Haribhatta: Jatakamala, Jatakas 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35. 4

तिर्यग्योनिगतैर् अपि सद्भिः प्राणाः परार्थम् उत्सृष्टाः । को नाम पुरुषभूतः सक्तिं धनमात्रके कुर्यात्

tiryagyonigatair api sadbhiḥ prāṇāḥ parārtham utsṛṣṭāḥ / ko nāma puruṣabhūtaḥ saktiṃ dhanamātrake kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथानुश्रूयते स्तिमितनिलीनशुकसंघातहरितशाद्वलोपगूढभूभागे विविधशिखरितरुच्छायोपविष्टरोमन्थायमानहरिणगणे भ्रमदलिकुलोपगीयमानकुसुमितलतासंपर्कसुरभिपवनाकम्प्यमाननिर्झरवारिधौतशिलातलपर्यन्ते मुनिजनमनोऽनुकूले कूलविटपिलताकिसलयास्खलितसरित्तरङ्गाहतकुमुदधवलफेनशेखरालंकृतसलिले सलिलचरविहङ्गोन्नादितपद्मिनीवने क्वचिद् अचलवनान्तरे बोधिसत्त्वः शशो भवति स्म । तस्य च तत्र सहवासगुणाद् अभिवृद्धसौहृदः प्रशमोपचयशान्तेन्द्रियग्रामो ग्राम्योपभोगपराङ्मुखमनाश् चीराजिनाषाढकमण्डलुमात्रपरिग्रहः कष्टतपास् तापसः सहायो बभूव । शान्तौ समानधर्माणौ समदुःखसुखोदयौ । ताव् अन्योन्यम् अपश्यन्तौ न रेमाते सुहृत्तमौ

tadyathānuśrūyate stimitanilīnaśukasaṃghātaharitaśādvalopagūḍhabhūbhāge vividhaśikharitarucchāyopaviṣṭaromanthāyamānahariṇagaṇe bhramadalikulopagīyamānakusumitalatāsaṃparkasurabhipavanākampyamānanirjharavāridhautaśilātalaparyante munijanamano'nukūle kūlaviṭapilatākisalayāskhalitasarittaraṅgāhatakumudadhavalaphenaśekharālaṃkṛtasalile salilacaravihaṅgonnāditapadminīvane kvacid acalavanāntare bodhisattvaḥ śaśo bhavati sma | tasya ca tatra sahavāsaguṇād abhivṛddhasauhṛdaḥ praśamopacayaśāntendriyagrāmo grāmyopabhogaparāṅmukhamanāś cīrājināṣāḍhakamaṇḍalumātraparigrahaḥ kaṣṭatapās tāpasaḥ sahāyo babhūva | śāntau samānadharmāṇau samaduḥkhasukhodayau / tāv anyonyam apaśyantau na remāte suhṛttamau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्ये शशेन रहितः कंचित् कालं भवत्य् अनुष्णांशुः । न तु तेन शशाकृतिना कदाचिद् अपि स व्रती सुहृदा

bālye śaśena rahitaḥ kaṃcit kālaṃ bhavaty anuṣṇāṃśuḥ / na tu tena śaśākṛtinā kadācid api sa vratī suhṛdā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साप्तपदीनं सख्यं भवति सतां प्रकृतिशुद्धचित्तानाम् । किम् उतान्योन्यगुणकथाविश्रम्भनिबद्धभावानाम्

sāptapadīnaṃ sakhyaṃ bhavati satāṃ prakṛtiśuddhacittānām / kim utānyonyaguṇakathāviśrambhanibaddhabhāvānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति शमाभिरतानां पुंसां धर्माय पाटवं बुद्धेः । प्रतनुमनसां तिरश्चां धर्मारम्भे कुतः संज्ञा

bhavati śamābhiratānāṃ puṃsāṃ dharmāya pāṭavaṃ buddheḥ / pratanumanasāṃ tiraścāṃ dharmārambhe kutaḥ saṃjñā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशजातिर् अहो क्वेयं क्वेदं वाक्सौष्ठवं क्व च शमो ऽयम् । अभवद् इति देवतानां शश एव सविस्मयं चेतः

śaśajātir aho kveyaṃ kvedaṃ vāksauṣṭhavaṃ kva ca śamo 'yam / abhavad iti devatānāṃ śaśa eva savismayaṃ cetaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचिद् असलिलतया परिपाण्डुषु सासूयकृषीवलजनावलोक्यमानेषु विश्रान्तविद्युल्लताविलासेषु पवनबलविच्छिन्नसंघातेषु जलदेषु दिनकरकिरणापीतसावशेषसलिलेषु परिम्लानगर्भलघुशालिच्छन्नेषु केदारेषु सकृत्पूरविच्छेदप्रतनुजलविमुक्तविपुलतरपुलिनतटावस्थितस्फुटितोत्तानशुक्तिपुटास्व् सरित्स्व् आघर्मक्लमविनिबद्धश्वासप्रचलत्कण्ठेषु मदकाले ऽपि विनिवृत्तनृत्तव्यापारेषु नीलकण्ठेषु निम्नप्रविरूढशुष्कशष्पाङ्कुरायां वसुमत्याम् अलब्धतृणाहारतया परिक्षामकुक्षिषु मन्दगमनचलितशिथिलसास्नासु क्षीरक्षयलघूध्नीषु परिदुर्बलवत्सासु वत्सतरीषु शाकप्रायकदन्नाभ्यवहारकृशपरुषाङ्गेषु दरिद्रजनेषु दुर्भिक्षदोषपराङ्मुखीकृतातिथिजनसत्कारेषु ग्रामेषु क्वचित् क्वचिच् छ्रूयमाणमन्थानशब्देषु गोकुलेषु स तापसस् तं शशम् अवोचत् । अहो कृतोपकारम् अपि विपत्सु नानुवर्तन्ते प्रकृतिलघवः प्राणिनः । पश्यतु भवान् अयं हि । आसारेण विभिन्नचन्द्रकमणिं तन्वन् कलापं मुदा लास्यं लासकवत् पुरा विरचयन् स्तौतीव यं केकया । तस्मिन्न् एव शिखी निरम्भसि घने चक्षुःप्रदानालसः प्रायेणोदयवन्तम् एव भजते स्वार्थप्रवीणो जनः

atha kadācid asalilatayā paripāṇḍuṣu sāsūyakṛṣīvalajanāvalokyamāneṣu viśrāntavidyullatāvilāseṣu pavanabalavicchinnasaṃghāteṣu jaladeṣu dinakarakiraṇāpītasāvaśeṣasalileṣu parimlānagarbhalaghuśālicchanneṣu kedāreṣu sakṛtpūravicchedapratanujalavimuktavipulatarapulinataṭāvasthitasphuṭitottānaśuktipuṭāsv saritsv āgharmaklamavinibaddhaśvāsapracalatkaṇṭheṣu madakāle 'pi vinivṛttanṛttavyāpāreṣu nīlakaṇṭheṣu nimnapravirūḍhaśuṣkaśaṣpāṅkurāyāṃ vasumatyām alabdhatṛṇāhāratayā parikṣāmakukṣiṣu mandagamanacalitaśithilasāsnāsu kṣīrakṣayalaghūdhnīṣu paridurbalavatsāsu vatsatarīṣu śākaprāyakadannābhyavahārakṛśaparuṣāṅgeṣu daridrajaneṣu durbhikṣadoṣaparāṅmukhīkṛtātithijanasatkāreṣu grāmeṣu kvacit kvacic chrūyamāṇamanthānaśabdeṣu gokuleṣu sa tāpasas taṃ śaśam avocat | aho kṛtopakāram api vipatsu nānuvartante prakṛtilaghavaḥ prāṇinaḥ | paśyatu bhavān ayaṃ hi | āsāreṇa vibhinnacandrakamaṇiṃ tanvan kalāpaṃ mudā lāsyaṃ lāsakavat purā viracayan stautīva yaṃ kekayā / tasminn eva śikhī nirambhasi ghane cakṣuḥpradānālasaḥ prāyeṇodayavantam eva bhajate svārthapravīṇo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तोया विरलीभवन्ति जलदा विच्छिन्नम् ऐन्द्रं धनुः श्रूयन्ते न कलापिनां गिरिगुहासंसर्गदीर्घा गिरः । सर्वं वस्तु निसर्गभङ्गुरम् इति ध्यात्वेव शोकाच् चिरं विद्युल्लासिकया विलासमधुरं लास्यं परित्यज्यते

nistoyā viralībhavanti jaladā vicchinnam aindraṃ dhanuḥ śrūyante na kalāpināṃ giriguhāsaṃsargadīrghā giraḥ / sarvaṃ vastu nisargabhaṅguram iti dhyātveva śokāc ciraṃ vidyullāsikayā vilāsamadhuraṃ lāsyaṃ parityajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं क्षीणफलं फलद्रुमवनं शोषं गता वीरुधः प्रम्लानानि शनैर् बिसानि बिसिनीपङ्के खरत्वं गते । यो ऽप्य् आसीद् बदरेङ्गुदीफलचयः स्वल्पो ममात्रोटजे क्षीणः सो ऽपि सुदुष्कराय तपसे यात्रां करिष्ये कथम्

jātaṃ kṣīṇaphalaṃ phaladrumavanaṃ śoṣaṃ gatā vīrudhaḥ pramlānāni śanair bisāni bisinīpaṅke kharatvaṃ gate / yo 'py āsīd badareṅgudīphalacayaḥ svalpo mamātroṭaje kṣīṇaḥ so 'pi suduṣkarāya tapase yātrāṃ kariṣye katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारेण विना प्रतिक्षणम् अयं देहः क्लमं गच्छति क्लान्त्या चेतसि योगिनः प्रतिहते स्थैर्यं समाधेः कुतः । प्राज्ञस्यापि समाधिहीनमनसस् तत्त्वाभिमुख्यं कुतस् तत्त्वादर्शनबद्धमोहतिमिरः पश्चाद् वृथा श्राम्यति

āhāreṇa vinā pratikṣaṇam ayaṃ dehaḥ klamaṃ gacchati klāntyā cetasi yoginaḥ pratihate sthairyaṃ samādheḥ kutaḥ / prājñasyāpi samādhihīnamanasas tattvābhimukhyaṃ kutas tattvādarśanabaddhamohatimiraḥ paścād vṛthā śrāmyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा ततो ऽजिनकमण्डलुवल्कलानि स्थास्यामि बान्धवजनेन सह स्वगेहे । दुर्भिक्षदोषम् अपवाह्य पुनर् वनान्ते वत्स्यामि वत्सल चिरं भवता सहात्र

tyaktvā tato 'jinakamaṇḍaluvalkalāni sthāsyāmi bāndhavajanena saha svagehe / durbhikṣadoṣam apavāhya punar vanānte vatsyāmi vatsala ciraṃ bhavatā sahātra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ बोधिसत्त्वश् चिरसंवासाभिवर्धितप्रेमार्द्रहृदयस् तम् ऋषिम् उवाच । आलानम् उन्मूल्य सुखाभिकाङ्क्षी यातः कथंचिद् द्विरदो वनान्तम् । विस्मृत्य भूयो ऽङ्कुशपातदुःखं जनान्तम् एवेच्छति गन्तुम् अज्ञः

atha bodhisattvaś cirasaṃvāsābhivardhitapremārdrahṛdayas tam ṛṣim uvāca | ālānam unmūlya sukhābhikāṅkṣī yātaḥ kathaṃcid dvirado vanāntam / vismṛtya bhūyo 'ṅkuśapātaduḥkhaṃ janāntam evecchati gantum ajñaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमेन मेधावितया तपोगुणैः श्रुतेन च ज्ञेयपथानुगामिना । मुनींस् त्वम् अन्यान् अभिभूय वर्तसे रविः प्रदीपान् इव दूरम् अंशुभिः

śamena medhāvitayā tapoguṇaiḥ śrutena ca jñeyapathānugāminā / munīṃs tvam anyān abhibhūya vartase raviḥ pradīpān iva dūram aṃśubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति त्वम् आलोकितशास्त्रनिश्चयो ऽप्य् अनन्धकारेण विवेकचक्षुषा । प्रवेष्टुकामो विषयारिगोचरं कथं प्रमाद्यन्न् इव नाम लक्ष्यसे

iti tvam ālokitaśāstraniścayo 'py anandhakāreṇa vivekacakṣuṣā / praveṣṭukāmo viṣayārigocaraṃ kathaṃ pramādyann iva nāma lakṣyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमोविनिर्भेदि पथां प्रकाशकं मनःप्रसादं जनयच् छरीरिणाम् । न वेत्ति धन्धः सुधियां सुभाषितं प्रसादि जात्यन्ध इवेन्दुमण्डलम्

tamovinirbhedi pathāṃ prakāśakaṃ manaḥprasādaṃ janayac charīriṇām / na vetti dhandhaḥ sudhiyāṃ subhāṣitaṃ prasādi jātyandha ivendumaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वबुद्धिदीपेन विना तमस्विनीं सुखानुषक्तिं त्यजतीति का कथा । गृहस्थतायां रमयन्ति यन् मनोविशुद्धसत्त्वास् तद् असांप्रतं महत्

svabuddhidīpena vinā tamasvinīṃ sukhānuṣaktiṃ tyajatīti kā kathā / gṛhasthatāyāṃ ramayanti yan manoviśuddhasattvās tad asāṃprataṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विसन्ध्यम् आज्याहुतिगन्धवासितैर् निवेशितान्तर्बदरेङ्गुदीफलैः । जलाशयालीनशरारिसारसैस् तरूपगूढैर् उटजैर् अलंकृताः

dvisandhyam ājyāhutigandhavāsitair niveśitāntarbadareṅgudīphalaiḥ / jalāśayālīnaśarārisārasais tarūpagūḍhair uṭajair alaṃkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्विकन्योद्धृतकुम्भवारिणा प्रसिच्यमानोद्गतबालपादपाः । तटद्रुमच्छायनिरुद्धसिन्धवः समुच्छ्वसत्पुष्पसुगन्धिवायवः

tapasvikanyoddhṛtakumbhavāriṇā prasicyamānodgatabālapādapāḥ / taṭadrumacchāyaniruddhasindhavaḥ samucchvasatpuṣpasugandhivāyavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभ्रमत्तापसपुत्रकानुगैः क्वचिन् मृगैः खण्डितवीरणाङ्कुराः । जपाच् चलच्छ्मश्रुनिरुद्धकन्धरैस् तपोधनैर् आश्रितशैलगह्वराः

paribhramattāpasaputrakānugaiḥ kvacin mṛgaiḥ khaṇḍitavīraṇāṅkurāḥ / japāc calacchmaśruniruddhakandharais tapodhanair āśritaśailagahvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो दृढस्नेहनिबद्धचेतसाम् असत्सुखास्वादलवानुषङ्गिणाम् । न नाम पर्युत्सुकयन्ति रागिणाम् अमेधसां चित्तम् उपत्यका भुवः

aho dṛḍhasnehanibaddhacetasām asatsukhāsvādalavānuṣaṅgiṇām / na nāma paryutsukayanti rāgiṇām amedhasāṃ cittam upatyakā bhuvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकुशलजनसेव्यं कापथं प्राप्य मोहात् स्खलति नियतम् अज्ञः स्नेहपाशान् अमुक्त्वा । सुकृतिभिर् अनुयाते संविदानो ऽपि मार्गे यद् अरजसि न तिष्ठत्य् एतद् अप्राप्तम् अत्र

akuśalajanasevyaṃ kāpathaṃ prāpya mohāt skhalati niyatam ajñaḥ snehapāśān amuktvā / sukṛtibhir anuyāte saṃvidāno 'pi mārge yad arajasi na tiṣṭhaty etad aprāptam atra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुव्यसनदोषम् अपि नाम गार्हस्थ्यम् अवेत्य कथम् इमां शमानुकूलां विमुक्तिमार्गप्रकाशिनीं प्रव्रज्याम् अपास्य सुखलवहेतोर् महत् प्रतिभयं दुःखपातालं प्रवेष्टुम् इच्छसि । यच् च भवताभिधीयते पुनर् अहं तपोवनम् आगमिष्यामीति नेदं श्रद्धीयते । कुतः । प्रचुरविघ्नो हि गृहवासः । इन्द्रियार्थवशगस्य कामिनीः पश्यतः स्मितविलासभूषणाः । अप्य् अखण्डफलदे तपोवने रागिकस्य हृदयं निवेक्ष्यते

bahuvyasanadoṣam api nāma gārhasthyam avetya katham imāṃ śamānukūlāṃ vimuktimārgaprakāśinīṃ pravrajyām apāsya sukhalavahetor mahat pratibhayaṃ duḥkhapātālaṃ praveṣṭum icchasi | yac ca bhavatābhidhīyate punar ahaṃ tapovanam āgamiṣyāmīti nedaṃ śraddhīyate | kutaḥ | pracuravighno hi gṛhavāsaḥ | indriyārthavaśagasya kāminīḥ paśyataḥ smitavilāsabhūṣaṇāḥ / apy akhaṇḍaphalade tapovane rāgikasya hṛdayaṃ nivekṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि च महर्षे विषयानुवर्तिनो हि प्राणिनो महान्ति व्यसनान्य् अनुभवन्ति । पश्य । मृगो मृगयुगीतेन नीयते शरगोचरम् । विषयास्वादलुब्धानां भवन्त्य् एव विपत्तयः

api ca maharṣe viṣayānuvartino hi prāṇino mahānti vyasanāny anubhavanti | paśya | mṛgo mṛgayugītena nīyate śaragocaram / viṣayāsvādalubdhānāṃ bhavanty eva vipattayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शलभः प्रयाति पतितो विभावसौ गुरुदाहदुःखम् उपगम्य पञ्चताम् । कमनीयरूपहृतचेतसां कथं न भविष्यति व्यसनम् अङ्गिनां पुनः

śalabhaḥ prayāti patito vibhāvasau gurudāhaduḥkham upagamya pañcatām / kamanīyarūpahṛtacetasāṃ kathaṃ na bhaviṣyati vyasanam aṅgināṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि नाददीत बडिशस्थम् आमिषं शकली क एनम् उदकात् समुद्धरेत् । सुखलुब्धबुद्धिर् अनुबद्धम् अग्रतो न भयं विलोकयति बालिशो जनः

yadi nādadīta baḍiśastham āmiṣaṃ śakalī ka enam udakāt samuddharet / sukhalubdhabuddhir anubaddham agrato na bhayaṃ vilokayati bāliśo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कमले निमीलति शिलीमुखः स्थितः समुपैति कृच्छ्रम् अतिगन्धलालसः । गजबन्धकीम् अनुसरन् वनात् करी सहते प्रतोदनिशिताङ्कुशव्यथाम्

kamale nimīlati śilīmukhaḥ sthitaḥ samupaiti kṛcchram atigandhalālasaḥ / gajabandhakīm anusaran vanāt karī sahate pratodaniśitāṅkuśavyathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपदां पदं तनुधियां विमोहनं स्थिरबुद्धिभिः परिहृतं महात्मभिः । यदि वः सनातनसुखस्पृहास्त्य् अतो विषवज् जहीत विषयाहिगोचरम्

vipadāṃ padaṃ tanudhiyāṃ vimohanaṃ sthirabuddhibhiḥ parihṛtaṃ mahātmabhiḥ / yadi vaḥ sanātanasukhaspṛhāsty ato viṣavaj jahīta viṣayāhigocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिर् उवाच । सत्यम् अनेकेषां परिभवादीनां दोषशराणां शरव्यभूतो गृहवासः सुखलवास्वादमोहितात्मभिर् न शक्यते परित्यक्तुम् । किं तु । शश सुहृत्तम शीलयशोनिधेर् भवत एव गुणा ननु तादृशाः । मम भविष्यति यैर् हृतचेतसः पुनर् इहागमनं शमम् इच्छतः

ṛṣir uvāca | satyam anekeṣāṃ paribhavādīnāṃ doṣaśarāṇāṃ śaravyabhūto gṛhavāsaḥ sukhalavāsvādamohitātmabhir na śakyate parityaktum | kiṃ tu | śaśa suhṛttama śīlayaśonidher bhavata eva guṇā nanu tādṛśāḥ / mama bhaviṣyati yair hṛtacetasaḥ punar ihāgamanaṃ śamam icchataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बोधिसत्त्व उवाच । यद्य् अवश्यम् एव गन्तुम् अभिलषितं तथाप्य् एकम् इमं दिवसम् इहोषित्वा श्वः स्वम् अभिप्रायम् अनुष्ठातासि । ततः स मुनिर् एवं चिन्तयामास । नियतम् अयं मां निमन्त्रयितुकामः । जम्बूवनं क्वचिद् अनेन फलाभिरामं दृष्टं भवेत् किम् अथवा फलितो ऽत्र चूतः । पाकाभिताम्रसुकुमारफलाधिवासो शैलान्तरे क्वचिद् उदुम्बरपादपो वा

bodhisattva uvāca | yady avaśyam eva gantum abhilaṣitaṃ tathāpy ekam imaṃ divasam ihoṣitvā śvaḥ svam abhiprāyam anuṣṭhātāsi | tataḥ sa munir evaṃ cintayāmāsa | niyatam ayaṃ māṃ nimantrayitukāmaḥ | jambūvanaṃ kvacid anena phalābhirāmaṃ dṛṣṭaṃ bhavet kim athavā phalito 'tra cūtaḥ / pākābhitāmrasukumāraphalādhivāso śailāntare kvacid udumbarapādapo vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ शशस् तां रजनीम् अतिवाह्य प्रभातसमये कृत्स्नं तद् वनं परिभ्रम्यालब्धमूलफलश् चिन्तयामास । अस्मिन्न् अभुक्तवति सक्षुधि दुर्बलाङ्गे शान्ते मुनौ समसुखव्यसने सुसख्यौ । भोक्ष्ये तृणं कथम् अहं हरितं वनान्ते पास्यामि शीतविमलं सलिलं कथं वा

atha śaśas tāṃ rajanīm ativāhya prabhātasamaye kṛtsnaṃ tad vanaṃ paribhramyālabdhamūlaphalaś cintayāmāsa | asminn abhuktavati sakṣudhi durbalāṅge śānte munau samasukhavyasane susakhyau / bhokṣye tṛṇaṃ katham ahaṃ haritaṃ vanānte pāsyāmi śītavimalaṃ salilaṃ kathaṃ vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा सत्य् अस्मिन्न् अर्थिजनसाधनक्षमे शरीरे किम् अहम् अशक्त इव विषण्णमनास् तिष्ठामि । ततस् तम् ऋषिम् उपगम्योवाच । महर्षे प्रतिपाल्यतां तावन् मुहूर्तं यावद् अहम् आहारजातं किंचिद् उपहरामि । ततः स मुनिर् अचिन्तयत् । परिक्षीणकन्दमूलफले ऽस्मिन् वने कीदृशी पुनर् आहारोपहरणशक्तिर् अस्य स्यात् । अथ स महात्मा ज्वलिताङ्गारराशिम् अवलोक्य प्रणिधिम् एवम् अभिवर्धयामास । यथार्थिनः क्षुदुपशमाय निर्व्यथस् त्यजाम्य् असून् हुतभुजि चञ्चलार्चिषि । तथा जगद्व्यसननिरस्तिकारिणीं सुदुर्लभां दशबलताम् अवाप्नुयाम्

athavā saty asminn arthijanasādhanakṣame śarīre kim aham aśakta iva viṣaṇṇamanās tiṣṭhāmi | tatas tam ṛṣim upagamyovāca | maharṣe pratipālyatāṃ tāvan muhūrtaṃ yāvad aham āhārajātaṃ kiṃcid upaharāmi | tataḥ sa munir acintayat | parikṣīṇakandamūlaphale 'smin vane kīdṛśī punar āhāropaharaṇaśaktir asya syāt | atha sa mahātmā jvalitāṅgārarāśim avalokya praṇidhim evam abhivardhayāmāsa | yathārthinaḥ kṣudupaśamāya nirvyathas tyajāmy asūn hutabhuji cañcalārciṣi / tathā jagadvyasananirastikāriṇīṃ sudurlabhāṃ daśabalatām avāpnuyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तः स्वात्मा परार्थे प्रमुदितमनसा चिन्तयित्वेति तेन क्लेशच्छेदाय शान्तं पदम् अभिलषता प्राणिनां बान्धवेन । शान्तज्वालाकलापः स च वनदहनस् तस्य पुण्यानुभावात् प्रेङ्खत्तोयोर्मिलेखं प्रचलदलिकुलं प्राप पद्माकरत्वम्

muktaḥ svātmā parārthe pramuditamanasā cintayitveti tena kleśacchedāya śāntaṃ padam abhilaṣatā prāṇināṃ bāndhavena / śāntajvālākalāpaḥ sa ca vanadahanas tasya puṇyānubhāvāt preṅkhattoyormilekhaṃ pracaladalikulaṃ prāpa padmākaratvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ स मुनिः कष्टम् इत्य् उक्त्वा दहननिर्वापणाय गृहीतसलिलकमण्डलुस् त्वरितम् उपगम्य तं महात्मानं विकसितपुण्डरीकमध्ये ऽवतिष्ठमानं धर्मं देशयन्तम् अपश्यत् । अधिष्ठितं तेन भृशं शशेन रराज तद् वारिणि पुण्डरीकम् । शरत्प्रसन्ने नभसि प्रसन्नं प्रकाशलक्ष्मेव शशाङ्कबिम्बम्

atha sa muniḥ kaṣṭam ity uktvā dahananirvāpaṇāya gṛhītasalilakamaṇḍalus tvaritam upagamya taṃ mahātmānaṃ vikasitapuṇḍarīkamadhye 'vatiṣṭhamānaṃ dharmaṃ deśayantam apaśyat | adhiṣṭhitaṃ tena bhṛśaṃ śaśena rarāja tad vāriṇi puṇḍarīkam / śaratprasanne nabhasi prasannaṃ prakāśalakṣmeva śaśāṅkabimbam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स मुनिस् तं शशं पुण्डरीकावस्थितम् आलोक्य विस्मितमनाः स्तुतिम् इमां प्रव्याजहार । अहो परार्थप्रतिपत्तिदक्षिणं यशोनिधेः कर्म तवेदम् अद्भुतम् । अचिन्त्यमाहात्म्यविशेषसंश्रयो महामतिः को ऽपि शशायते भवान्

tataḥ sa munis taṃ śaśaṃ puṇḍarīkāvasthitam ālokya vismitamanāḥ stutim imāṃ pravyājahāra | aho parārthapratipattidakṣiṇaṃ yaśonidheḥ karma tavedam adbhutam / acintyamāhātmyaviśeṣasaṃśrayo mahāmatiḥ ko 'pi śaśāyate bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं प्रदीप्तः क्व समीरसारथिः क्व चात्र राजीववनत्वम् ईदृशम् । महात्मनां पुण्यबलैर् अधिष्ठितो विषद्रुमो ऽप्य् ओषधिवृक्षताम् इयात्

ayaṃ pradīptaḥ kva samīrasārathiḥ kva cātra rājīvavanatvam īdṛśam / mahātmanāṃ puṇyabalair adhiṣṭhito viṣadrumo 'py oṣadhivṛkṣatām iyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स महात्मा तस्मात् पुण्डरीकाद् अवतीर्य प्रविष्टश् च तेन सह मुनिना पर्णशालाम् । विदितबोधिसत्त्ववृत्तान्तेन च विस्मितमनसा मघवता समन्ताद् अञ्जनाचलनीलजलधरपटलपिहितदिनकरम् अचिरप्रभाप्रकाशपरिपिञ्जरदिगन्तरम् अम्बरतलम् अकारि । ततो ववुः प्रचलितवारिशीकराः समन्ततः कुटजभिदः समीरणाः । विरेजिरे समुदितपङ्क्तिभिः फलैः शुकाश्रिता गिरिसहकारपादपाः

tataḥ sa mahātmā tasmāt puṇḍarīkād avatīrya praviṣṭaś ca tena saha muninā parṇaśālām | viditabodhisattvavṛttāntena ca vismitamanasā maghavatā samantād añjanācalanīlajaladharapaṭalapihitadinakaram aciraprabhāprakāśaparipiñjaradigantaram ambaratalam akāri | tato vavuḥ pracalitavāriśīkarāḥ samantataḥ kuṭajabhidaḥ samīraṇāḥ / virejire samuditapaṅktibhiḥ phalaiḥ śukāśritā girisahakārapādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समुद्गते मधुकरवेणुनिस्वने मृदङ्गवद् ध्वनति च वारिनिर्झरे । ननर्त खं नवजलदं विलोकयन् स्थितो गिरेर् उपरि मयूरलासकः

samudgate madhukaraveṇunisvane mṛdaṅgavad dhvanati ca vārinirjhare / nanarta khaṃ navajaladaṃ vilokayan sthito girer upari mayūralāsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोहरं धनुर् अवतत्य वज्रिणो निपातितस्फुटबहुशीकरेषवः । वितेनिरे स्फुरदचिरप्रभासयः पयोधराः क्षपितनिदाघविद्विषः

manoharaṃ dhanur avatatya vajriṇo nipātitasphuṭabahuśīkareṣavaḥ / vitenire sphuradaciraprabhāsayaḥ payodharāḥ kṣapitanidāghavidviṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिभ्रमद्भ्रमरनिपातकोपितः समुच्छ्वसत्प्रतरुणकेतकाश्रितः । श्वसन्न् अयोवलयसरूपविग्रहः पुनः पुनः फणम् अतनोद् भुजङ्गमः

paribhramadbhramaranipātakopitaḥ samucchvasatprataruṇaketakāśritaḥ / śvasann ayovalayasarūpavigrahaḥ punaḥ punaḥ phaṇam atanod bhujaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयिताविरहोत्सुकोत्सुकैः पथिकैः शैलपथद्रुमाश्रितैः । परिशुश्रुविरे ऽल्पयाचिनां जलधारान्तरचारिणां गिरः

dayitāvirahotsukotsukaiḥ pathikaiḥ śailapathadrumāśritaiḥ / pariśuśruvire 'lpayācināṃ jaladhārāntaracāriṇāṃ giraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुः पथिकाङ्गनाः स्फुरन्तीं तडितं वारिमुचि प्रवेपिताक्ष्यः । उपरि द्विरदस्य वायुनुन्नां ध्वजबद्धाम् इव कौङ्कुमीं पताकाम्

dadṛśuḥ pathikāṅganāḥ sphurantīṃ taḍitaṃ vārimuci pravepitākṣyaḥ / upari dviradasya vāyununnāṃ dhvajabaddhām iva kauṅkumīṃ patākām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिखिचन्द्रकमिश्रकाशवंशं क्वचिद् आवर्तपरिभ्रमच्छिलीन्ध्रम् । अभवज् जलम् आविलं नदीनां तटजम्बूफलपातभिन्नफेनम्

śikhicandrakamiśrakāśavaṃśaṃ kvacid āvartaparibhramacchilīndhram / abhavaj jalam āvilaṃ nadīnāṃ taṭajambūphalapātabhinnaphenam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूफलैः शबलितानि सरित्तटानि पश्यन् भुवश् च मृदुशाद्वलरम्यशोभाः । पर्णोटजे क्वणति वारिकणाभिघातात् तिष्ठन् सह प्रमुमुदे स मुनिः शशेन

jambūphalaiḥ śabalitāni sarittaṭāni paśyan bhuvaś ca mṛduśādvalaramyaśobhāḥ / parṇoṭaje kvaṇati vārikaṇābhighātāt tiṣṭhan saha pramumude sa muniḥ śaśena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पप्रच्छ तम् अथानेन व्यवसायेन भूयसा । स्थानं दिव्यसुखाकाङ्क्षी किम् ऐन्द्रं विजिगीषसे

papraccha tam athānena vyavasāyena bhūyasā / sthānaṃ divyasukhākāṅkṣī kim aindraṃ vijigīṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचचक्षे शशस् तस्मै धीरचेतास् तपस्विने । बुद्धत्वम् अहम् इच्छामि प्राणिनां दुःखशान्तये

ācacakṣe śaśas tasmai dhīracetās tapasvine / buddhatvam aham icchāmi prāṇināṃ duḥkhaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुनिस् तम् उवाचाथ यदा बुद्धो भविष्यसि । तदा स्यां तव शिष्यो ऽहं स चास्मै प्रत्यपद्यत

sa munis tam uvācātha yadā buddho bhaviṣyasi / tadā syāṃ tava śiṣyo 'haṃ sa cāsmai pratyapadyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.