Harsadeva: Priyadarsika 1

धूमव्याकुलदृष्टिर् इन्दुकिरणैर् आह्लादिताक्षी पुनः पश्यन्ती वरम् उत्सुकानतमुखी भूयो ह्रिया ब्रह्मणः । सेर्ष्या पादनखेन्दुदर्पणगते गङ्गां दधाने हरे स्पर्शादुत्पुलका करग्रहविधौ गौरी शिवायास्तु वः

dhūmavyākuladṛṣṭir indukiraṇair āhlāditākṣī punaḥ paśyantī varam utsukānatamukhī bhūyo hriyā brahmaṇaḥ / serṣyā pādanakhendudarpaṇagate Gaṅgāṃ dadhāne hare sparśādutpulakā karagrahavidhau Gaurī śivāyāstu vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादावष्टम्भसीदद्वपुषि दशमुखे याति पातालमूलं क्रुद्धो ऽप्य् आश्लिष्टमूर्तिर् भयघनम् उमया पातु तुष्टः शिवो नः

pādāvaṣṭambhasīdadvapuṣi Daśamukhe yāti pātālamūlaṃ kruddho 'py āśliṣṭamūrtir bhayaghanam Umayā pātu tuṣṭaḥ Śivo naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानादिग्देशाद् आगतेन राज्ञः श्रीहर्षदेवस्य पादपद्मोपजीविना राजसमूहेनोक्तः यथास्मत्स्वामिना श्रीहर्षदेवेनापूर्ववस्तुरचनालंकृता प्रियदर्शिका नाम [प्। ३] नाटिका कृतेत्य् अस्माभिः श्रोत्रपरंपरया श्रुतम् । न तु प्रयोगतो दृष्टा । तत् तस्यैव राज्ञः सर्वजनहृदयाह्लादिनो बहुमानाद् अस्मासु चानुग्रहबुद्ध्या यथावत् प्रयोगेन त्वया नाटयितव्येति । तद् यावन् नेपथ्यरचनां कृत्वा यथाभिलषितं संपादयामि । परितो ऽवलोक्य । आवर्जितानि सामाजिकमनांसीति मे निश्चयः । कुतः । श्रीहर्षो निपुणः कविः परिषद् अप्य् एषा गुणग्राहिणी लोके हारि च वत्सराजचरितं नाट्ये च दक्षा वयम् । वस्त्व् एकैकम् अपीह वाञ्छितफलप्राप्तेः पदं किं पुनर् मद्भाग्योपचयाद् अयं समुदितः सर्वो गुणानां गणः

nānādigdeśād āgatena rājñaḥ śrīHarṣadevasya pādapadmopajīvinā rājasamūhenoktaḥ yathāsmatsvāminā śrīHarṣadevenāpūrvavasturacanālaṃkṛtā Priyadarśikā nāma [p. 3] nāṭikā kṛtety asmābhiḥ śrotraparaṃparayā śrutam | na tu prayogato dṛṣṭā | tat tasyaiva rājñaḥ sarvajanahṛdayāhlādino bahumānād asmāsu cānugrahabuddhyā yathāvat prayogena tvayā nāṭayitavyeti | tad yāvan nepathyaracanāṃ kṛtvā yathābhilaṣitaṃ saṃpādayāmi | parito 'valokya | āvarjitāni sāmājikamanāṃsīti me niścayaḥ | kutaḥ | śrīHarṣo nipuṇaḥ kaviḥ pariṣad apy eṣā guṇagrāhiṇī loke hāri ca Vatsarājacaritaṃ nāṭye ca dakṣā vayam / vastv ekaikam apīha vāñchitaphalaprāpteḥ padaṃ kiṃ punar madbhāgyopacayād ayaṃ samuditaḥ sarvo guṇānāṃ gaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कञ्चुकी - (सशोकश्रमं नाटयन् । निःश्वस्य) । कष्टं भोः कष्टम् । राज्ञो विपद्बन्धुवियोगदुःखं देशच्युतिर् दुर्गममार्गखेदः । आस्वाद्यते ऽस्याः कटुनिष्फलायाः फलं मयैतच् चिरजीवितायाः

kañcukī - (saśokaśramaṃ nāṭayan | niḥśvasya) | kaṣṭaṃ bhoḥ kaṣṭam | rājño vipadbandhuviyogaduḥkhaṃ deśacyutir durgamamārgakhedaḥ / āsvādyate 'syāḥ kaṭuniṣphalāyāḥ phalaṃ mayaitac cirajīvitāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घनबन्धनमुक्तो ऽयं कन्याग्रहणात् परं तुलां प्राप्य । रविर् अधिगतस्वधामा प्रतपति खलु वत्सराज इव

ghanabandhanamukto 'yaṃ kanyāgrahaṇāt paraṃ tulāṃ prāpya / ravir adhigatasvadhāmā pratapati khalu Vatsarāja iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा - भृत्यानाम् अविकारिता परिगता दृष्टा मतिर् मन्त्रिणां मित्राण्य् अप्य् उपलक्षितानि विदितः पौरानुरागो ऽधिकम् । निर्व्यूढा रणसाहसव्यसनिता स्त्रीरत्नम् आसादितं निर्व्याजाद् इव धर्मतः किम् इव न प्राप्तं मया बन्धनात्

rājā - bhṛtyānām avikāritā parigatā dṛṣṭā matir mantriṇāṃ mitrāṇy apy upalakṣitāni viditaḥ paurānurāgo 'dhikam / nirvyūḍhā raṇasāhasavyasanitā strīratnam āsāditaṃ nirvyājād iva dharmataḥ kim iva na prāptaṃ mayā bandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदूषकः - (सरोषम्) । भो वस्स । कहं तं एव्व दासीए उत्तं बन्धणहदअं पसंसेसि । तं दाणिं विसुमरिदं । जं तह णवग्गहो विअ गअवई खलखलाअमाणलोहसिङ्खलाबन्धपडिक्खलन्तचलणो सुण्णदुक्खरपिसुणिदहिअअसंदावो रोसवसुत्तम्भिददिट्ठी गुरुअकरफोडिअधरणिमग्गो रअणीसु वि अणिद्दासुहं अणुहूदो सि । [भो वयस्य । कथं तम् एव दास्याः पुत्रं बन्धनहतकं प्रशंससि । तद् इदानीं विस्मृतम् । यत् तथा नवग्रह इव गजपतिः खलखलायमानलोहशृङ्खलाबन्धप्रतिस्खलच्चरणः शून्यमुखपुष्करपिशुनितद्धृदयसंतापो रोषवशोत्तम्भितदृष्टिर् गुरुककरस्फोटितधरणिमार्गो रजनीष्व् अप्य् अनिद्रासुखम् अनुभूतो ऽसि] । राजा - वसन्तक दुर्जनः खल्व् असि । पश्य । दृष्टं चारकम् अन्धकारगहनं नो तन्मुखेन्दुद्युतिः पीडा ते निगलस्वनेन मधुरास् तस्या गिरो न श्रुताः । क्रूरा बन्धनरक्षिणो ऽद्य मनसि स्निग्धाः कटाक्षा न ते दोषान् पश्यसि बन्धनस्य न पुनः प्रद्योतपुत्र्या गुणान्

vidūṣakaḥ - (saroṣam) | bho vassa | kahaṃ taṃ evva dāsīe uttaṃ bandhaṇahadaaṃ pasaṃsesi | taṃ dāṇiṃ visumaridaṃ | jaṃ taha ṇavaggaho via gaavaī khalakhalāamāṇalohasiṅkhalābandhapaḍikkhalantacalaṇo suṇṇadukkharapisuṇidahiaasaṃdāvo rosavasuttambhidadiṭṭhī guruakaraphoḍiadharaṇimaggo raaṇīsu vi aṇiddāsuhaṃ aṇuhūdo si | [bho vayasya | kathaṃ tam eva dāsyāḥ putraṃ bandhanahatakaṃ praśaṃsasi | tad idānīṃ vismṛtam | yat tathā navagraha iva gajapatiḥ khalakhalāyamānalohaśṛṅkhalābandhapratiskhalaccaraṇaḥ śūnyamukhapuṣkarapiśunitaddhṛdayasaṃtāpo roṣavaśottambhitadṛṣṭir gurukakarasphoṭitadharaṇimārgo rajanīṣv apy anidrāsukham anubhūto 'si] | rājā - Vasantaka durjanaḥ khalv asi | paśya | dṛṣṭaṃ cārakam andhakāragahanaṃ no tanmukhendudyutiḥ pīḍā te nigalasvanena madhurās tasyā giro na śrutāḥ / krūrā bandhanarakṣiṇo 'dya manasi snigdhāḥ kaṭākṣā na te doṣān paśyasi bandhanasya na punaḥ Pradyotaputryā guṇān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् क्षनम् अपि निष्क्रान्ताः कृतदोषा इव विनापि दोषेण । प्रविशन्ति शङ्कमाना राजकुलं प्रायशो भृत्याः

tat kṣanam api niṣkrāntāḥ kṛtadoṣā iva vināpi doṣeṇa / praviśanti śaṅkamānā rājakulaṃ prāyaśo bhṛtyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्रोत्सृष्टसर्वप्रहरणनिवहस् तूर्णम् उत्खाय खड्गं पश्चात् कर्तुं प्रवृत्तः करिकरकदलीकाननच्छेदलीलाम्

sarvatrotsṛṣṭasarvapraharaṇanivahas tūrṇam utkhāya khaḍgaṃ paścāt kartuṃ pravṛttaḥ karikarakadalīkānanacchedalīlām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं बलत्रितयम् आकुलम् एक एव कुर्वन् कृपाणकिरणच्छुरितांसकूटः । शस्त्रप्रहारशतजर्जरितोरुवक्षाः श्रान्तश् चिराद् विनिहतो युधि विन्ध्यकेतुः

evaṃ balatritayam ākulam eka eva kurvan kṛpāṇakiraṇacchuritāṃsakūṭaḥ / śastraprahāraśatajarjaritoruvakṣāḥ śrāntaś cirād vinihato yudhi Vindhyaketuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीलामज्जनमङ्गलोपकरणस्नानीयसम्पादिनः सर्वान्तःपुरवारविभ्रमवतीलोकस्य ते संप्रति । आयासस्खलदंशुकाव्यवहितच्छायावदातैः स्तनैर् उत्क्षिप्तापरशातकुम्भकलशेवालंकृता स्नानभूः

līlāmajjanamaṅgalopakaraṇasnānīyasampādinaḥ sarvāntaḥpuravāravibhramavatīlokasya te saṃprati / āyāsaskhaladaṃśukāvyavahitacchāyāvadātaiḥ stanair utkṣiptāparaśātakumbhakalaśevālaṃkṛtā snānabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छायाचक्रं तरूणां हरिणशिशुर् उपैत्यालवालाम्बुलुब्धः सद्यस् त्यक्त्वा कपोलं विशति मधुकरः कर्णपालीं गजस्य

chāyācakraṃ tarūṇāṃ hariṇaśiśur upaityālavālāmbulubdhaḥ sadyas tyaktvā kapolaṃ viśati madhukaraḥ karṇapālīṃ gajasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.