स यथोक्त आत्मा पर्यगात् परि समन्तादगाद्गतवानाकाशवद्व्यापी इत्यर्थः । शुक्रं शुद्धं ज्योतिष्मद्दीप्तिमानित्यर्थः । अकायमशरीरो लिङ्गशरीरवर्जित इत्यर्थः । अव्रणम् अक्षतम् । अस्नाविरं स्नावाः शिरा यस्मिन्न विद्यन्त इत्यस्नाविरम् । अव्रणमस्नाविरमित्याभ्यां स्थूलशरीरप्रतिषेधः । शुद्धं निर्मलमविद्यामलरहितमिति कारणशरीरप्रतिषेधः । अपापविद्धं धर्माधर्मादिपापवर्जितम् । शुक्रमित्यादीनि वचांसि पुल्लिङ्गत्वेन परिणेयानि । स पर्यगादित्युपक्रम्य कविर्मनीषीत्यादिना पुल्लिङ्गत्वेनोपसंहारात् । कविः क्रान्तदर्शी सर्वादृक् । "नान्यो ऽतो ऽस्ति द्रष्टा"(बृ। उ। ३ । ८ । ११) इत्यादिश्रुतेः । मनिषी मनस ईषिता सर्वज्ञ ईश्वर इत्यर्थः । परिभूः सर्वेषां पर्युपरि भवतीति परिभूः । स्वयम्भूः स्वयमेव भवतीति । येषामुपरि भवति यश्चोपरि भवति स सर्वः स्वयमेव भवतीति स्वयम्भूः । स नित्यमुक्त ईश्वरो याथातथ्यतः सर्वज्ञत्वाद्यथातथाभावो याथातथ्यं तस्माद्यथाभूतकर्मफलसाधनतोर्ऽथान् कर्त्तव्यपदार्थान् व्यदधाद्विहितवान् यथानुरूपं व्यभजदित्यर्थः, शाश्वतीभ्यो नित्याभ्यः समाभ्यः संवत्सराख्येभ्यः प्रजापतिभ्य इत्यर्थः
sa yathokta ātmā paryagāt pari samantādagādgatavānākāśavadvyāpī ityarthaḥ / śukraṃ śuddhaṃ jyotiṣmaddīptimānityarthaḥ / akāyamaśarīro liṅgaśarīravarjita ityarthaḥ / avraṇam akṣatam / asnāviraṃ snāvāḥ śirā yasminna vidyanta ityasnāviram / avraṇamasnāviramityābhyāṃ sthūlaśarīrapratiṣedhaḥ / śuddhaṃ nirmalamavidyāmalarahitamiti kāraṇaśarīrapratiṣedhaḥ / apāpaviddhaṃ dharmādharmādipāpavarjitam / śukramityādīni vacāṃsi pulliṅgatvena pariṇeyāni / sa paryagādityupakramya kavirmanīṣītyādinā pulliṅgatvenopasaṃhārāt / kaviḥ krāntadarśī sarvādṛk / "nānyo 'to 'sti draṣṭā"(bṛ. u. 3 / 8 / 11) ityādiśruteḥ / maniṣī manasa īṣitā sarvajña īśvara ityarthaḥ / paribhūḥ sarveṣāṃ paryupari bhavatīti paribhūḥ / svayambhūḥ svayameva bhavatīti / yeṣāmupari bhavati yaścopari bhavati sa sarvaḥ svayameva bhavatīti svayambhūḥ / sa nityamukta īśvaro yāthātathyataḥ sarvajñatvādyathātathābhāvo yāthātathyaṃ tasmādyathābhūtakarmaphalasādhanator'thān karttavyapadārthān vyadadhādvihitavān yathānurūpaṃ vyabhajadityarthaḥ, śāśvatībhyo nityābhyaḥ samābhyaḥ saṃvatsarākhyebhyaḥ prajāpatibhya ityarthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.