कथं पुनरेवमवगभ्यते न तु सर्वेषाम् इति । उच्यते--अकामिनः साध्यसाधनभेदोपमर्देन ऽयस्मिन् सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्धिजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ऽ इति यदात्मैकत्वविज्ञानम्[उक्तम् टतन्न केनचित्कर्मणा ज्ञानान्तरेण वा ह्यमूढः समुच्चिचीषति । इह तु समुच्चिचीषया अविद्वदादिनिन्दा क्रियते । तत्र च यस्य येन समुच्चयः सम्भवति न्यायतः शास्त्रतो वा तदिहोच्यते यद्दैवं वित्तं देवताविषयं ज्ञानं कर्मसम्बन्धित्वेनोपन्यस्तं न परमात्मज्ञानम् । "विद्यया देवलोकः"(बृउ।१ । ५ । १६) इति पृथक्फलश्रवणात् । तयोर्ज्ञानकर्मणोरिह एकैकानुष्ठाननिन्दा समुच्चिचीषया न निन्दापरैव एकैकस्य पृथक्फलश्रवणात्"विद्यया तदारोहन्ति" "विद्यया देवलोकः"(बृउ।१ । ५ । १६) "न तत्र दक्षिणा यन्ति" "कर्मणा पितृलोकः"(बृउ।१ । ८ । १६) इति । न हि शास्त्रविहितं किञ्चिदकर्तव्यतामियात् । तत्र अन्धं तमः अदर्शनात्मकं तमः प्रविशन्ति । के? ये ऽविद्यां विद्याया अन्या अविद्या तां कर्म इत्यर्थः, कर्मणो विद्याविरोधित्वात् ; तामविद्यामग्निहोत्रादिलक्षणामेव केवलामुपासते तत्पराः सन्तो ऽनुतिष्ठन्तीत्यभिप्रायः । ततस्तस्मादन्धात्मकात्तमसो भूय इव बहुतरमेव ते तमः प्रविशन्ति, के? कर्म इत्वा ये उ ये तु विद्यायामेव देवताज्ञान एव रताः अभिरताः । तत्रावान्तरफलभेदं विद्याकर्मणोः समुच्चयकारणमाह ; अन्यथा फलवदफलवतोः सन्निहितयोरङ्गाङ्गितैव स्यात् इत्यर्थः
kathaṃ punarevamavagabhyate na tu sarveṣām iti / ucyate--akāminaḥ sādhyasādhanabhedopamardena 'yasmin sarvāṇi bhūtānyātmaivābhūddhijānataḥ / tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ ' iti yadātmaikatvavijñānam[uktam ṭatanna kenacitkarmaṇā jñānāntareṇa vā hyamūḍhaḥ samuccicīṣati / iha tu samuccicīṣayā avidvadādinindā kriyate / tatra ca yasya yena samuccayaḥ sambhavati nyāyataḥ śāstrato vā tadihocyate yaddaivaṃ vittaṃ devatāviṣayaṃ jñānaṃ karmasambandhitvenopanyastaṃ na paramātmajñānam / "vidyayā devalokaḥ"(bṛ.u.1 / 5 / 16) iti pṛthakphalaśravaṇāt / tayorjñānakarmaṇoriha ekaikānuṣṭhānanindā samuccicīṣayā na nindāparaiva ekaikasya pṛthakphalaśravaṇāt"vidyayā tadārohanti" "vidyayā devalokaḥ"(bṛ.u.1 / 5 / 16) "na tatra dakṣiṇā yanti" "karmaṇā pitṛlokaḥ"(bṛ.u.1 / 8 / 16) iti / na hi śāstravihitaṃ kiñcidakartavyatāmiyāt / tatra andhaṃ tamaḥ adarśanātmakaṃ tamaḥ praviśanti / ke? ye 'vidyāṃ vidyāyā anyā avidyā tāṃ karma ityarthaḥ, karmaṇo vidyāvirodhitvāt ; tāmavidyāmagnihotrādilakṣaṇāmeva kevalāmupāsate tatparāḥ santo 'nutiṣṭhantītyabhiprāyaḥ / tatastasmādandhātmakāttamaso bhūya iva bahutarameva te tamaḥ praviśanti, ke? karma itvā ye u ye tu vidyāyāmeva devatājñāna eva ratāḥ abhiratāḥ / tatrāvāntaraphalabhedaṃ vidyākarmaṇoḥ samuccayakāraṇamāha ; anyathā phalavadaphalavatoḥ sannihitayoraṅgāṅgitaiva syāt ityarthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.