अकर्त्र्-अभिप्राय-अर्थो ऽयम्-आरम्भः । आम्-प्रत्ययो यस्मात् सो ऽयम्-आम्-प्रत्ययः । आम्-प्रत्ययस्य+इव धातोः कृञो ऽनुप्रयोगस्य आत्मनेपदं भवति । ईक्षाञ्चक्रे । ईहाञ्चक्रे । यदि विध्य्-अर्थम् एतत्, तर्हि उदुब्जाञ्चकार, उदुम्भाञ्चकार इति कर्त्र्-अभिप्राये क्रियाफले अत्मनेपदं प्राप्नोति । न+एष दोषः । उभयम् अनेन क्रियते, विधिः नियमश् च । कथम् ? पूर्ववत् इति वर्तते । स द्वितीयो यत्नो नियम-अर्थो भविष्यति । कृञः इति किम् ? ईक्षामास । ईक्षाम्बभूव । कथं पुनर् अस्य अनुप्रयोगः यावता कृञ् च अनुप्रयुज्यते लिति (*३,१।४०) इत्य् उच्यते ? कृञ् इति प्रत्याहार-ग्रहणं तत्र विज्ञायते । क्व संनिविष्टानां प्रत्याहारः ? अभूततद्भावे कृ-भ्व्-अस्तियोगे सम्पद्यकर्तरि च्विः (*५,४।५०) इति कृ-शब्दाद् आरभ्य यावत् कृञो द्वितीय-तृतीय-शम्ब-बीजात् कृषौ (*५,४।५८) इति ञकरम् ॥ प्र-उपाभ्यां युजेर् अयज्ञ-पात्रेषु
akartr-abhiprāya-artho 'yam-ārambhaḥ / ām-pratyayo yasmāt so 'yam-ām-pratyayaḥ / ām-pratyayasya+iva dhātoḥ kṛño 'nuprayogasya ātmanepadaṃ bhavati / īkṣāñcakre / īhāñcakre / yadi vidhy-artham etat, tarhi udubjāñcakāra, udumbhāñcakāra iti kartr-abhiprāye kriyāphale atmanepadaṃ prāpnoti / na+eṣa doṣaḥ / ubhayam anena kriyate, vidhiḥ niyamaś ca / katham ? pūrvavat iti vartate / sa dvitīyo yatno niyama-artho bhaviṣyati / kṛñaḥ iti kim ? īkṣāmāsa / īkṣāmbabhūva / kathaṃ punar asya anuprayogaḥ yāvatā kṛñ ca anuprayujyate liti (*3,1.40) ity ucyate ? kṛñ iti pratyāhāra-grahaṇaṃ tatra vijñāyate / kva saṃniviṣṭānāṃ pratyāhāraḥ ? abhūtatadbhāve kṛ-bhv-astiyoge sampadyakartari cviḥ (*5,4.50) iti kṛ-śabdād ārabhya yāvat kṛño dvitīya-tṛtīya-śamba-bījāt kṛṣau (*5,4.58) iti ñakaram // pra-upābhyāṃ yujer ayajña-pātreṣu
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.