कर्मणि क्रिया कर्म, कर्मस्थया क्रियया तुल्यक्रियः कर्ता कर्मवद् भवति । यस्मिन् कर्मणि कर्तृभूते ऽपि तद्वत् क्रिया लक्ष्यते यथा कर्मणि, स कर्ता कर्मवद् भवति । कर्माश्रयाणि कार्याणि प्रतिपद्यते । कर्तरि शप् (*३,१।६८) इति कर्तृ-ग्रहणम् इह अनुवृत्तं प्रथमया विपरिणम्यते । यगात्मनेपदचिण्चिण्वद्भावाः प्रयोजनम् । भिद्यते काष्ठं स्वयम् एव । अभेदि काष्ठं स्वयम् एव । कारिष्यते कटः स्वयम् एव । वत्करणं स्वाश्रयम् अपि यथा स्यात्, भिद्यते कुसूलेन इति । अकर्मकाणां भावे लः सिद्धो भवति । लिङ्य्-आशि-ष्यङ् (*३,१।८६) इति द्विलकारको निर्देशः । तत्र लानुवृत्तेर् लान्तस्य कर्ता कर्मवद् भवति इति कुसूलाद् द्वितीया न भवति । कर्मणा इति किम् ? करण-अधिकरण-अभ्यां तुल्यक्रियस्य मा भूत् । साध्वसिश्छिनत्ति । साधु स्थाली पचति । धात्व्-अधिकारात् समाने धातौ कर्मवद्-भावः । इह न भवति, पचत्य् ओदनं देवदत्तः, राध्यन्त्य् ओदनं स्वयम् एव इति । कर्मस्थभावकानां कर्मस्थक्रियाणां च कर्ता कर्मवद्भवति, न कर्तृस्थाभावकानां न वा कर्तृस्थ-क्रियाणाम् । कर्मस्थः पचतेर् भावः कर्मस्था च भिदेः क्रिया । मासासिभावः कर्तृस्थः कर्तृस्था च गमेः क्रिया ॥ तपस् तपः-कर्मकस्य+एव
karmaṇi kriyā karma, karmasthayā kriyayā tulyakriyaḥ kartā karmavad bhavati / yasmin karmaṇi kartṛbhūte 'pi tadvat kriyā lakṣyate yathā karmaṇi, sa kartā karmavad bhavati / karmāśrayāṇi kāryāṇi pratipadyate / kartari śap (*3,1.68) iti kartṛ-grahaṇam iha anuvṛttaṃ prathamayā vipariṇamyate / yagātmanepadaciṇciṇvadbhāvāḥ prayojanam / bhidyate kāṣṭhaṃ svayam eva / abhedi kāṣṭhaṃ svayam eva / kāriṣyate kaṭaḥ svayam eva / vatkaraṇaṃ svāśrayam api yathā syāt, bhidyate kusūlena iti / akarmakāṇāṃ bhāve laḥ siddho bhavati / liṅy-āśi-ṣyaṅ (*3,1.86) iti dvilakārako nirdeśaḥ / tatra lānuvṛtter lāntasya kartā karmavad bhavati iti kusūlād dvitīyā na bhavati / karmaṇā iti kim ? karaṇa-adhikaraṇa-abhyāṃ tulyakriyasya mā bhūt / sādhvasiśchinatti / sādhu sthālī pacati / dhātv-adhikārāt samāne dhātau karmavad-bhāvaḥ / iha na bhavati, pacaty odanaṃ devadattaḥ, rādhyanty odanaṃ svayam eva iti / karmasthabhāvakānāṃ karmasthakriyāṇāṃ ca kartā karmavadbhavati, na kartṛsthābhāvakānāṃ na vā kartṛstha-kriyāṇām / karmasthaḥ pacater bhāvaḥ karmasthā ca bhideḥ kriyā / māsāsibhāvaḥ kartṛsthaḥ kartṛsthā ca gameḥ kriyā // tapas tapaḥ-karmakasya+eva
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.