वृद्धिर् यस्य अचाम् आदिस् तद् वृद्धम् (*१,१।७३) । अवृद्धाभ्यः इति शब्द-धर्मः, नदी-मानुषीभ्यः इति अर्थधर्मः, तेन अभेदात् प्रकृतयो निर्दिश्यन्ते । तन्नामिकाभ्यः इति सर्वनाम्ना प्रत्यय-प्रकृतेः परामर्शः । अवृद्धानि यानि नदीनां मानुषीणां च नामधेयानि, तेभ्यो ऽपत्ये अण् प्रत्ययो भवति । ढको ऽपवादः । यमुनाया अपत्यं यामुनः । इरावत्याः अपत्यम् ऐरावतः । वैतस्तः । नार्मदः । मानुषीभ्यः खल्व् अपि - शिक्षितायाः अपत्यं शैक्षितः । चिन्तितायाः अपत्य चैन्तितः । अवृद्धाभ्यः इति किम् ? चन्द्रभागायाः अपत्यं चान्द्रभागेयः । वासवद्त्तेयः । नदीमानुषीभ्यः इति किम् ? सौपर्णेयः । वैनतेयः । तन्नामिकाभ्यः इति किम् ? शोभनायाः, शौभनेयः ॥ ऋष्य्-अन्धक-वृष्णि-कुरुभ्यश् च
vṛddhir yasya acām ādis tad vṛddham (*1,1.73) / avṛddhābhyaḥ iti śabda-dharmaḥ, nadī-mānuṣībhyaḥ iti arthadharmaḥ, tena abhedāt prakṛtayo nirdiśyante / tannāmikābhyaḥ iti sarvanāmnā pratyaya-prakṛteḥ parāmarśaḥ / avṛddhāni yāni nadīnāṃ mānuṣīṇāṃ ca nāmadheyāni, tebhyo 'patye aṇ pratyayo bhavati / ḍhako 'pavādaḥ / yamunāyā apatyaṃ yāmunaḥ / irāvatyāḥ apatyam airāvataḥ / vaitastaḥ / nārmadaḥ / mānuṣībhyaḥ khalv api - śikṣitāyāḥ apatyaṃ śaikṣitaḥ / cintitāyāḥ apatya caintitaḥ / avṛddhābhyaḥ iti kim ? candrabhāgāyāḥ apatyaṃ cāndrabhāgeyaḥ / vāsavadtteyaḥ / nadīmānuṣībhyaḥ iti kim ? sauparṇeyaḥ / vainateyaḥ / tannāmikābhyaḥ iti kim ? śobhanāyāḥ, śaubhaneyaḥ // ṛṣy-andhaka-vṛṣṇi-kurubhyaś ca
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.