पुंसा योगः पुंयोगः । पुंयोगाद् धेतोर् यत् प्रातिपदिकं स्त्रियां वर्तते पुंस आख्याभूतं तस्माद् ङीष् प्रत्ययो भवति । गणकस्य स्त्री गणकी । महामात्री । प्रष्ठी । प्रचरी । पुंसि शब्दप्रवृत्ति-निमित्तस्य सम्भवात् पुंशब्दा एते, तद्योगात् स्त्रियां वर्तन्ते । पुंयोगात् इति किम् ? देवदत्ता । यज्ञदत्ता । आख्या-ग्रहणात् किम् ? परिसृष्टा । प्रजाता । पुंयोगाद् एते शब्दाः स्त्रियां वर्तन्ते, न तु पुमांसमाचक्षते । गोपालिकादीनां प्रतिषेधः । गोपालकस्य स्त्री गोपालिका । सूर्याद् देवतायां चाब् वक्तव्यः । सूर्यस्य स्त्री देवता सूर्या । देवतायाम् इति किम् ? सुरी ॥ इन्द्र-वरुण-भव-शर्व-रुद्र-मृड-हिम-अरण्य-यव-यवन-मातुल-आचार्याणामानुक्
puṃsā yogaḥ puṃyogaḥ / puṃyogād dhetor yat prātipadikaṃ striyāṃ vartate puṃsa ākhyābhūtaṃ tasmād ṅīṣ pratyayo bhavati / gaṇakasya strī gaṇakī / mahāmātrī / praṣṭhī / pracarī / puṃsi śabdapravṛtti-nimittasya sambhavāt puṃśabdā ete, tadyogāt striyāṃ vartante / puṃyogāt iti kim ? devadattā / yajñadattā / ākhyā-grahaṇāt kim ? parisṛṣṭā / prajātā / puṃyogād ete śabdāḥ striyāṃ vartante, na tu pumāṃsamācakṣate / gopālikādīnāṃ pratiṣedhaḥ / gopālakasya strī gopālikā / sūryād devatāyāṃ cāb vaktavyaḥ / sūryasya strī devatā sūryā / devatāyām iti kim ? surī // indra-varuṇa-bhava-śarva-rudra-mṛḍa-hima-araṇya-yava-yavana-mātula-ācāryāṇāmānuk
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.