त्रयम् अप्य् अधिक्रियते समर्थानाम् इति च, प्रथमाद् इति च, वा इति च । स्वार्थिक-प्रत्ययावधिश्चायम् अधिकारः, प्राग्दिशो विभक्तिः (*५,३।१) इति वावत् । स्वार्थिकेषु ह्य् अस्य+उपयोगो न अस्ति, विकल्पो ऽपि तत्र अनवस्थितः । केचिन् नित्यम् एव भवन्ति । लक्षणवाक्यानि तस्य अपत्यम् (*४,१।९२), तेन रक्तं रागात् (*४,२।१) तत्र भवः (*४,३।५३) इत्य् एवम् आदीनि भविष्यन्ति । तेषु सामर्थ्ये सति प्रथम-निर्दिष्टाद् एव विकल्पेन प्रत्ययो भवति इति वेदितव्यम् । समर्थानाम् इति विर्धारणे षष्ठी । समर्थानां मद्ये प्रथमः प्रत्यय-प्रकृतित्वेन निर्धार्यते । तस्य इति सामान्यं विशेषलक्षण-अर्थम् । तदीयं प्राथम्यं विशेषाणां विज्ञायते । उपगोः अपत्यम् औपगवः । समर्थानाम् इति किम् ? कम्बल उपगोः, अपत्यं देवदत्तस्य । प्रथमात् इति किम् ? षष्ठ्यान्ताद् यथा स्यात्, प्रथमान्तान् मा भूत् । वा इति किम् ? वाक्यम् अपि यथा स्यात् उपगोर् अपत्यम् इति । यद्य् एवं समास-वृत्तिः तद्धित-वृत्त्या बाध्येत उपग्वपत्यम् इति । न+एष दोषः । पूर्वसूत्राद् अन्यतरस्यां ग्रहणम् अनुवर्तते । तेन+एतद् अपि भविष्यति ॥ प्राग् दीव्यतो ऽण्
trayam apy adhikriyate samarthānām iti ca, prathamād iti ca, vā iti ca / svārthika-pratyayāvadhiścāyam adhikāraḥ, prāgdiśo vibhaktiḥ (*5,3.1) iti vāvat / svārthikeṣu hy asya+upayogo na asti, vikalpo 'pi tatra anavasthitaḥ / kecin nityam eva bhavanti / lakṣaṇavākyāni tasya apatyam (*4,1.92), tena raktaṃ rāgāt (*4,2.1) tatra bhavaḥ (*4,3.53) ity evam ādīni bhaviṣyanti / teṣu sāmarthye sati prathama-nirdiṣṭād eva vikalpena pratyayo bhavati iti veditavyam / samarthānām iti virdhāraṇe ṣaṣṭhī / samarthānāṃ madye prathamaḥ pratyaya-prakṛtitvena nirdhāryate / tasya iti sāmānyaṃ viśeṣalakṣaṇa-artham / tadīyaṃ prāthamyaṃ viśeṣāṇāṃ vijñāyate / upagoḥ apatyam aupagavaḥ / samarthānām iti kim ? kambala upagoḥ, apatyaṃ devadattasya / prathamāt iti kim ? ṣaṣṭhyāntād yathā syāt, prathamāntān mā bhūt / vā iti kim ? vākyam api yathā syāt upagor apatyam iti / yady evaṃ samāsa-vṛttiḥ taddhita-vṛttyā bādhyeta upagvapatyam iti / na+eṣa doṣaḥ / pūrvasūtrād anyatarasyāṃ grahaṇam anuvartate / tena+etad api bhaviṣyati // prāg dīvyato 'ṇ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.