रङ्कु-शब्दाद् अण् प्रत्ययो भवति, चकारात् ष्फक् च शैषिको ऽमनुस्ये ऽभिधेये । राङ्कवो गौः, राङ्कवायणो गौः । अमनुस्ये इति किम् ? राङ्कवको मनुस्यः । ननु च रङ्कु-शब्दः कच्छादिषु पठ्यते, तत्र च मनुष्य-तस्थयोर् वुञ् (*४,२।१३४) इति मनुस्ये परत्वाद् वुञैव भवितव्यं, कच्छादिपाठादमनुस्ये अण् अपि सिद्धः, किम् इह मनुस्य-प्रतिषेधेन अण्ग्रहनेन च ? तद् उच्यते, न+एव अयम् मनुस्यप्रतिषेधः, किं तर्हि, नञिवयक्तन्यायेन मनुस्यसदृशे प्राणिनि प्रतिपत्तिः क्रियते । तेन राङ्कवः कम्बलः इति ष्फक् न भवति । विशेषविहितेन च ष्फका अणो बाधा मा भूत् इत्य् अण्-ग्रहणम् अपि क्रियते ॥ द्यु-प्राग्-अपाग्-उदक्-प्रतीचो यत्
raṅku-śabdād aṇ pratyayo bhavati, cakārāt ṣphak ca śaiṣiko 'manusye 'bhidheye / rāṅkavo gauḥ, rāṅkavāyaṇo gauḥ / amanusye iti kim ? rāṅkavako manusyaḥ / nanu ca raṅku-śabdaḥ kacchādiṣu paṭhyate, tatra ca manuṣya-tasthayor vuñ (*4,2.134) iti manusye paratvād vuñaiva bhavitavyaṃ, kacchādipāṭhādamanusye aṇ api siddhaḥ, kim iha manusya-pratiṣedhena aṇgrahanena ca ? tad ucyate, na+eva ayam manusyapratiṣedhaḥ, kiṃ tarhi, nañivayaktanyāyena manusyasadṛśe prāṇini pratipattiḥ kriyate / tena rāṅkavaḥ kambalaḥ iti ṣphak na bhavati / viśeṣavihitena ca ṣphakā aṇo bādhā mā bhūt ity aṇ-grahaṇam api kriyate // dyu-prāg-apāg-udak-pratīco yat
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.