एकः इति वर्तते, पूर्वपरयोः इति च । एकः पूर्वपरयोः (*६,१।८४) इति यो ऽयम् एकादेशो विधीयते स पूर्वस्य अन्तवद् भवति, परस्यादिवद् भवति । यथा तस्यान्तः आदिर् वा तदन्तर्भूतः तद्ग्रहणेन गृह्यते, तद्वदेकादेशो ऽपि तद्ग्रहणेन ग्र्ह्यते इत्य् एषो ऽतिदेशार्थः । ब्रह्मबन्धूः इत्य् अत्र ब्रह्मबन्धु इति प्रातिपदिकम्, ऊङ् इति अप्रातिपदिकम्, तयोः प्रातिपदिकाप्रातिपदिकयोर् यः एकादेशः स प्रातिपदिकस्य अन्तवद् भवति, यथा शक्यते कर्तुं ङ्याप् प्रातिपदिकात् (*४,१।१) इति स्वादिविधिः । वृक्षौ इत्य् अत्र सुबौकारः असुबकारः, तयोः सुबसुपोर् एकादेशः सुपः आदिवद् भवति, यथा शक्यते वक्तुं सुबन्तं पदम् इति । वर्णाश्रयविधौ अयम् अनतादिवद्भावो निस्यते । तथा हि खट्वाभिः इत्य् अत्र अन्तवद्भावाभावात् अतो भिस ऐस् (*७,१।९) इति न भवति । ह्वयतेः जुहाव इति सम्प्रसारणपूर्वत्वस्य आदिवद्भावाहावात् आत औ णलः (*७,१।३४) इति न भर्वात । अस्यै अश्वः, अस्या अश्वः इति वृद्धिर् एचि (*६,१।८८) इति वृद्धिः, एङः पदान्तादति (*६,१।१०९) इत्य् अत्र विधौ आदिवन् न भवति । पूर्वपरसमुदाय एकादेशस्य स्थानी, स हि तेन निवर्तयते । तत्र अवयवयोर् आनुमानिकं स्थानित्वम् इति तदाश्रयं कार्यं स्थानिवद्भावाद् अप्राप्तम् इत्य् अन्तादिवद्भावो विधीयते ॥ षत्व-तुकोर् असिद्धः
ekaḥ iti vartate, pūrvaparayoḥ iti ca / ekaḥ pūrvaparayoḥ (*6,1.84) iti yo 'yam ekādeśo vidhīyate sa pūrvasya antavad bhavati, parasyādivad bhavati / yathā tasyāntaḥ ādir vā tadantarbhūtaḥ tadgrahaṇena gṛhyate, tadvadekādeśo 'pi tadgrahaṇena grhyate ity eṣo 'tideśārthaḥ / brahmabandhūḥ ity atra brahmabandhu iti prātipadikam, ūṅ iti aprātipadikam, tayoḥ prātipadikāprātipadikayor yaḥ ekādeśaḥ sa prātipadikasya antavad bhavati, yathā śakyate kartuṃ ṅyāp prātipadikāt (*4,1.1) iti svādividhiḥ / vṛkṣau ity atra subaukāraḥ asubakāraḥ, tayoḥ subasupor ekādeśaḥ supaḥ ādivad bhavati, yathā śakyate vaktuṃ subantaṃ padam iti / varṇāśrayavidhau ayam anatādivadbhāvo nisyate / tathā hi khaṭvābhiḥ ity atra antavadbhāvābhāvāt ato bhisa ais (*7,1.9) iti na bhavati / hvayateḥ juhāva iti samprasāraṇapūrvatvasya ādivadbhāvāhāvāt āta au ṇalaḥ (*7,1.34) iti na bharvāta / asyai aśvaḥ, asyā aśvaḥ iti vṛddhir eci (*6,1.88) iti vṛddhiḥ, eṅaḥ padāntādati (*6,1.109) ity atra vidhau ādivan na bhavati / pūrvaparasamudāya ekādeśasya sthānī, sa hi tena nivartayate / tatra avayavayor ānumānikaṃ sthānitvam iti tadāśrayaṃ kāryaṃ sthānivadbhāvād aprāptam ity antādivadbhāvo vidhīyate // ṣatva-tukor asiddhaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.