अध्वर्यु कषाय इत्य् एतयोः जातिवाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदं प्रकृतिस्वरं भवति । प्राच्याध्वर्युः । कठाद्वर्युः । कलापाध्वर्युः । एते समानाधिकरणसमासाः जातिवाचिनो नियतविषयाः । तत्र प्राच्यशब्दः यत्प्रत्ययान्त आद्युदात्तः । कठशब्दः पचाद्यचि व्युत्पादितः । ततः कठेन प्रोक्तम् इति वैशम्पायन-अन्तेवासिभ्यश् च (*४,३।१०४) इति णिनिः, तस्य कठ-चरकाल् लुक् (*४,३।१०७) इति लुक् । कलापिना प्रोक्तम् इति कलापिनो ऽण् (*४,३।१०८), तस्मिन् इन् अण्य् अनपत्ये (*६,४।१६४) इति प्रकृतिभावे प्राप्ते नान्तस्य टिलोपे सब्रह्मचारिपीठसर्पिकलापिकौथुमितैतिलिजाजलिल। अङ्गलिशिलालिशिखण्डिसूकरसद्मसुपर्वणाम् उपसङ्ख्यानम् इति टिलोपः । तद् एवं कलापशब्दो ऽन्तोदात्तः । सर्पिर्मण्डकषायम् । उमापुष्पकषायम् । दौवारिककषायम् । षष्ठीसमासव्युत्पादिता रूढिशब्दा एते । तत्र सर्पिर्मण्डशब्दः उमापुष्पशब्दश् च षष्ठीसमासाबन्दोदात्तौ । दौवारिकशब्दो ऽपि द्वारि नियुक्तः इति ठकि सत्यन्तोदात्तः एव । जातौ इति किम् ? परमाध्वर्युः । परमकषायः ॥ स-दृश-प्रतिरूपयोः सादृश्ये
adhvaryu kaṣāya ity etayoḥ jātivācini tatpuruṣe samāse pūrvapadaṃ prakṛtisvaraṃ bhavati / prācyādhvaryuḥ / kaṭhādvaryuḥ / kalāpādhvaryuḥ / ete samānādhikaraṇasamāsāḥ jātivācino niyataviṣayāḥ / tatra prācyaśabdaḥ yatpratyayānta ādyudāttaḥ / kaṭhaśabdaḥ pacādyaci vyutpāditaḥ / tataḥ kaṭhena proktam iti vaiśampāyana-antevāsibhyaś ca (*4,3.104) iti ṇiniḥ, tasya kaṭha-carakāl luk (*4,3.107) iti luk / kalāpinā proktam iti kalāpino 'ṇ (*4,3.108), tasmin in aṇy anapatye (*6,4.164) iti prakṛtibhāve prāpte nāntasya ṭilope sabrahmacāripīṭhasarpikalāpikauthumitaitilijājalila. aṅgaliśilāliśikhaṇḍisūkarasadmasuparvaṇām upasaṅkhyānam iti ṭilopaḥ / tad evaṃ kalāpaśabdo 'ntodāttaḥ / sarpirmaṇḍakaṣāyam / umāpuṣpakaṣāyam / dauvārikakaṣāyam / ṣaṣṭhīsamāsavyutpāditā rūḍhiśabdā ete / tatra sarpirmaṇḍaśabdaḥ umāpuṣpaśabdaś ca ṣaṣṭhīsamāsābandodāttau / dauvārikaśabdo 'pi dvāri niyuktaḥ iti ṭhaki satyantodāttaḥ eva / jātau iti kim ? paramādhvaryuḥ / paramakaṣāyaḥ // sa-dṛśa-pratirūpayoḥ sādṛśye
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.