पूर्वपदग्रहणं अत्र पूर्वपदस्थे स्वरे उदात्ते स्वरिते वा वर्तते । बहुव्रीहौ समासे पूर्वपदस्य यः स्वरः स प्रकृत्या भवति, स्वभावेन अवतिष्ठते, न विकारमनुदात्तत्वम् आपद्यते । समासान्तोदात्तत्वे हि सति अनुदात्तं पदम् एकवर्जम् (*६,१।१५८) इति सो ऽनुदात्तः स्यात् इति समासान्तोदात्तत्वापवादो ऽयम् आरभ्यते । कार्ष्णोत्तरासङ्गाः । कृष्णो मृगः तस्य विकारः कार्ष्णः, प्राणि-रजत-आदिभ्यो ऽञ् (*४,३।१५४) इति अञ्प्रत्ययान्तो ञिस्वरेण आद्युदात्तः । यूपवलजः । यूपशब्दः उणादिषु कुसुयुभ्यश् च इति पप्रत्ययान्तः । तत्र च दीर्घः इति निदिति च वर्तते तेन आद्युदात्तः । ब्रह्मचारिपरिस्कन्दः । ब्रहमचारिशब्दः कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेण अन्तोदात्तः । स्नातकपुत्रः । स्नातकशब्दः कन्प्रत्ययान्तो नित्स्वरेण आद्युदात्तः । अध्यापकपुत्रः । लित्स्वरेण अध्यापकशब्दो मध्योदात्तः । श्रोत्रियपुत्रः । श्रोत्रियशब्दो नित्वाद् आद्युदात्तः । मन्ष्यनाथः । मनुष्यशब्दः तित् स्वरितं (*६,१।१८५) इति स्वरितान्तः । उदात्तग्रहणम् स्वरितग्रहणं च अत्र अनुवर्तते, तेन सर्वानुदात्ते पूर्वपदे विधिर् एव न अस्ति इति समासान्तोदात्तत्वं भवति । समाभ्यागः इति समशब्दो हि सर्वानुदातः ॥ तत्पुरुषे तुल्यार्थ-तृतीया-सप्तम्य्-उपमान-अव्यय-द्वितीया-कृत्याः
pūrvapadagrahaṇaṃ atra pūrvapadasthe svare udātte svarite vā vartate / bahuvrīhau samāse pūrvapadasya yaḥ svaraḥ sa prakṛtyā bhavati, svabhāvena avatiṣṭhate, na vikāramanudāttatvam āpadyate / samāsāntodāttatve hi sati anudāttaṃ padam ekavarjam (*6,1.158) iti so 'nudāttaḥ syāt iti samāsāntodāttatvāpavādo 'yam ārabhyate / kārṣṇottarāsaṅgāḥ / kṛṣṇo mṛgaḥ tasya vikāraḥ kārṣṇaḥ, prāṇi-rajata-ādibhyo 'ñ (*4,3.154) iti añpratyayānto ñisvareṇa ādyudāttaḥ / yūpavalajaḥ / yūpaśabdaḥ uṇādiṣu kusuyubhyaś ca iti papratyayāntaḥ / tatra ca dīrghaḥ iti niditi ca vartate tena ādyudāttaḥ / brahmacāripariskandaḥ / brahamacāriśabdaḥ kṛduttarapadaprakṛtisvareṇa antodāttaḥ / snātakaputraḥ / snātakaśabdaḥ kanpratyayānto nitsvareṇa ādyudāttaḥ / adhyāpakaputraḥ / litsvareṇa adhyāpakaśabdo madhyodāttaḥ / śrotriyaputraḥ / śrotriyaśabdo nitvād ādyudāttaḥ / manṣyanāthaḥ / manuṣyaśabdaḥ tit svaritaṃ (*6,1.185) iti svaritāntaḥ / udāttagrahaṇam svaritagrahaṇaṃ ca atra anuvartate, tena sarvānudātte pūrvapade vidhir eva na asti iti samāsāntodāttatvaṃ bhavati / samābhyāgaḥ iti samaśabdo hi sarvānudātaḥ // tatpuruṣe tulyārtha-tṛtīyā-saptamy-upamāna-avyaya-dvitīyā-kṛtyāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.