असर्वनामस्थानार्थम् आरम्भः । स्त्रियां च क्रोष्तुशब्दस्य तृज्वद् भवति । क्रोष्ट्री । क्रोष्ट्रीभ्याम् । क्रोष्ट्रीभिः । क्रोष्टुशब्दं केचिद् गौरादिषु पठन्ति, ते ङीषि प्रत्यये तृज्वद्भावं कुर्वन्ति । तेषां पञ्चभिः क्रोष्ट्रीभिः क्रीतैः पञ्चक्रोष्टृभी रथैः इति स्त्रीशब्दस्य लुकि कृते न सिध्यति, तत्र प्रतिविधेयम् । ये तु गौरादिषु न पठन्ति, तेषां स्त्रियाम् इत्य् अर्थनिर्देशः, स्त्रियां वर्तमानः क्रोष्टुशब्दः तृज्वद् भवति । कृते ऽतिदेशे ऋन्नेभ्यो ङीप् (*४,१।५) इति ङीप्प्रत्ययः । तत्र उदात्तयणो हल्पूर्वात् (*६,१।१७४) इत्य् अन्तोदात्त एव क्रोष्ट्रीशब्दो भवति ॥ विभाषा तृतीयादिष्व् अचि
asarvanāmasthānārtham ārambhaḥ / striyāṃ ca kroṣtuśabdasya tṛjvad bhavati / kroṣṭrī / kroṣṭrībhyām / kroṣṭrībhiḥ / kroṣṭuśabdaṃ kecid gaurādiṣu paṭhanti, te ṅīṣi pratyaye tṛjvadbhāvaṃ kurvanti / teṣāṃ pañcabhiḥ kroṣṭrībhiḥ krītaiḥ pañcakroṣṭṛbhī rathaiḥ iti strīśabdasya luki kṛte na sidhyati, tatra pratividheyam / ye tu gaurādiṣu na paṭhanti, teṣāṃ striyām ity arthanirdeśaḥ, striyāṃ vartamānaḥ kroṣṭuśabdaḥ tṛjvad bhavati / kṛte 'tideśe ṛnnebhyo ṅīp (*4,1.5) iti ṅīppratyayaḥ / tatra udāttayaṇo halpūrvāt (*6,1.174) ity antodātta eva kroṣṭrīśabdo bhavati // vibhāṣā tṛtīyādiṣv aci
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.