अपरवार्षिकम् । पुर्वहैमनम् । अपरहैमनम् । यत्र पञ्चमीनिर्देशो न अस्ति जे प्रोष्ठपदानाम् (*७,३।१८) इत्य् एवम् आदौ, तदर्थम् उत्तरपदाधिकारः । पञ्चमीनिर्देशेष्व् अपि विस्पष्टार्थम्, वृद्धेश् च व्यपदेशार्थम् । उत्तरपदवृद्धौ सर्वं च (*६,२।१०५) इति उत्तरपदाधिकारे या वृद्धिः इत्य् एवं विज्ञायते ॥ अवयवाद् ऋतोः (*७,३।११) । अवयववाचिनः उत्तरस्य ऋतुवाचिनः उत्तरपदस्य च अचामादेः अचः वृद्धिर् भवति तद्धिते ञिति, णिति, किति च परतः । पूर्ववार्षिकम् । पूर्वहैमनम् । अपरवार्षिकम् । अपरहैमनम् । पूर्वं वर्षाणाम्, अपरं वर्षाणाम् इति एकदेशिसमासः । तत्र भवः (*४,३।५३) इत्य् एतसिमिन्न् अर्थे वर्षभ्यष्ठक् (*४,३।१८), हेमन्ताच् च (*४,३।२१), सर्वत्र अण् तलोपश् च (*४,३।२२) इत्य् अण् प्रत्ययः । तत्र ऋतोर् वृद्धिमद्विधौ अवयवात् इति तदन्तविधिः । अवयवात् इति किम् ? पूर्वासु वर्षासु भवम् पौर्ववर्षिकम् । कालाट् ठञ् (*४,३।११) इति ठञ् । अवयवपूर्वस्य+एव तदन्तविधिः, न अन्यस्य ॥ सु-सर्व-अर्धाज् जनपदस्य
aparavārṣikam / purvahaimanam / aparahaimanam / yatra pañcamīnirdeśo na asti je proṣṭhapadānām (*7,3.18) ity evam ādau, tadartham uttarapadādhikāraḥ / pañcamīnirdeśeṣv api vispaṣṭārtham, vṛddheś ca vyapadeśārtham / uttarapadavṛddhau sarvaṃ ca (*6,2.105) iti uttarapadādhikāre yā vṛddhiḥ ity evaṃ vijñāyate // avayavād ṛtoḥ (*7,3.11) / avayavavācinaḥ uttarasya ṛtuvācinaḥ uttarapadasya ca acāmādeḥ acaḥ vṛddhir bhavati taddhite ñiti, ṇiti, kiti ca parataḥ / pūrvavārṣikam / pūrvahaimanam / aparavārṣikam / aparahaimanam / pūrvaṃ varṣāṇām, aparaṃ varṣāṇām iti ekadeśisamāsaḥ / tatra bhavaḥ (*4,3.53) ity etasiminn arthe varṣabhyaṣṭhak (*4,3.18), hemantāc ca (*4,3.21), sarvatra aṇ talopaś ca (*4,3.22) ity aṇ pratyayaḥ / tatra ṛtor vṛddhimadvidhau avayavāt iti tadantavidhiḥ / avayavāt iti kim ? pūrvāsu varṣāsu bhavam paurvavarṣikam / kālāṭ ṭhañ (*4,3.11) iti ṭhañ / avayavapūrvasya+eva tadantavidhiḥ, na anyasya // su-sarva-ardhāj janapadasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.