ककारमात्रं प्रत्ययो न अस्ति इति सामर्थ्यात् प्रत्ययस्थस्य ग्रहणम् शक्यते विज्ञातुम् । कात् इति किम् ? मण्डना । रमणा । पूर्वस्य इति किम् ? परस्य मा भूत्, पटुका । मृदुका । अतः इति किम् ? गोका । नौका । तपरकरणं किम् ? राका । धाका । आपि इति किम् ? कारकः । धारकः । अथ आपि इत्य् अनेन किम् ? विशिष्यते ? ककारः । यद्य् एवम्, कारिका इत्य् अत्र अपि न प्राप्नोति, अकारेण व्यवहितत्वात् ? एकादेशे कृते न अस्ति व्यवधानम् । एकादेशः पूर्वविधौ स्थानिवद्भवति इति व्यवधानम् एव ? वचनाद् व्यवधानमीदृशं यत् स्थानिवद्भावकृतम् एकेन वर्णेन तदाश्रीयते । रथकट्यादिषु तु श्रुतिकृतम् अनेकेन वर्णेन व्यवधानम् इति इत्वं न भवति । असुपः इति किम् ? बहवः परिव्राजका अस्यां मथुरायाम् बहुपरिव्राजका मथुरा । सुबन्ताद् अयं बहुपरिव्राजकशब्दात् परः आप् इति प्रतिषेधो भवति । प्रसज्यप्रतिषेधश्चायम्, न पर्युदासः । पर्युदासे हि सति समुदायाद् असुबन्तात् परतः आप् इति इत्वम् अत्र स्याद् एव । अविद्यमानः सुप् यस्मिन् सो ऽयम् असुप् इति ? एवम् अपि नाशीयते । तथा हि सति बहुचर्मिका इत्य् अत्र अपि न स्यात् । मामकनरकयोर् उपसङ्ख्यानं कर्तव्यम् अप्रत्ययस्थत्वात् । मम इयं मामिका नरिका । अणि ममकादेशः । केवलमामक इति नियमात् सञ्ज्ञाछन्दसोः ईकारो न अस्त्य् अत्र, तेन अण्प्रत्ययान्ताद् अपि टाप् भवति, नरान् कायति इति नरिका । आतो ऽनुपसर्गे कः (*३,२।३) इति कः प्रत्ययः । प्रत्ययनिषेधे त्यक्त्यपोश् च+उपसङ्ख्यानम् । उदीचामातः स्थाने यक्पूर्वायाः (*७,३।४३) इति विकल्पो मा भूत् इति । दीक्षिणात्यिका । इहत्यिका ॥ न या-सयोः
kakāramātraṃ pratyayo na asti iti sāmarthyāt pratyayasthasya grahaṇam śakyate vijñātum / kāt iti kim ? maṇḍanā / ramaṇā / pūrvasya iti kim ? parasya mā bhūt, paṭukā / mṛdukā / ataḥ iti kim ? gokā / naukā / taparakaraṇaṃ kim ? rākā / dhākā / āpi iti kim ? kārakaḥ / dhārakaḥ / atha āpi ity anena kim ? viśiṣyate ? kakāraḥ / yady evam, kārikā ity atra api na prāpnoti, akāreṇa vyavahitatvāt ? ekādeśe kṛte na asti vyavadhānam / ekādeśaḥ pūrvavidhau sthānivadbhavati iti vyavadhānam eva ? vacanād vyavadhānamīdṛśaṃ yat sthānivadbhāvakṛtam ekena varṇena tadāśrīyate / rathakaṭyādiṣu tu śrutikṛtam anekena varṇena vyavadhānam iti itvaṃ na bhavati / asupaḥ iti kim ? bahavaḥ parivrājakā asyāṃ mathurāyām bahuparivrājakā mathurā / subantād ayaṃ bahuparivrājakaśabdāt paraḥ āp iti pratiṣedho bhavati / prasajyapratiṣedhaścāyam, na paryudāsaḥ / paryudāse hi sati samudāyād asubantāt parataḥ āp iti itvam atra syād eva / avidyamānaḥ sup yasmin so 'yam asup iti ? evam api nāśīyate / tathā hi sati bahucarmikā ity atra api na syāt / māmakanarakayor upasaṅkhyānaṃ kartavyam apratyayasthatvāt / mama iyaṃ māmikā narikā / aṇi mamakādeśaḥ / kevalamāmaka iti niyamāt sañjñāchandasoḥ īkāro na asty atra, tena aṇpratyayāntād api ṭāp bhavati, narān kāyati iti narikā / āto 'nupasarge kaḥ (*3,2.3) iti kaḥ pratyayaḥ / pratyayaniṣedhe tyaktyapoś ca+upasaṅkhyānam / udīcāmātaḥ sthāne yakpūrvāyāḥ (*7,3.43) iti vikalpo mā bhūt iti / dīkṣiṇātyikā / ihatyikā // na yā-sayoḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.