पूजनेभ्यः काष्ठादिभ्यः उत्तरपदं पूजितम् अनुदात्तं भवति । काष्ठ - काष्ठाध्यापकः । काष्ठाभिरूपकः । दारुण - दारुणाध्यापकः । दारुणाभिरूपकः । अमातापुत्र - अमातापुत्राध्यापकः । अयुत - अयुताभिरूपकः । अयुताध्यापकः । अद्भुत - अद्भुताध्यापकः । अनुक्त - अनुक्ताध्यापकः । भृश - भृशाध्यापकः । घोर - घोराध्यापकः । परम - परमाध्यापकः । सु - स्वध्यापकः । अति - अत्यध्यापकः । मलोपश्च । इति वार्तिककारमतम् । मयूरव्यंसकादित्वात् समासः । समासे च+एतद् अनुदात्तत्वम् । समासान्तोदात्तत्वापवाद इष्यते । दारुणम् अध्यापकः इत्य् एवम् आदिषु न भवति । मलोपश् च इत्य् अनेन अप्य् अयम् एव विषय आख्यायते, यत्र विभक्तेर् अभावात् मकारो न श्रूयते तत्र औदात्तत्वम् इति । असमासे हि मलोपो न+एव+इष्यते । दारुणंधीते दारुणमध्यायकः इति । पूजनात् इत्य् एव पूजितपरिग्रहे सिद्धे पूजितग्रहणम् अनन्तरपूजितप्रतिपत्त्यर्थं । एतद् एव ज्ञापकम् इह प्रकरणे पञ्चमीनिर्देशे ऽपि नानन्तर्यमाश्रीयते इति । तथा च यद्वृत्तान् नित्यम् (*८,१।६६) इत्य् अत्र उदाहृतम् । अनुदात्तम् इति वर्तमाने पुनर् अनुदात्तग्रहणम् प्रतिषेधनिवृत्त्यर्थम् ॥ सगतिर् अपि तिङ्
pūjanebhyaḥ kāṣṭhādibhyaḥ uttarapadaṃ pūjitam anudāttaṃ bhavati / kāṣṭha - kāṣṭhādhyāpakaḥ / kāṣṭhābhirūpakaḥ / dāruṇa - dāruṇādhyāpakaḥ / dāruṇābhirūpakaḥ / amātāputra - amātāputrādhyāpakaḥ / ayuta - ayutābhirūpakaḥ / ayutādhyāpakaḥ / adbhuta - adbhutādhyāpakaḥ / anukta - anuktādhyāpakaḥ / bhṛśa - bhṛśādhyāpakaḥ / ghora - ghorādhyāpakaḥ / parama - paramādhyāpakaḥ / su - svadhyāpakaḥ / ati - atyadhyāpakaḥ / malopaśca / iti vārtikakāramatam / mayūravyaṃsakāditvāt samāsaḥ / samāse ca+etad anudāttatvam / samāsāntodāttatvāpavāda iṣyate / dāruṇam adhyāpakaḥ ity evam ādiṣu na bhavati / malopaś ca ity anena apy ayam eva viṣaya ākhyāyate, yatra vibhakter abhāvāt makāro na śrūyate tatra audāttatvam iti / asamāse hi malopo na+eva+iṣyate / dāruṇaṃdhīte dāruṇamadhyāyakaḥ iti / pūjanāt ity eva pūjitaparigrahe siddhe pūjitagrahaṇam anantarapūjitapratipattyarthaṃ / etad eva jñāpakam iha prakaraṇe pañcamīnirdeśe 'pi nānantaryamāśrīyate iti / tathā ca yadvṛttān nityam (*8,1.66) ity atra udāhṛtam / anudāttam iti vartamāne punar anudāttagrahaṇam pratiṣedhanivṛttyartham // sagatir api tiṅ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.