शकारादौ पुनर् एतस्मिन् संयोगान्तलोपेन यकारचकारयोः लुप्तयोः शकारस्य षत्वे सति मधुड् इति स्यात् । अभ्यासजश्त्वचर्त्वे एत्वतुकोः सिद्धे वक्तव्ये । बभणतुः । बभणुः । अभ्यासजश्त्वस्यासिद्धत्वात् अनादेशादेः इति एत्वं प्राप्नोति । छिदेः विचिच्छित्सति, उच्छेः उचिच्छिषति इति अभ्यासादेशस्य असिद्धत्वात् छे च (*६,१।७३) इति तुक् न प्राप्नोति । द्विर्वचने परसवर्नवं सिद्धं वक्तव्यम् । सय्ं य्ं यन्ता, सव्ं व्ं, वत्सरः, यल्ं ल्ं, लोकम्, तल्ं ल्ं लोकम् इति परसवर्णस्यासिद्धत्वाद् यरः इति द्विर्वचनं न स्यात् । पदाधिकारश्चेल् लत्वघत्वढत्वनत्वरुत्वषत्वणत्वानुनासिकछत्वानि सिद्धानि वक्तव्यानि । लत्वम् - गलो हलः, गरो गरः । घत्वम् - द्रोग्धा द्रोग्धा । ढत्वम् - द्रोढा द्रोढा । नत्वम् - नुन्नो नुन्नः, नुत्तो नुत्तः । रुत्वम् - अभिनो ऽभिनः, अभिनदभिनत् । षत्वम् - मातुःष्वसा मातुःष्वसा, मातुःस्वसा मतुःस्वसा । पितुःष्वसा पितुःष्वसा, पितुःस्वसा पितुःस्वसा । णत्वम् - माषवापाणि माषवापाणि, माषवापानि माशवापानि । अनुनासिकम् - वाङ्नयनं बाङ्नयनम्, वाग्नयनं वाग्नयनम् । छत्वम् - वक्च्छयनं वाक्च्छयनम्, वाक्शयनं वाक्शयनम् । लत्वादीनां विकल्पितानाम् असिद्धत्वात् कृते द्विर्वचने सत्युपरिष्टद् विकल्पे सिति गरो गलः, गलो गरः इत्य् एवं रूपम् अपि द्विरुक्तं स्यात् । तद् एतत् सर्वं न मु ने इति योगविभागेन साध्यते । न इत्य् एतावदनिष्टे विषये पूर्वत्र असिद्धस्य प्रतिषेधार्थम् । ततो मु ने इति । नेत्य् एतद् अनुवर्तते ॥ उदात्त-स्वरितयोर् यणः स्वरितो ऽनुदात्तस्य
śakārādau punar etasmin saṃyogāntalopena yakāracakārayoḥ luptayoḥ śakārasya ṣatve sati madhuḍ iti syāt / abhyāsajaśtvacartve etvatukoḥ siddhe vaktavye / babhaṇatuḥ / babhaṇuḥ / abhyāsajaśtvasyāsiddhatvāt anādeśādeḥ iti etvaṃ prāpnoti / chideḥ vicicchitsati, uccheḥ ucicchiṣati iti abhyāsādeśasya asiddhatvāt che ca (*6,1.73) iti tuk na prāpnoti / dvirvacane parasavarnavaṃ siddhaṃ vaktavyam / sayṃ yṃ yantā, savṃ vṃ, vatsaraḥ, yalṃ lṃ, lokam, talṃ lṃ lokam iti parasavarṇasyāsiddhatvād yaraḥ iti dvirvacanaṃ na syāt / padādhikāraścel latvaghatvaḍhatvanatvarutvaṣatvaṇatvānunāsikachatvāni siddhāni vaktavyāni / latvam - galo halaḥ, garo garaḥ / ghatvam - drogdhā drogdhā / ḍhatvam - droḍhā droḍhā / natvam - nunno nunnaḥ, nutto nuttaḥ / rutvam - abhino 'bhinaḥ, abhinadabhinat / ṣatvam - mātuḥṣvasā mātuḥṣvasā, mātuḥsvasā matuḥsvasā / pituḥṣvasā pituḥṣvasā, pituḥsvasā pituḥsvasā / ṇatvam - māṣavāpāṇi māṣavāpāṇi, māṣavāpāni māśavāpāni / anunāsikam - vāṅnayanaṃ bāṅnayanam, vāgnayanaṃ vāgnayanam / chatvam - vakcchayanaṃ vākcchayanam, vākśayanaṃ vākśayanam / latvādīnāṃ vikalpitānām asiddhatvāt kṛte dvirvacane satyupariṣṭad vikalpe siti garo galaḥ, galo garaḥ ity evaṃ rūpam api dviruktaṃ syāt / tad etat sarvaṃ na mu ne iti yogavibhāgena sādhyate / na ity etāvadaniṣṭe viṣaye pūrvatra asiddhasya pratiṣedhārtham / tato mu ne iti / nety etad anuvartate // udātta-svaritayor yaṇaḥ svarito 'nudāttasya
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.