Library·Janmamaraṇavicāra·1

Janmamaraṇavicāra 1

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेष्व् एव कपालभरणतुरुण्डरुण्डरुचकनलयष्टीलनलकभेदेन अभिधानानि शास्त्रान्तरेषु उक्तानि

eteṣv eva kapālabharaṇaturuṇḍaruṇḍarucakanalayaṣṭīlanalakabhedena abhidhānāni śāstrāntareṣu uktāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थानान्तराणि आह वसावपावहननं नाभिक्लोमयकृत्प्लिहा

sthānāntarāṇi āha vasāvapāvahananaṃ nābhiklomayakṛtplihā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुद्रान्त्रवृक्शको वस्तिः पुरीषापान एव च

kṣudrāntravṛkśako vastiḥ purīṣāpāna eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमाशयो ऽथ हृदयं स्थूलान्त्रं गुदम् एव च

āmāśayo 'tha hṛdayaṃ sthūlāntraṃ gudam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरौ च गुदौ कोष्ठौ विस्तारो ऽयम् उदाहृतः

uttarau ca gudau koṣṭhau vistāro 'yam udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीनिके साक्षिकूटे शष्कुली कर्णपुत्रिके

kanīnike sākṣikūṭe śaṣkulī karṇaputrike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डौ शङ्खौ भ्रुवौ कष्टवेष्टावोष्ठौ कुकुन्दरे

gaṇḍau śaṅkhau bhruvau kaṣṭaveṣṭāvoṣṭhau kukundare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वङ्क्षणौ वृषणौ वृक्कौ श्लेष्मसंघातिकौ स्तनौ

vaṅkṣaṇau vṛṣaṇau vṛkkau śleṣmasaṃghātikau stanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपजिह्वास्फिजौ जिह्वाजङ्घे चोरू च पिण्डिके

upajihvāsphijau jihvājaṅghe corū ca piṇḍike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तालूदरवस्तिशीर्षे चिबुके गलशुण्डिके

tālūdaravastiśīrṣe cibuke galaśuṇḍike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षिपक्ष्मचतुष्कं च पद्धस्तहृदयानि तु

akṣipakṣmacatuṣkaṃ ca paddhastahṛdayāni tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवटुश् चैवम् आदीनि स्थानान्य् अत्र शरीरके

avaṭuś caivam ādīni sthānāny atra śarīrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवच्छिद्राणि तान्य् एव प्राणस्यायतनानि च

navacchidrāṇi tāny eva prāṇasyāyatanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धमनीनां शते द्वे तु पञ्चपेशीशतानि च

dhamanīnāṃ śate dve tu pañcapeśīśatāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणां च स्तनयोर् गर्ताद् अष्टात्रिंशदधिकाः सपेश्यो धमन्यो भवन्ति इति सौश्रुतः

strīṇāṃ ca stanayor gartād aṣṭātriṃśadadhikāḥ sapeśyo dhamanyo bhavanti iti sauśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्नत्रिंशल्लक्षाणि नव स्नायुशतानि च

ekānnatriṃśallakṣāṇi nava snāyuśatāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्पञ्चशानि तु ज्ञेया सिरा धमनिसंततिः

ṣaṭpañcaśāni tu jñeyā sirā dhamanisaṃtatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तोत्तरं मर्मशतं द्वे तु संधिशते तथा

saptottaraṃ marmaśataṃ dve tu saṃdhiśate tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोम्नां कोट्यस् तु पञ्चाशच्चतस्रः कोट्य एव च

lomnāṃ koṭyas tu pañcāśaccatasraḥ koṭya eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसस्य नव विज्ञेया जलस्याञ्जलयो दश

rasasya nava vijñeyā jalasyāñjalayo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त वै तु पुरीषस्य रक्तस्याष्टौ प्रकीर्तिताः

sapta vai tu purīṣasya raktasyāṣṭau prakīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मा षट् पञ्च पित्तं च चत्वारो मूत्रम् एव च

śleṣmā ṣaṭ pañca pittaṃ ca catvāro mūtram eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसात्रयं च द्वौ मेदो मज्जैकार्धं च मस्तके

vasātrayaṃ ca dvau medo majjaikārdhaṃ ca mastake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मौजसस् तावद् एव रेतसस् तावद् एव च

śleṣmaujasas tāvad eva retasas tāvad eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एतद् अस्थिरं वर्ष्म यस्य मोक्षाय कृत्य् असौ

ity etad asthiraṃ varṣma yasya mokṣāya kṛty asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स्वस्थस्य सौम्यधातोर् एवम्

iti svasthasya saumyadhātor evam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा तु वैलक्षण्याच् छरीराणाम् अस्वस्थत्वात् तथैव च

anyathā tu vailakṣaṇyāc charīrāṇām asvasthatvāt tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषधातुमलानां च परिमाणं न विद्यते

doṣadhātumalānāṃ ca parimāṇaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तम्

ity uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतत् विभागेन बीभत्सदर्शनं वैराग्यमुनिभिर् अगायि तथा चाहुः अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम्

tad etat vibhāgena bībhatsadarśanaṃ vairāgyamunibhir agāyi tathā cāhuḥ asthisthūṇaṃ snāyuyutaṃ māṃsaśoṇitalepanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चर्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्णं मूत्रपुरीषयोः

carmāvanaddhaṃ durgandhi pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जराशोकसमाविष्टं रोगायतनम् आतुरम्

jarāśokasamāviṣṭaṃ rogāyatanam āturam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजस्वलम् अनित्यं च भूतावासम् इमं त्यजेत् मुनिः पाराशर्यो ऽपि आह सर्वाशुचिनिधानस्य कृतघ्नस्य विनाशिनः

rajasvalam anityaṃ ca bhūtāvāsam imaṃ tyajet muniḥ pārāśaryo 'pi āha sarvāśucinidhānasya kṛtaghnasya vināśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरकस्यापि कृते मूढाः पापानि कुर्वते

śarīrakasyāpi kṛte mūḍhāḥ pāpāni kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आहारैर् नीयमानाय क्रमाद् दुःखेन रम्यताम्

āhārair nīyamānāya kramād duḥkhena ramyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हि नाम शरीराय धर्मापेतं समाचरेत्

ko hi nāma śarīrāya dharmāpetaṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शरीरम् उक्त्वा शरीरिस्वरूपम् उच्यते द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयाद् अभिनिःसृताः

evaṃ śarīram uktvā śarīrisvarūpam ucyate dvāsaptatisahasrāṇi hṛdayād abhiniḥsṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिता नामाहिता नाड्यस् तासां मध्ये शशिप्रभम्

hitā nāmāhitā nāḍyas tāsāṃ madhye śaśiprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मण्डलं तस्य मध्यस्थ आत्मा दीप इवाचलः

maṇḍalaṃ tasya madhyastha ātmā dīpa ivācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ज्ञेयस् तं विदित्वेह पुनर् आजायते न तु

sa jñeyas taṃ viditveha punar ājāyate na tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् अत्र तात्पर्यं तं तथाभूतम् आत्मानं विदित्वा नरो न जन्मक्लेशम् अनुभवति किंभूतं यद् धृदयोक्तं द्वासप्ततिसंख्यावच्छिन्नं नाडीचक्रं तद् अन्तर् यत् शशिमण्डलं तदन्तःस्थं ताश् च नाड्यो ऽशितपीतरससंचरणाधिकारत्वात् पुण्योपचयेन हिताः तदभावेन अहिताः तासां संचारक एक एव व्यवहारभेदात् पञ्चभेदो वायुः तासां च द्वे प्रधाने दक्षिणोत्तरसम्बद्धे अग्नीषोमात्मके तद्द्वारेण प्राणस्य ऊर्ध्वगमनम् अहः अधो ऽपानस्य रात्रिः एतेन अर्धमासमासर्तुवत्सरादिकालविभागो ऽपि व्याख्यातः समप्राणचारो विषुवत् तयोर् मध्ये तृतीया दण्डाकारा ब्रह्मनाडी स्थिता तत्र निरुद्धप्राणो योगी दीपाकारम् आत्मानं पश्यति इति अत एवोक्तं सम्यग्दर्शनसम्पन्नः कर्मभिर् न स बध्यते

idam atra tātparyaṃ taṃ tathābhūtam ātmānaṃ viditvā naro na janmakleśam anubhavati kiṃbhūtaṃ yad dhṛdayoktaṃ dvāsaptatisaṃkhyāvacchinnaṃ nāḍīcakraṃ tad antar yat śaśimaṇḍalaṃ tadantaḥsthaṃ tāś ca nāḍyo 'śitapītarasasaṃcaraṇādhikāratvāt puṇyopacayena hitāḥ tadabhāvena ahitāḥ tāsāṃ saṃcāraka eka eva vyavahārabhedāt pañcabhedo vāyuḥ tāsāṃ ca dve pradhāne dakṣiṇottarasambaddhe agnīṣomātmake taddvāreṇa prāṇasya ūrdhvagamanam ahaḥ adho 'pānasya rātriḥ etena ardhamāsamāsartuvatsarādikālavibhāgo 'pi vyākhyātaḥ samaprāṇacāro viṣuvat tayor madhye tṛtīyā daṇḍākārā brahmanāḍī sthitā tatra niruddhaprāṇo yogī dīpākāram ātmānaṃ paśyati iti ata evoktaṃ samyagdarśanasampannaḥ karmabhir na sa badhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनेन विहीनस् तु संसारं प्रतिपद्यते

darśanena vihīnas tu saṃsāraṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारप्रवृत्तौ च तस्य कलातो विषयविभेदो मुनिभिर् उक्तः तथा हि परद्रव्याण्य् अभिध्यायंस् तथानिष्टानि चिन्तयन्

saṃsārapravṛttau ca tasya kalāto viṣayavibhedo munibhir uktaḥ tathā hi paradravyāṇy abhidhyāyaṃs tathāniṣṭāni cintayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वितथाभिनिवेशी च जायते ऽन्त्यासु योनिषु

vitathābhiniveśī ca jāyate 'ntyāsu yoniṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुषो ऽनृतवादी च पिशुनः पुरुषस् तथा

puruṣo 'nṛtavādī ca piśunaḥ puruṣas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिबद्धप्रलापी च मृगपक्षिषु जायते

anibaddhapralāpī ca mṛgapakṣiṣu jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदत्तादाननिरतः परदारोपसेवकः

adattādānanirataḥ paradāropasevakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंसकश् चाविधानेन स्थावरेषूपजायते

hiṃsakaś cāvidhānena sthāvareṣūpajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि अयं तु उक्तयातनस्य नियोगः अद्वयरूपस्य आत्मनः कुतस्त्यो ऽयं भेदः इति चेत् मायामहामोहविकल्पकल्पित इत्य् आह आकाशम् एकं हि यथा घटादिषु पृथग् भवेत्

ityādi ayaṃ tu uktayātanasya niyogaḥ advayarūpasya ātmanaḥ kutastyo 'yaṃ bhedaḥ iti cet māyāmahāmohavikalpakalpita ity āha ākāśam ekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthag bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथात्मैको ऽप्य् अनेकश् च जलाधारेष्व् इवांशुमान्

tathātmaiko 'py anekaś ca jalādhāreṣv ivāṃśumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च अपक्वकषायस्य कदाचिद् अपि उक्तरूपम् आत्मज्ञानं भवति तथा च मलिनो हि यथादर्शो रूपालोकस्य न क्षमः

na ca apakvakaṣāyasya kadācid api uktarūpam ātmajñānaṃ bhavati tathā ca malino hi yathādarśo rūpālokasya na kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ह्य् अपक्वकरण आत्मज्ञानस्य न क्षमः

tathā hy apakvakaraṇa ātmajñānasya na kṣamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्याद्य् उक्तम्

ityādy uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अलं भूयसा उक्तेन

ity alaṃ bhūyasā uktena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् असौ भगवान् स्वातन्त्र्यशक्तिमहिम्ना पशुदशाम् अवलम्बमानो भोगोपदानप्रवणः सम्पूर्णदेहप्राणबलः सन् उक्तेन षडध्वजालक्रमेण प्रबुद्धः शरीरपरिग्रहम् आसादयति क्रमेण भुक्तेषु कर्मसु षड्भिर् भावविकारैर् जरारोगादिभिः काययन्त्रे विघटमाने देहस्तम्भो वेपथुर् नाडीचक्रसंकोचः क्वचिद् विपर्ययेण तद्विकासो मर्मभङ्गः शोष इत्यादि पूर्वसंस्थापनोपमर्दकं सर्वम् उपपद्यते यावत् विनश्यति विनाशश् च क्षणिको ऽस्य यद्य् अपि तथापि स्थूलया वृत्त्या दशभिर् दशभिर् अभिव्यक्तः प्रोक्तः

evam asau bhagavān svātantryaśaktimahimnā paśudaśām avalambamāno bhogopadānapravaṇaḥ sampūrṇadehaprāṇabalaḥ san uktena ṣaḍadhvajālakrameṇa prabuddhaḥ śarīraparigraham āsādayati krameṇa bhukteṣu karmasu ṣaḍbhir bhāvavikārair jarārogādibhiḥ kāyayantre vighaṭamāne dehastambho vepathur nāḍīcakrasaṃkocaḥ kvacid viparyayeṇa tadvikāso marmabhaṅgaḥ śoṣa ityādi pūrvasaṃsthāpanopamardakaṃ sarvam upapadyate yāvat vinaśyati vināśaś ca kṣaṇiko 'sya yady api tathāpi sthūlayā vṛttyā daśabhir daśabhir abhivyaktaḥ proktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि बाल्यं वृद्धिर् बलं प्रज्ञा त्वक् चक्षुः श्रोत्रम् इन्द्रियम्

tathā hi bālyaṃ vṛddhir balaṃ prajñā tvak cakṣuḥ śrotram indriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं शयनं पुंसां दशभिर् दशभिर् व्रजेत्

āsanaṃ śayanaṃ puṃsāṃ daśabhir daśabhir vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तम्

ity uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च तस्मिन् शरीरयन्त्रे विघटिते सा संवित् प्राणनात्मताम् अवलम्ब्य आतिवाहिकेन देहेन देहान्तरं नीयते ततश् च आतिवाहिकं शरीरकं भूतभविष्यद्देहान्तराले युग्यस्थानीयं सम्भवति यदारूढो ऽसौ पुद्गलः शरीरान्तरासङ्गम् अनुभवति उक्तं च कोशभाष्ये मृत्यूपपत्तिभवयोर् अन्तरा भवतीह यः

tataś ca tasmin śarīrayantre vighaṭite sā saṃvit prāṇanātmatām avalambya ātivāhikena dehena dehāntaraṃ nīyate tataś ca ātivāhikaṃ śarīrakaṃ bhūtabhaviṣyaddehāntarāle yugyasthānīyaṃ sambhavati yadārūḍho 'sau pudgalaḥ śarīrāntarāsaṅgam anubhavati uktaṃ ca kośabhāṣye mṛtyūpapattibhavayor antarā bhavatīha yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्यदेशानुषक्तत्वाद् उपपन्नो ऽन्तराभवः

gamyadeśānuṣaktatvād upapanno 'ntarābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रीहिसंतानसाधर्म्याद् अवच्छिन्नसमुद्भवः

vrīhisaṃtānasādharmyād avacchinnasamudbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिबिम्बम् असिद्धित्वाद् असाम्याच् च निदर्शनात्

pratibimbam asiddhitvād asāmyāc ca nidarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुनर्मरणात् पूर्वम् उपपत्तिक्षणात् परम्

sa punarmaraṇāt pūrvam upapattikṣaṇāt param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वजातिशुद्धकर्माक्षदृश्यकर्मविवेकवान्

svajātiśuddhakarmākṣadṛśyakarmavivekavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिश् च द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्रह्माण ऋतुथा विदुः

śrutiś ca dve te cakre sūrye brahmāṇa ṛtuthā viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैकं चक्रं यद् गुहा तद् अद्धातय इद् विदुः

athaikaṃ cakraṃ yad guhā tad addhātaya id viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति अयम् अर्थः हे सूर्ये भगवति आत्मशक्ते ब्रह्माणः ब्रह्मवादिनः ऋतुथा काले काले ते तव सम्बन्धिनी द्वे चक्रे विदुः चक्रम् इव चक्रं परिवर्तसाधर्म्यात् शरीरम् उच्यते तयोर् द्वित्वं वर्तमानभाविभेदात् अतस् तयोर् अन्तरे कथितया युक्त्या यद् एकम् आतिवाहिकाख्यं तत् गुहा गुप्तम् अनुपलक्ष्यम् इत्य् अर्थः अत एव तद् अद्धातयः इत् विदुः योगिन एव जानन्ति इति तात्पर्यम्

iti ayam arthaḥ he sūrye bhagavati ātmaśakte brahmāṇaḥ brahmavādinaḥ ṛtuthā kāle kāle te tava sambandhinī dve cakre viduḥ cakram iva cakraṃ parivartasādharmyāt śarīram ucyate tayor dvitvaṃ vartamānabhāvibhedāt atas tayor antare kathitayā yuktyā yad ekam ātivāhikākhyaṃ tat guhā guptam anupalakṣyam ity arthaḥ ata eva tad addhātayaḥ it viduḥ yogina eva jānanti iti tātparyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च जाग्रदवस्थायां दृढकरणस्य प्रमातुर् इन्द्रियाणि श्रोत्रादीनि शब्दादयश् च विषया भवन्ति तथा प्रमेयसमये प्रचलितम् अन्तःकरणम् इन्द्रियं यियासुता च विषयः ताम् एव यियासुताम् अधिकृत्य प्रवरमुनिः पाराशर्यः समाधितवान् यं यं वापि स्मरन् भावं त्यजत्य् अन्ते कलेवरम्

tathā ca jāgradavasthāyāṃ dṛḍhakaraṇasya pramātur indriyāṇi śrotrādīni śabdādayaś ca viṣayā bhavanti tathā prameyasamaye pracalitam antaḥkaraṇam indriyaṃ yiyāsutā ca viṣayaḥ tām eva yiyāsutām adhikṛtya pravaramuniḥ pārāśaryaḥ samādhitavān yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvaṃ tyajaty ante kalevaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तम् एवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः

taṃ tam evaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अत्र संक्षेपार्थः सम्भवभोगः जन्मभोगः स्थितिभोगश् च इति तिस्रः शरीरस्य प्रागवस्था भवन्ति हि तथा हि जठरे चेतनायां संजातायां गर्भभोगः प्रसवसमये जन्मभोगः प्रसूतस्य बाल्यादिवयःपरावृत्त्या विचित्रः स्थितिभोगः

ayam atra saṃkṣepārthaḥ sambhavabhogaḥ janmabhogaḥ sthitibhogaś ca iti tisraḥ śarīrasya prāgavasthā bhavanti hi tathā hi jaṭhare cetanāyāṃ saṃjātāyāṃ garbhabhogaḥ prasavasamaye janmabhogaḥ prasūtasya bālyādivayaḥparāvṛttyā vicitraḥ sthitibhogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतिभोगः यियासुता च द्वे चरमावस्थे तत्र मृतिभोगः विचित्रा शरीरपीडा यियासुता आतिवाहिकशरीरसम्बद्धा ताम् एव च यियासुताम् उद्दिश्य यं यं वापि स्मरन् भावम्

mṛtibhogaḥ yiyāsutā ca dve caramāvasthe tatra mṛtibhogaḥ vicitrā śarīrapīḍā yiyāsutā ātivāhikaśarīrasambaddhā tām eva ca yiyāsutām uddiśya yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादि प्रवृत्तम् अत एव भूतभविष्यदर्थहितार्थवादिनः स्मरन्न् इति शब्दप्रत्ययस्य यथार्थः प्रयोगः स्यात् एतद् एव च वितत्य श्रीतन्त्रालोके प्रतिपादितम् मृतिभोगः समस्तो ऽयं मर्मच्छिन् मूढताक्षगः

ityādi pravṛttam ata eva bhūtabhaviṣyadarthahitārthavādinaḥ smarann iti śabdapratyayasya yathārthaḥ prayogaḥ syāt etad eva ca vitatya śrītantrāloke pratipāditam mṛtibhogaḥ samasto 'yaṃ marmacchin mūḍhatākṣagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेन्द्रियाणां सम्मोहः श्वासायासपरीतता

tatrendriyāṇāṃ sammohaḥ śvāsāyāsaparītatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्व् असौ क्षण एवैकश् चरमः प्राणनात्मकः

yas tv asau kṣaṇa evaikaś caramaḥ prāṇanātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा देहत्यागकालांशकला प्राणवियोगिनी

sā dehatyāgakālāṃśakalā prāṇaviyoginī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां यद् एव स्मरति प्राक्संस्कारप्रबोधतः

tasyāṃ yad eva smarati prāksaṃskāraprabodhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव रूपम् अभ्येति सुखदुःखविमोहितम्

tad eva rūpam abhyeti sukhaduḥkhavimohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र च विषयनैयत्येन विभागो व्यासमुनिनैव कृतः

atra ca viṣayanaiyatyena vibhāgo vyāsamuninaiva kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सत्त्वे विवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत्

yadā sattve vivṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिना ग्रन्थेन

ityādinā granthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता एताः शरीरावस्थाः पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्न् आतस्थुर् भुवनानि विश्वा

tā etāḥ śarīrāvasthāḥ pañcāre cakre parivartamāne tasminn ātasthur bhuvanāni viśvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिश्रुताव् उक्ताः

ityādiśrutāv uktāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यत्रापि सम्भवो जन्म सत्ता च मृतिश् चाथ यियासुता

anyatrāpi sambhavo janma sattā ca mṛtiś cātha yiyāsutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताः पञ्च शरीरस्य परिणामविपत्तयः

etāḥ pañca śarīrasya pariṇāmavipattayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तम्

ity uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् एवम् उक्तरूपेण असौ आतिवाहिकेन देहेन देहान्तरं नीयते सो ऽपि देहः सुप्तोत्थितात् प्रबोधम् अवाप्य प्राणिति उक्तेन चक्रेण सो ऽपि विनश्यति यावत् अरघट्टघटीयन्त्रवत् परिवर्तमानो ऽणुः नानाकायनिकायैः संसरति संसारे

etad evam uktarūpeṇa asau ātivāhikena dehena dehāntaraṃ nīyate so 'pi dehaḥ suptotthitāt prabodham avāpya prāṇiti uktena cakreṇa so 'pi vinaśyati yāvat araghaṭṭaghaṭīyantravat parivartamāno 'ṇuḥ nānākāyanikāyaiḥ saṃsarati saṃsāre

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च श्रुतिः सस्यम् इव मर्त्यः पच्यते सस्यम् इव जायते पुनः

tathā ca śrutiḥ sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam iva jāyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यादिना व्यासमुनिनापि एतद् उक्तम्

ityādinā vyāsamunināpi etad uktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ कदाचित् परमेश्वरानुग्रहशक्तिपातपवित्रितः केनापि दीक्षादिना उपायेन संविदानन्दविश्रान्तम् अद्वयं निजं रूपं परामृशति ततः स्वरूपम् आलम्बते यथोक्तं श्रीमालिनीविजये एवम् अस्यात्मनः काले कस्मिंश्चिद् योग्यतावशात्

atha kadācit parameśvarānugrahaśaktipātapavitritaḥ kenāpi dīkṣādinā upāyena saṃvidānandaviśrāntam advayaṃ nijaṃ rūpaṃ parāmṛśati tataḥ svarūpam ālambate yathoktaṃ śrīmālinīvijaye evam asyātmanaḥ kāle kasmiṃścid yogyatāvaśāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उपक्रम्य तत्क्षणाद् वोपभोगाद् वा देहपाते शिवं व्रजेत्

ity upakramya tatkṣaṇād vopabhogād vā dehapāte śivaṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् अन्तेन ग्रन्थेन

ity evam antena granthena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वा क्वापि परमेश्वरायतने शरीरम् अतिवाह्य पूर्वे विधौ क्रमेण परमेश्वरीभवति तद् उक्तं श्रीसात्त्वतायाम् प्रासादद्वारदेशाच् च यत्र शङ्खध्वनिश् चरन्

yad vā kvāpi parameśvarāyatane śarīram ativāhya pūrve vidhau krameṇa parameśvarībhavati tad uktaṃ śrīsāttvatāyām prāsādadvāradeśāc ca yatra śaṅkhadhvaniś caran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयाति सर्वतो दिक्षु तत् क्षेत्रं वैष्णवं मतम्

prayāti sarvato dikṣu tat kṣetraṃ vaiṣṇavaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनिप्रणीताद् द्विगुणं तद् एव परिकीर्तितम्

munipraṇītād dviguṇaṃ tad eva parikīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धावतारिताद् देवात् तद् एव त्रिगुणं स्मृतम्

siddhāvatāritād devāt tad eva triguṇaṃ smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्गुणं स्वयं व्यक्ताद् देहान्ते भावितात्मनाम्

caturguṇaṃ svayaṃ vyaktād dehānte bhāvitātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलं सायुज्यतापूर्वं विज्ञेयं तु क्रमात् ततः

phalaṃ sāyujyatāpūrvaṃ vijñeyaṃ tu kramāt tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टेन्द्रियवशाच् चित्तं नृणां यत् कल्मषेरितम्

duṣṭendriyavaśāc cittaṃ nṛṇāṃ yat kalmaṣeritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अन्तकाले संशुद्धिं याति नारायणालये

tad antakāle saṃśuddhiṃ yāti nārāyaṇālaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीमदमृतेशशिखायाम् अपि ये तु तत्त्वावतीर्णानां शंकराज्ञानुवर्तिनाम्

śrīmadamṛteśaśikhāyām api ye tu tattvāvatīrṇānāṃ śaṃkarājñānuvartinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंभूमुनिदेवर्षिमनुजादिभुवां गृहे

svayaṃbhūmunidevarṣimanujādibhuvāṃ gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतास् ते तत्पुरं प्राप्य पुरेशैर् दीक्षिताः क्रमात्

mṛtās te tatpuraṃ prāpya pureśair dīkṣitāḥ kramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्ये ऽवतीर्य वा नावा प्रयान्ति परमं पदम्

martye 'vatīrya vā nāvā prayānti paramaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र स्वयंभुवो द्वेधा के ऽप्य् अनुग्रहतत्पराः

tatra svayaṃbhuvo dvedhā ke 'py anugrahatatparāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के ऽपि स्वकार्येणायाताः पूर्वे निर्वाणदायिनः

ke 'pi svakāryeṇāyātāḥ pūrve nirvāṇadāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति

iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि न सर्वस्य मोक्ष इत्य् उक्तम् पशुमात्रस्य सालोक्यं सामीप्यं दीक्षितस्य तु

tatrāpi na sarvasya mokṣa ity uktam paśumātrasya sālokyaṃ sāmīpyaṃ dīkṣitasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्परस्य तु सायुज्यम् इत्य् आज्ञा पारमेश्वरी

tatparasya tu sāyujyam ity ājñā pārameśvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तूर्ध्वशास्त्रगस् तत्र त्यक्तास्थः संशयेन सः

yas tūrdhvaśāstragas tatra tyaktāsthaḥ saṃśayena saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.