Library·Kautilya: Arthasastra·1·1.21
शयनाद् उत्थितः स्त्रीगणैर् धन्विभिः परिगृह्यते, द्वितीयस्यां कक्ष्यायां कञ्चुकौष्णीषिभिर् वर्षधरअभ्यागारिकैः, तृतीयस्यां कुब्जवामनकिरातैः, चतुर्थ्यां मन्त्रिभिः सम्बन्धिभिर् दौवारिकैश् च प्रासपाणिभिः ॥
śayanād utthitaḥ strī.gaṇair dhanvibhiḥ parigṛhyate, dvitīyasyāṃ kakṣyāyāṃ kañcuka.uṣṇīṣibhir varṣa.dhara.abhyāgārikaiḥ, tṛtīyasyāṃ kubja.vāmana.kirātaiḥ, caturthyāṃ mantribhiḥ sambandhibhir dauvārikaiś ca prāsa.pāṇibhiḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृपैतामहं सम्बन्धअनुबद्धं शिक्षितम् अनुरक्तं कृतकर्माणं च जनम् आसन्नं कुर्वीत, न^अन्यतोदेशीयम् अकृतअर्थमानं स्वदेशीयं वा^अप्य् अपकृत्य^उपगृहीतम् ॥
pitṛ.paitāmahaṃ sambandha.anubaddhaṃ śikṣitam anuraktaṃ kṛta.karmāṇaṃ ca janam āsannaṃ kurvīta, na^anyato.deśīyam akṛta.artha.mānaṃ sva.deśīyaṃ vā^apy apakṛtya^upagṛhītam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्वंशिकसैन्यं राजानम् अन्तःपुरं च रक्षेत् ॥
antar.vaṃśika.sainyaṃ rājānam antaḥpuraṃ ca rakṣet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुप्ते देशे माहानसिकः सर्वम् आस्वादबाहुल्येन कर्म कारयेत् ॥
gupte deśe māhānasikaḥ sarvam āsvāda.bāhulyena karma kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् रजा तथैव प्रतिभुञ्जीत पूर्वम् अग्नये वयोभ्यश् च बलिं कृत्वा ॥
tad rajā tathaiva pratibhuñjīta pūrvam agnaye vayobhyaś ca baliṃ kṛtvā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्नेर् ज्वालाधूमनीलता शब्दस्फोटनं च विषयुक्तस्य, वयसां विपत्तिश् च ॥
agner jvālā.dhūma.nīlatā śabda.sphoṭanaṃ ca viṣa.yuktasya, vayasāṃ vipattiś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नस्य ऊष्मा मयूरग्रीवआभः शैत्यम् आशु क्लिष्टस्य^इव वैवर्ण्यं स-उदकत्वम् अक्लिन्नत्वं च - व्यञ्जनानाम् आशु शुष्कत्वं च क्वाथध्यामफेनपटलविच्छिन्नभावो गन्धस्पर्शरसवधश् च - द्रवेषु हीनअतिरिक्तच्छायादर्शनं फेनपटलसीमन्तऊर्ध्वराजीदर्शनं च - रसस्य मध्ये नीला राजी, पयसस् ताम्रा, मद्यतोययोः काली, दध्नः श्यामा, मधुनः श्वेता, द्रव्याणाम् आर्द्राणाम् आशु प्रम्लानत्वम् उत्पक्वभावः क्वाथनीलश्यावता च - शुष्काणाम् आशु शातनं वैवर्ण्यं च, - कठिनानां मृदुत्वं मृदूनां च कठिनत्वम्, तदभ्याशे क्षुद्रसत्त्ववधश् च, - आस्तरणप्रवरणानां ध्याममण्डलता तन्तुरोमपक्ष्मशातनं च, - लोहमणिमयानां पङ्कमलोपदेहता स्नेहरागगौरवप्रभाववर्णस्पर्शवधश् च - इति विषयुक्तस्य लिङ्गानि ॥
annasya ūṣmā mayūra.grīva.ābhaḥ śaityam āśu kliṣṭasya^iva vaivarṇyaṃ sa-udakatvam aklinnatvaṃ ca - vyañjanānām āśu śuṣkatvaṃ ca kvātha.dhyāma.phena.paṭala.vicchinna.bhāvo gandha.sparśa.rasa.vadhaś ca - draveṣu hīna.atiriktac.chāyā.darśanaṃ phena.paṭala.sīmanta.ūrdhva.rājī.darśanaṃ ca - rasasya madhye nīlā rājī, payasas tāmrā, madya.toyayoḥ kālī, dadhnaḥ śyāmā, madhunaḥ śvetā, dravyāṇām ārdrāṇām āśu pramlānatvam utpakva.bhāvaḥ kvātha.nīla.śyāvatā ca - śuṣkāṇām āśu śātanaṃ vaivarṇyaṃ ca, - kaṭhinānāṃ mṛdutvaṃ mṛdūnāṃ ca kaṭhinatvam, tad.abhyāśe kṣudra.sattva.vadhaś ca, - āstaraṇa.pravaraṇānāṃ dhyāma.maṇḍalatā tanturoma.pakṣma.śātanaṃ ca, - loha.maṇimayānāṃ paṅkama.lopadehatā sneha.rāga.gaurava.prabhāva.varṇa.sparśavadhaś ca - iti viṣayuktasya liṅgāni //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषप्रदस्य तु शुष्कश्याववक्त्रता वाक्सङ्गः स्वेदो विजृम्भणं च^अतिमात्रं वेपथुः प्रस्खलनं वाक्यविप्रेक्षणम् आवेगः कर्मणि स्वभूमौ च^अनवस्थानम् इति ॥
viṣa.pradasya tu śuṣka.śyāva.vaktratā vāk.saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ ca^atimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya.viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi sva.bhūmau ca^anavasthānam iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् अस्य जाङ्गुलीविदो भिषजश् च^आसन्नाः स्युः ॥
tasmād asya jāṅgulīvido bhiṣajaś ca^āsannāḥ syuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिषग्भैषज्यअगाराद् आस्वादविशुद्धम् औषधं गृहीत्वा पाचकपेषकाभ्याम् आत्मना च प्रतिस्वाद्य राज्ञे प्रयच्छेत् ॥
bhiṣag.bhaiṣajya.agārād āsvāda.viśuddham auṣadhaṃ gṛhītvā pācaka.peṣakābhyām ātmanā ca pratisvādya rājñe prayacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानं पानीयं च^औषधेन व्याख्यातम् ॥
pānaṃ pānīyaṃ ca^auṣadhena vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पकप्रसाधकाः स्नानशुद्धवस्त्रहस्ताः समुद्रम् उपकरणम् अन्तर्वंशिकहस्ताद् आदाय परिचरेयुः ॥
kalpaka.prasādhakāḥ snāna.śuddha.vastra.hastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśika.hastād ādāya paricareyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नापकसंवाहकआस्तरकरजकमालाकारकर्म दास्यः प्रसिद्धशौचाः कुर्युः, ताभिर् अधिष्ठिता वा शिल्पिनः ॥
snāpaka.saṃvāhaka.āstaraka.rajaka.mālā.kāra.karma dāsyaḥ prasiddha.śaucāḥ kuryuḥ, tābhir adhiṣṭhitā vā śilpinaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मचक्षुषि निवेश्य वस्त्रमाल्यं दद्युः, स्नानअनुलेपनप्रघर्षचूर्णवासस्नानीयानि च स्ववक्षोबाहुषु च ॥
ātma.cakṣuṣi niveśya vastra.mālyaṃ dadyuḥ, snāna.anulepana.pragharṣa.cūrṇa.vāsa.snānīyāni ca sva.vakṣo.bāhuṣu ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेन परस्माद् आगतकं व्याख्यातम् ॥
etena parasmād āgatakaṃ vyākhyātam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशीलवाः शस्त्रअग्निरसक्रीडावर्जं नर्मयेयुः ॥
kuśīlavāḥ śastra.agni.rasa.krīḍā.varjaṃ narmayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आतोद्यानि च^एषाम् अन्तस् तिष्ठेयुः, अश्वरथद्विपअलंकाराश् च ॥
ātodyāni ca^eṣām antas tiṣṭheyuḥ, aśva.ratha.dvipa.alaṃkārāś ca //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तपुरुषअधिष्ठितं यानवाहनम् आरोहेत्, नावं च^आप्तनाविकअधिष्ठितम् ॥
āpta.puruṣa.adhiṣṭhitaṃ yāna.vāhanam ārohet, nāvaṃ ca^āpta.nāvika.adhiṣṭhitam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्यनौप्रतिबद्धां वातवेगवशां च न^उपेयात् ॥
anya.nau.pratibaddhāṃ vāta.vega.vaśāṃ ca na^upeyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदकअन्ते सैन्यम् आसीत ॥
udaka.ante sainyam āsīta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्स्यग्राहविशुद्धम् उदकम् अवगाहेत ॥
matsya.grāha.viśuddham udakam avagāheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यालग्राहविशुद्धम् उद्यानं गच्छेत् ॥
vyāla.grāha.viśuddham udyānaṃ gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुब्धकश्वगणिभिर् अपास्तस्तेनव्यालपरआबाधभयं चललक्ष्यपरिचयअर्थं मृगअरण्यं गच्छेत् ॥
lubdhaka.śva.gaṇibhir apāsta.stena.vyāla.para.ābādha.bhayaṃ cala.lakṣya.paricaya.arthaṃ mṛga.araṇyaṃ gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आप्तशस्त्रग्राहअधिष्ठितः सिद्धतापसं पश्येत्, मन्त्रिपरिषदा सह सामन्तदूतम् ॥
āpta.śastra.grāha.adhiṣṭhitaḥ siddha.tāpasaṃ paśyet, mantri.pariṣadā saha sāmanta.dūtam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्नद्धो^अश्वं हस्तिनं वा^आरूढः सम्नद्धम् अनीकं पश्येत् ॥
samnaddho^aśvaṃ hastinaṃ vā^ārūḍhaḥ samnaddham anīkaṃ paśyet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्याणे^अभियाने च राजमार्गम् उभयतः कृतआरक्षं शस्त्रिभिर् दण्डिभिश् च^अपास्तशस्त्रहस्तप्रव्रजितव्यङ्गं गच्छेत् ॥
niryāṇe^abhiyāne ca rāja.mārgam ubhayataḥ kṛta.ārakṣaṃ śastribhir daṇḍibhiś ca^apāsta.śastra.hasta.pravrajita.vyaṅgaṃ gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न पुरुषसम्बाधम् अवगाहेत ॥
na puruṣa.sambādham avagāheta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यात्रासमाजौत्सवप्रहवणानि च दशवर्गिकअधिष्ठितानि गच्छेत् ॥
yātrā.samāja.utsava.prahavaṇāni ca daśa.vargika.adhiṣṭhitāni gacchet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा च योगपुरुषैर् अन्यान् राजा^अधितिष्ठति ।[श्]
yathā ca yoga.puruṣair anyān rājā^adhitiṣṭhati /[ś]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा^अयम् अन्यआबाधेभ्यो रक्षेद् आत्मानम् आत्मवान् ॥[श्] ए
tathā^ayam anya.ābādhebhyo rakṣed ātmānam ātmavān //[ś] E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.