Library·Kautilya: Arthasastra·3·3.1
धर्मस्थास् त्रयस् त्रयो^अमात्या जनपदसंधिसंग्रहणद्रोणमुखस्थानीयेषु व्यावहारिकान् अर्थान् कुर्युः ॥
dharmasthās trayas trayo^amātyā jana.pada.saṃdhi.saṃgrahaṇa.droṇa.mukha.sthānīyeṣu vyāvahārikān arthān kuryuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिरोहितअन्तरगारनक्तअरण्यौपध्युपह्वरकृतांश् च व्यवहारान् प्रतिषेधयेयुः ॥
tirohita.antar.agāra.nakta.araṇya.upadhy.upahvara.kṛtāṃś ca vyavahārān pratiṣedhayeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तुः कारयितुः पूर्वः साहसदण्डः ॥
kartuḥ kārayituḥ pūrvaḥ sāhasa.daṇḍaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रोतृऋणाम् एकएकं प्रत्यर्धदण्डाः ॥
śrotṛṛṇām eka.ekaṃ pratyardha.daṇḍāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रद्धेयानां तु द्रव्यव्यपनयः ॥
śraddheyānāṃ tu dravya.vyapanayaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परोक्षेण^अधिकऋणग्रहणम् अवक्तव्यकरा वा तिरोहिताः सिध्येयुः ॥
parokṣeṇa^adhika.ṛṇa.grahaṇam avaktavya.karā vā tirohitāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दायनिक्षेपौपनिधिविवाहयुक्ताः स्त्रीणाम् अनिष्कासिनीनां व्याधितानां च^अमूढसंज्ञानाम् अन्तरगारकृताः सिध्येयुः ॥
dāya.nikṣepa.upanidhi.vivāha.yuktāḥ strīṇām aniṣkāsinīnāṃ vyādhitānāṃ ca^amūḍha.saṃjñānām antar.agāra.kṛtāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साहसअनुप्रवेशकलहविवाहराजनियोगयुक्ताः पूर्वरात्रव्यवहारिणां च रात्रिकृताः सिध्येयुः ॥
sāhasa.anupraveśa.kalaha.vivāha.rāja.niyoga.yuktāḥ pūrva.rātra.vyavahāriṇāṃ ca rātri.kṛtāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सार्थव्रजआश्रमव्याधचारणमध्येष्व् अरण्यचराणाम् अरण्यकृताः सिध्येयुः ॥
sārtha.vraja.āśrama.vyādha.cāraṇa.madhyeṣv araṇya.carāṇām araṇya.kṛtāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गूढआजीविषु च^उपधिकृताः सिध्येयुः ॥
gūḍha.ājīviṣu ca^upadhi.kṛtāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथःसमवाये च^उपह्वरकृताः सिध्येयुः ॥
mithaḥ.samavāye ca^upahvara.kṛtāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो^अन्यथा न सिध्येयुः, अपाश्रयवद्भिश् च कृताः, पितृमता पुत्रेण, पित्रा पुत्रवता, निष्कुलेन भ्रात्रा, कनिष्ठेन^अविभक्तअंशेन, पतिमत्या पुत्रवत्या च स्त्रिया, दासआहितकाभ्याम्, अप्राप्तअतीतव्यवहाराभ्याम्, अभिशस्तप्रव्रजितन्यङ्गव्यसनिभिश् च, अन्यत्र निषृष्टव्यवहारेभ्यः ॥
ato^anyathā na sidhyeyuḥ, apāśrayavadbhiś ca kṛtāḥ, pitṛmatā putreṇa, pitrā putravatā, niṣkulena bhrātrā, kaniṣṭhena^avibhakta.aṃśena, patimatyā putravatyā ca striyā, dāsa.āhitakābhyām, aprāpta.atīta.vyavahārābhyām, abhiśasta.pravrajita.nyaṅga.vyasanibhiś ca, anyatra niṣṛṣṭa.vyavahārebhyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र^अपि क्रुद्धेन^आर्तेन मत्तेनौन्मत्तेन^अवगृहीतेन वा कृता व्यवहारा न सिध्येयुः ॥
tatra^api kruddhena^ārtena mattena.unmattena^avagṛhītena vā kṛtā vyavahārā na sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तृकारयितृश्रोतृऋणां पृथग् यथाउक्ता दण्डाः ॥
kartṛ.kārayitṛ.śrotṛṛṇāṃ pṛthag yathā.uktā daṇḍāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वे स्वे तु वर्गे देशे काले च स्वकरणकृताः सम्पूर्णआचाराः शुद्धदेशा दृष्टरूपलक्षणप्रमाणगुणाः सर्वव्यवहाराः सिध्येयुः ॥
sve sve tu varge deśe kāle ca sva.karaṇa.kṛtāḥ sampūrṇa.ācārāḥ śuddha.deśā dṛṣṭa.rūpa.lakṣaṇa.pramāṇa.guṇāḥ sarva.vyavahārāḥ sidhyeyuḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्चिमं च^एषां करणम् आदेशआधिवर्जं श्रद्धेयम् ॥ इति व्यवहारस्थापना ।
paścimaṃ ca^eṣāṃ karaṇam ādeśa.ādhivarjaṃ śraddheyam // iti vyavahāra.sthāpanā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरम् ऋतुं मासं पक्षं दिवसं करणम् अधिकरणम् ऋणं वेदकआवेदकयोः कृतसमर्थअवस्थयोर् देशग्रामजातिगोत्रनामकर्माणि च^अभिलिख्य वादिप्रतिवादिप्रश्नान् अर्थआनुपूर्व्या निवेशयेत् ॥
saṃvatsaram ṛtuṃ māsaṃ pakṣaṃ divasaṃ karaṇam adhikaraṇam ṛṇaṃ vedaka.āvedakayoḥ kṛta.samartha.avasthayor deśa.grāma.jāti.gotra.nāma.karmāṇi ca^abhilikhya vādi.prativādi.praśnān artha.ānupūrvyā niveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निविष्टांश् च^अवेक्षेत ॥
niviṣṭāṃś ca^avekṣeta //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निबद्धं वादम् उत्सृज्य^अन्यं वादं संक्रामति, पूर्वौक्तं पश्चिमेन^अर्थेन न^अभिसंधत्ते, परवाक्यम् अनभिग्राह्यम् अभिग्राह्य^अवतिष्ठते, प्रतिज्ञाय देशं निर्दिश^इत्य् उक्ते न निर्दिशति, हीनदेशम् अदेशं वा निर्दिशति, निर्दिष्टाद् देशाद् अन्यं देशम् उपस्थापयति, उपस्थिते देशे^अर्थवचनं न^एवम् इत्य् अपव्ययते, साक्षिभिर् अवधृतं न^इच्छति,
nibaddhaṃ vādam utsṛjya^anyaṃ vādaṃ saṃkrāmati, pūrva.uktaṃ paścimena^arthena na^abhisaṃdhatte, para.vākyam anabhigrāhyam abhigrāhya^avatiṣṭhate, pratijñāya deśaṃ nirdiśa^ity ukte na nirdiśati, hīna.deśam adeśaṃ vā nirdiśati, nirdiṣṭād deśād anyaṃ deśam upasthāpayati, upasthite deśe^artha.vacanaṃ na^evam ity apavyayate, sākṣibhir avadhṛtaṃ na^icchati,
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पराउक्तदण्डः पञ्चबन्धः ॥
parā.ukta.daṇḍaḥ pañca.bandhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयंवादिदण्डो दशबन्धः ॥
svayaṃ.vādi.daṇḍo daśa.bandhaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरुषभृतिर् अष्टअंशः ॥
puruṣa.bhṛtir aṣṭa.aṃśaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथिभक्तम् अर्घविशेषतः ॥
pathi.bhaktam argha.viśeṣataḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उभयं नियम्यो दद्यात् ॥
tad ubhayaṃ niyamyo dadyāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियुक्तो न प्रत्यभियुञ्जीत, अन्यत्र कलहसाहससार्थसमवायेभ्यः ॥
abhiyukto na pratyabhiyuñjīta, anyatra kalaha.sāhasa.sārtha.samavāyebhyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च^अभियुक्ते^अभियोगे^अस्ति ॥
na ca^abhiyukte^abhiyoge^asti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियोक्ता चेत् प्रत्युक्तस् तदहर् एव न प्रतिब्रूयात् पराउक्तः स्यात् ॥
abhiyoktā cet pratyuktas tad.ahar eva na pratibrūyāt parā.uktaḥ syāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकार्यविनिश्चयो ह्य् अभियोक्ता न^अभियुक्तः ॥
kṛta.kārya.viniścayo hy abhiyoktā na^abhiyuktaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य^अप्रतिब्रुवतस् त्रिरात्रं सप्तरात्रम् इति ॥
tasya^apratibruvatas tri.rātraṃ sapta.rātram iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत ऊर्ध्वं त्रिपणअवरअर्ध्यं द्वादशपणपरं दण्डं कुर्यात् ॥
ata ūrdhvaṃ tri.paṇa.avara.ardhyaṃ dvādaśa.paṇa.paraṃ daṇḍaṃ kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिपक्षाद् ऊर्ध्वम् अप्रतिब्रुवतः पराउक्तदण्डं कृत्वा यान्य् अस्य द्रव्याणि स्युस् ततो^अभियोक्तारं प्रतिपादयेद्, अन्यत्र वृत्त्युपकरणेभ्यः ॥
tri.pakṣād ūrdhvam apratibruvataḥ parā.ukta.daṇḍaṃ kṛtvā yāny asya dravyāṇi syus tato^abhiyoktāraṃ pratipādayed, anyatra vṛtty.upakaraṇebhyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव निष्पततो^अभियुक्तस्य कुर्यात् ॥
tad eva niṣpatato^abhiyuktasya kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियोक्तुर् निष्पातसमकालः पराउक्तभावः ॥
abhiyoktur niṣpāta.sama.kālaḥ parā.ukta.bhāvaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेतस्य व्यसनिनो वा साक्षिवचनम् असारम् ॥
pretasya vyasanino vā sākṣi.vacanam asāram //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभियोक्ता दण्डं दत्त्वा कर्म कारयेत् ॥
abhiyoktā daṇḍaṃ dattvā karma kārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिं वा स कामं प्रवेशयेत् ॥
ādhiṃ vā sa kāmaṃ praveśayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्षोघ्नरक्षितं वा कर्मणा प्रतिपादयेद्, अन्यत्र ब्राह्मणात् ॥
rakṣoghna.rakṣitaṃ vā karmaṇā pratipādayed, anyatra brāhmaṇāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्वर्णआश्रमस्य^अयं लोकस्य^आचाररक्षणात् । नश्यतां सर्वधर्माणां राजा धर्मप्रवर्तकः ॥
catur.varṇa.āśramasya^ayaṃ lokasya^ācāra.rakṣaṇāt / naśyatāṃ sarva.dharmāṇāṃ rājā dharma.pravartakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मश् च व्यवहारश् च चरित्रं राजशासनम् । विवादअर्थश् चतुष्पादः पश्चिमः पूर्वबाधकः ॥
dharmaś ca vyavahāraś ca caritraṃ rāja.śāsanam / vivāda.arthaś catuṣpādaḥ paścimaḥ pūrva.bādhakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र सत्ये स्थितो धर्मो व्यवहारस् तु साक्षिषु । चरित्रं संग्रहे पुंसां राज्ञाम् आज्ञा तु शासनम् ॥
tatra satye sthito dharmo vyavahāras tu sākṣiṣu / caritraṃ saṃgrahe puṃsāṃ rājñām ājñā tu śāsanam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राज्ञः स्वधर्मः स्वर्गाय प्रजा धर्मेण रक्षितुः । अरक्षितुर् वा क्षेप्तुर् वा मिथ्यादण्डम् अतो^अन्यथा ॥
rājñaḥ sva.dharmaḥ svargāya prajā dharmeṇa rakṣituḥ / arakṣitur vā kṣeptur vā mithyā.daṇḍam ato^anyathā //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डो हि केवलो लोकं परं च^इमं च रक्षति । राज्ञा पुत्रे च शत्रौ च यथादोषं समं धृतः ॥
daṇḍo hi kevalo lokaṃ paraṃ ca^imaṃ ca rakṣati / rājñā putre ca śatrau ca yathā.doṣaṃ samaṃ dhṛtaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुशासद्द् हि धर्मेण व्यवहारेण संस्थया । न्यायेन च चतुर्थेन चतुरन्तां वा महीं जयेत् ॥
anuśāsadd hi dharmeṇa vyavahāreṇa saṃsthayā / nyāyena ca caturthena catur.antāṃ vā mahīṃ jayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्था या धर्मशास्त्रेण शास्त्रं वा व्यावहारिकम् । यस्मिन्न् अर्थे विरुध्येत धर्मेण^अर्थं विनिर्णयेत् ॥
saṃsthā yā dharma.śāstreṇa śāstraṃ vā vyāvahārikam / yasminn arthe virudhyeta dharmeṇa^arthaṃ vinirṇayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रं विप्रतिपद्येत धर्मे न्यायेन केनचित् । न्यायस् तत्र प्रमाणं स्यात् तत्र पाठो हि नश्यति ॥
śāstraṃ vipratipadyeta dharme nyāyena kenacit / nyāyas tatra pramāṇaṃ syāt tatra pāṭho hi naśyati //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टदोषः स्वयंवादः स्वपक्षपरपक्षयोः । अनुयोगआर्जवं हेतुः शपथश् च^अर्थसाधकः ॥
dṛṣṭa.doṣaḥ svayaṃ.vādaḥ sva.pakṣa.para.pakṣayoḥ / anuyoga.ārjavaṃ hetuḥ śapathaś ca^artha.sādhakaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वौत्तरअर्थव्याघाते साक्षिवक्तव्यकारणे । चारहस्ताच् च निष्पाते प्रदेष्टव्यः पराजयः ॥ए
pūrva.uttara.artha.vyāghāte sākṣi.vaktavya.kāraṇe / cāra.hastāc ca niṣpāte pradeṣṭavyaḥ parājayaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.