मौलभृतकश्रेणीमित्रअमित्रअटवीबलानां समुद्दानकालाः ॥
maula.bhṛtaka.śreṇī.mitra.amitra.aṭavī.balānāṃ samuddāna.kālāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Kautilya: Arthasastra·9·9.2
Kautilya: Arthasastra 9.2
मूलरक्षणाद् अतिरिक्तं मौलबलम्, अत्यावापयुक्ता वा मौला मूले विकुर्वीरन्, बहुलअनुरक्तमौलबलः सारबलो वा प्रतियोद्धा, व्यायामेन योद्धव्यम्, प्रकृष्टे^अध्वनि काले वा क्षयव्ययसहत्वान् मौलानाम्, बहुलअनुरक्तसम्पाते च यातव्यस्य^उपजापभयाद् अन्यसैन्यानां भृतआदीनाम् अविश्वासे, बलक्षये वा सर्वसैन्यानां - इति मौलबलकालः
mūla.rakṣaṇād atiriktaṃ maula.balam, atyāvāpa.yuktā vā maulā mūle vikurvīran, bahula.anurakta.maula.balaḥ sāra.balo vā pratiyoddhā, vyāyāmena yoddhavyam, prakṛṣṭe^adhvani kāle vā kṣaya.vyaya.sahatvān maulānām, bahula.anurakta.sampāte ca yātavyasya^upajāpa.bhayād anya.sainyānāṃ bhṛta.ādīnām aviśvāse, bala.kṣaye vā sarva.sainyānāṃ - iti maula.bala.kālaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रभूतं मे भृतबलम् अल्पं च मौलबलम्ण्" "परस्य^अल्पं विरक्तं वा मौलबलम्, फल्गुप्रायम् असारं वा भृतसैन्यम्ण्" "मन्त्रेण योद्धव्यम् अल्पव्यायामेनण्" "ह्रस्वो देशः कालो वा तनुक्षयव्ययह्ण्" "अल्पआवापं शान्तौपजापं विश्वस्तं वा मे सैन्यम्ण्" "परस्य^अल्पः प्रसारो हन्तव्यह्ण्" - इति भृतबलकालः ॥
"prabhūtaṃ me bhṛta.balam alpaṃ ca maula.balamṇ" "parasya^alpaṃ viraktaṃ vā maula.balam, phalgu.prāyam asāraṃ vā bhṛta.sainyamṇ" "mantreṇa yoddhavyam alpa.vyāyāmenaṇ" "hrasvo deśaḥ kālo vā tanu.kṣaya.vyayahṇ" "alpa.āvāpaṃ śānta.upajāpaṃ viśvastaṃ vā me sainyamṇ" "parasya^alpaḥ prasāro hantavyahṇ" - iti bhṛta.bala.kālaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रभूतं मे श्रेणीबलम्, शक्यं मूले यात्रायां च^आधातुम्ण्" ह्रस्वः प्रवासः, श्रेणीबलप्रायः प्रतियोद्धा मन्त्रव्यायामाभ्यां प्रतियोद्धुकामः, दण्डबलव्यवहारः - इति श्रेणीबलकालः ॥
"prabhūtaṃ me śreṇī.balam, śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca^ādhātumṇ" hrasvaḥ pravāsaḥ, śreṇī.bala.prāyaḥ pratiyoddhā mantra.vyāyāmābhyāṃ pratiyoddhu.kāmaḥ, daṇḍa.bala.vyavahāraḥ - iti śreṇī.bala.kālaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रभूतं मे मित्रबलं शक्यं मूले यात्रायां च^आधातुम्ण्" "अल्पः प्रवासो मन्त्रयुद्धाच् च भूयो व्यायामयुद्धम्ण्" "मित्रबलेन वा पूर्वम् अटवीं नगरस्थानम् आसारं वा योधयित्वा पश्चात् स्वबलेन योद्धयिष्यामिण्" "मित्रसाधारणं वा मे कार्यम्ण्" "मित्रआयत्ता वा मे कार्यसिद्धिह्ण्" "आसन्नम् अनुग्राह्यं वा मे मित्रम्ण्" "अत्यावापं वा^अस्य सादयिष्यामि"
"prabhūtaṃ me mitra.balaṃ śakyaṃ mūle yātrāyāṃ ca^ādhātumṇ" "alpaḥ pravāso mantra.yuddhāc ca bhūyo vyāyāma.yuddhamṇ" "mitra.balena vā pūrvam aṭavīṃ nagara.sthānam āsāraṃ vā yodhayitvā paścāt sva.balena yoddhayiṣyāmiṇ" "mitra.sādhāraṇaṃ vā me kāryamṇ" "mitra.āyattā vā me kārya.siddhihṇ" "āsannam anugrāhyaṃ vā me mitramṇ" "atyāvāpaṃ vā^asya sādayiṣyāmi"
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"प्रभूतं मे शत्रुबलम्, शत्रुबलेन योधयिष्यामि नगरस्थानम् अटवीं वा, तत्र मे श्ववराहयोः कलहे चण्डालस्य^इव^अन्यतरसिद्धिर् भविष्यतिण्" "आसाराणाम् अटवीनां वा कण्टकमर्दनम् एतत् करिष्यामिण्" - अत्युपचितं वा कोपभयान् नित्यम् आसन्नम् अरिबलं वासयेद्, अन्यत्रअभ्यन्तरकोपशङ्कायाः - शत्रुयुद्धअवरयुद्धकालश् च
"prabhūtaṃ me śatru.balam, śatru.balena yodhayiṣyāmi nagara.sthānam aṭavīṃ vā, tatra me śva.varāhayoḥ kalahe caṇḍālasya^iva^anyatara.siddhir bhaviṣyatiṇ" "āsārāṇām aṭavīnāṃ vā kaṇṭaka.mardanam etat kariṣyāmiṇ" - atyupacitaṃ vā kopa.bhayān nityam āsannam ari.balaṃ vāsayed, anyatra.abhyantara.kopa.śaṅkāyāḥ - śatru.yuddha.avara.yuddha.kālaś ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन^अटवीबलकालो व्याख्यातः ॥
tena^aṭavī.bala.kālo vyākhyātaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्गआदेशिकम्, परभूमियोग्यम्, अरियुद्धप्रतिलोमम्, अटवीबलप्रायः शत्रुर् वा, "बिल्वं बिल्वेन हन्यताम्ण्" अल्पः प्रसारो हन्तव्यः - इत्य् अटवीबलकालः ॥
mārga.ādeśikam, para.bhūmi.yogyam, ari.yuddha.pratilomam, aṭavī.bala.prāyaḥ śatrur vā, "bilvaṃ bilvena hanyatāmṇ" alpaḥ prasāro hantavyaḥ - ity aṭavī.bala.kālaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैन्यम् अनेकम् अनेकस्थम् उक्तम् अनुक्तं वा विलोपअर्थं यद् उत्तिष्ठति तद् औत्साहिकं - अभक्तवेतनं विलोपविष्टिप्रतापकरं भेद्यं परेषाम्, अभेद्यं तुल्यदेशजातिशिल्पप्रायं संहतं महत् ॥ [इति बलौपादानकालाह्]
sainyam anekam anekastham uktam anuktaṃ vā vilopa.arthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ - abhakta.vetanaṃ vilopa.viṣṭi.pratāpa.karaṃ bhedyaṃ pareṣām, abhedyaṃ tulya.deśa.jāti.śilpa.prāyaṃ saṃhataṃ mahat // [iti bala.upādāna.kālāh]
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां कुप्यभृतम् अमित्रअटवीबलं विलोपभृतं वा कुर्यात् ॥
teṣāṃ kupya.bhṛtam amitra.aṭavī.balaṃ vilopa.bhṛtaṃ vā kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमित्रस्य वा बलकाले प्रत्युत्पन्ने शत्रुबलम् अवगृह्णीयात्, अन्यत्र वा प्रेषयेत्, अफलं वा कुर्यात्, विक्षिप्तं वा वासयेत्, काले वा^अतिक्रान्ते विसृजेत् ॥
amitrasya vā bala.kāle pratyutpanne śatru.balam avagṛhṇīyāt, anyatra vā preṣayet, aphalaṃ vā kuryāt, vikṣiptaṃ vā vāsayet, kāle vā^atikrānte visṛjet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्य च^एतद् बलसमुद्दानं विघातयेत्, आत्मनः सम्पादयेत् ॥
parasya ca^etad bala.samuddānaṃ vighātayet, ātmanaḥ sampādayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वं पूर्वं च^एषां श्रेयः सम्नाहयितुम् ॥
pūrvaṃ pūrvaṃ ca^eṣāṃ śreyaḥ samnāhayitum //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्भावभावित्वान् नित्यसत्कारअनुगमाच् च मौलबलं भृतबलात्^श्रेयः ॥
tad.bhāva.bhāvitvān nitya.satkāra.anugamāc ca maula.balaṃ bhṛta.balāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यअनन्तरं क्षिप्रौत्थायि वश्यं व भृतबलं श्रेणीबलात्^श्रेयः ॥
nitya.anantaraṃ kṣipra.utthāyi vaśyaṃ va bhṛta.balaṃ śreṇī.balāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानपदम् एकअर्थौपगतं तुल्यसंघर्षअमर्षसिद्धिलाभं च श्रेणीबलं मित्रबलात्^श्रेयः ॥
jānapadam eka.artha.upagataṃ tulya.saṃgharṣa.amarṣa.siddhi.lābhaṃ ca śreṇī.balaṃ mitra.balāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपरिमितदेशकालम् एकअर्थौपगमाच् च मित्रबलम् अमित्रबलात्^श्रेयः ॥
aparimita.deśa.kālam eka.artha.upagamāc ca mitra.balam amitra.balāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्यअधिष्ठितम् अमित्रबलम् अटवीबलात्^श्रेयः ॥
ārya.adhiṣṭhitam amitra.balam aṭavī.balāt^śreyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् उभयं विलोपअर्थम् ॥
tad ubhayaṃ vilopa.artham //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविलोपे व्यसने च ताभ्याम् अहिभयं स्यात् ॥
avilope vyasane ca tābhyām ahi.bhayaṃ syāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
"ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रसैन्यानां तेजःप्राधान्यात् पूर्वं पूर्वं श्रेयः सम्नाहयितुम्" इत्य् आचार्याः ॥
"brāhmaṇa.kṣatriya.vaiśya.śūdra.sainyānāṃ tejaḥ.prādhānyāt pūrvaṃ pūrvaṃ śreyaḥ samnāhayitum" ity ācāryāḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न^इति कौटिल्यः ॥
na^iti kauṭilyaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणिपातेन ब्राह्मणबलं परो^अभिहारयेत् ॥
praṇipātena brāhmaṇa.balaṃ paro^abhihārayet //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहरणविद्याविनीतं तु क्षत्रियबलं श्रेयः, बहुलसारं वा वैश्यशूद्रबलम् इति ॥
praharaṇa.vidyā.vinītaṃ tu kṣatriya.balaṃ śreyaḥ, bahula.sāraṃ vā vaiśya.śūdra.balam iti //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् एवंबलः परः, तस्य^एतत् प्रतिबलम् इति बलसमुद्दानं कुर्यात् ॥
tasmād evaṃ.balaḥ paraḥ, tasya^etat pratibalam iti bala.samuddānaṃ kuryāt //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्तियन्त्रशकटगर्भकुन्तप्रासहाटकवेणुशल्यवद् हस्तिबलस्य प्रतिबलम् ॥
hasti.yantra.śakaṭa.garbha.kunta.prāsa.hāṭaka.veṇu.śalyavad hasti.balasya pratibalam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव पाषाणलगुडआवरणअङ्कुशकचग्रहणीप्रायं रथबलस्य प्रतिबलम् ॥
tad eva pāṣāṇa.laguḍa.āvaraṇa.aṅkuśa.kaca.grahaṇī.prāyaṃ ratha.balasya pratibalam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एव^अश्वानां प्रतिबलम्, वर्मिणो वा हस्तिनो^अश्वा वा वर्मिणः ॥
tad eva^aśvānāṃ pratibalam, varmiṇo vā hastino^aśvā vā varmiṇaḥ //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कवचिनो रथा आवरणिनः पत्तयश् च चतुरङ्गबलस्य प्रतिबलम् ॥
kavacino rathā āvaraṇinaḥ pattayaś ca catur.aṅga.balasya pratibalam //
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं बलसमुद्दानं परसैन्यनिवारणम् । विभवेन स्वसैन्यानां कुर्याद् अङ्गविकल्पशः ॥ए
evaṃ bala.samuddānaṃ para.sainya.nivāraṇam / vibhavena sva.sainyānāṃ kuryād aṅga.vikalpaśaḥ //E
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.