Ksemendra: Avadanakalpalata 2

ते जयन्ति जगत्यस्जिन् पुण्यचन्दनपादपाः । छेदनिर्घर्षदाहे ऽपि ये परार्थेषु निर्व्यथाः

te jayanti jagatyasjin puṇyacandanapādapāḥ / chedanirgharṣadāhe 'pi ye parārtheṣu nirvyathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणनीया गुणगणैरस्त्यरिष्टाभिधा पुरी । स्पर्धया शक्रनगरी यस्या न स्याद्गरीयसी

gaṇanīyā guṇagaṇairastyariṣṭābhidhā purī / spardhayā śakranagarī yasyā na syādgarīyasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां बभूव भूपालः श्रीसेन इति विश्रुतः । समग्रगुणरत्नानां रत्नाकर इवाकरः

tasyāṃ babhūva bhūpālaḥ śrīsena iti viśrutaḥ / samagraguṇaratnānāṃ ratnākara ivākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परोपकारशक्तस्य चतुरस्य प्रभावतः । अनुरक्ता दिशः सर्वाः सूर्यस्येव प्रभावतः

paropakāraśaktasya caturasya prabhāvataḥ / anuraktā diśaḥ sarvāḥ sūryasyeva prabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशोभि शोभितं येन धनदानसुगन्धिभिः । गजैश्च भूतिधवलैर्जगत्कल्पद्रुमैरिव

yaśobhi śobhitaṃ yena dhanadānasugandhibhiḥ / gajaiśca bhūtidhavalairjagatkalpadrumairiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलालयो ऽपि सरलः सरलो ऽपि महामतिः । यो बभूव प्रजापुण्यैर्मतिमानप्यवञ्चकः

kalālayo 'pi saralaḥ saralo 'pi mahāmatiḥ / yo babhūva prajāpuṇyairmatimānapyavañcakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्तपति तिग्मांशुर्यावद्वहति मारुतः । तावदाज्ञा च कीर्तिश्च यस्याप्रतिहताभवत्

yāvattapati tigmāṃśuryāvadvahati mārutaḥ / tāvadājñā ca kīrtiśca yasyāpratihatābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शमव्यायामविदुषां षस्ङ्गुणज्ञानचक्षुषाम् । यं द्वादशसहस्राणि मन्त्रिणां पर्युपासते

śamavyāyāmaviduṣāṃ ṣasṅguṇajñānacakṣuṣām / yaṃ dvādaśasahasrāṇi mantriṇāṃ paryupāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्धर्मपरे राज्ञि बभूव सुकृती जनः । भर्तृतुल्या भवन्त्येव गुणैः स्त्रिय इव प्रजाः

tasmindharmapare rājñi babhūva sukṛtī janaḥ / bhartṛtulyā bhavantyeva guṇaiḥ striya iva prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुण्याधिवासेन जनास्त्रिदिवगामिनह् । विमानैः शक्रनगरीं निःसंचाराः प्रवक्रिरे

tasya puṇyādhivāsena janāstridivagāminah / vimānaiḥ śakranagarīṃ niḥsaṃcārāḥ pravakrire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा मनुजलोकेन सुरलोकसमावृतिम् । जातवैरः क्षितिओपतौ शतक्रतुरचिन्तयत्

dṛṣṭvā manujalokena suralokasamāvṛtim / jātavairaḥ kṣitiopatau śatakraturacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेनेव लक्ष्मी वसुधेषु चारस्याश्चर्यकर्तव्य च दत्तनित्यम् । कल्याणशीलेन च स र्वचेतन्यप्रव्यहासामन अस्मकाश्च (?)

seneva lakṣmī vasudheṣu cārasyāścaryakartavya ca dattanityam / kalyāṇaśīlena ca sa rvacetanyapravyahāsāmana asmakāśca (?)

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याखण्डितचेतसः दद्धिद्वल्यानुभावपाम् (?) । कर्तव्या धैर्याजिज्ञासा मया मायाविधायिना

tasyākhaṇḍitacetasaḥ daddhidvalyānubhāvapām (?) / kartavyā dhairyājijñāsā mayā māyāvidhāyinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य सुचिरं सर्वैरनुगतः सुरैः । रूपं शक्रः परावर्त्य मर्त्यलोकमवातरत्

iti saṃcintya suciraṃ sarvairanugataḥ suraiḥ / rūpaṃ śakraḥ parāvartya martyalokamavātarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे प्रजाकार्यपर्यालोचनतत्परः । राज्यरक्षागुरुर्मन्त्री नृपमूचे महामतिः

atrāntare prajākāryaparyālocanatatparaḥ / rājyarakṣāgururmantrī nṛpamūce mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् विरजसा राज्यराजमानेन निर्जितः । निर्व्याजदानैर्भवता लज्जते त्रिदशेश्वरः

rājan virajasā rājyarājamānena nirjitaḥ / nirvyājadānairbhavatā lajjate tridaśeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्य पूर्णगुणतामात्मनस्तद्विहीनताम् । दृष्ट्वा को नाम नायाति मात्सर्यस्य विधेयताम्

parasya pūrṇaguṇatāmātmanastadvihīnatām / dṛṣṭvā ko nāma nāyāti mātsaryasya vidheyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईर्ष्यालवः परोत्कर्षसंघर्षस्य जुषो जनाः । प्रायेणोद्वेगमायान्ति महताम् सुकृतेष्वपि

īrṣyālavaḥ parotkarṣasaṃgharṣasya juṣo janāḥ / prāyeṇodvegamāyānti mahatām sukṛteṣvapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वस्वदानमर्यादादानव्यसनिनो ऽस्तु ते । पुत्रदारात्मदाने तु संकल्पो ह्यतिसाहसः

sarvasvadānamaryādādānavyasanino 'stu te / putradārātmadāne tu saṃkalpo hyatisāhasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यन्ते दारुणास्ते ते स्वप्नाः साध्वसहेतवः । जगतः सूच्यते तीव्रं यैश्चूडामणिखण्डनम्

dṛśyante dāruṇāste te svapnāḥ sādhvasahetavaḥ / jagataḥ sūcyate tīvraṃ yaiścūḍāmaṇikhaṇḍanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवज्ञानां प्रवादश्च श्रूयते तत्त्ववादिनाम् । शरीरं पृथिवीपालो दास्यतीति सुदुःसहः

daivajñānāṃ pravādaśca śrūyate tattvavādinām / śarīraṃ pṛthivīpālo dāsyatīti suduḥsahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरदानं सर्वार्थिसार्थनैष्फल्यकारणम् । सर्वप्रदो भवत्येव तिष्ठन् कल्पमहीरुहः

śarīradānaṃ sarvārthisārthanaiṣphalyakāraṇam / sarvaprado bhavatyeva tiṣṭhan kalpamahīruhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मादस्मान्महीपाल विरम त्यागसाहसात् । रक्षारत्नं हि जगतः प्रजायत्तं वपुस्तव

tasmādasmānmahīpāla virama tyāgasāhasāt / rakṣāratnaṃ hi jagataḥ prajāyattaṃ vapustava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मन्त्रिरेणोक्तमाकर्ण्य वसुधाधिपः । तमूचे सत्त्वधवलस्मितघौताधरद्युतिः

iti mantrireṇoktamākarṇya vasudhādhipaḥ / tamūce sattvadhavalasmitaghautādharadyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं हितं म्हामात्य भवता सचिवोचितम् । किं त्वर्थिनवैमुख्यसंतापं नाहमुत्सहे

uktaṃ hitaṃ mhāmātya bhavatā sacivocitam / kiṃ tvarthinavaimukhyasaṃtāpaṃ nāhamutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहीति वादिषु गिरो निषेधपरुषाक्षराः । स्फुरन्ति वदने येषां सजीवास्ते गतासवः

dehīti vādiṣu giro niṣedhaparuṣākṣarāḥ / sphuranti vadane yeṣāṃ sajīvāste gatāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदमस्मादवाप्स्यामीत्याधाय हृदि याचकः । प्राप्यः प्रयाति वैमुख्यं यस्मिन् किं तेन जीवता

idamasmādavāpsyāmītyādhāya hṛdi yācakaḥ / prāpyaḥ prayāti vaimukhyaṃ yasmin kiṃ tena jīvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिग्जन्म पुण्यहीनस्य तस्य निष्करुणात्मनः । यस्यार्तजनसंतापश्रवणे शीतलं मनः

dhigjanma puṇyahīnasya tasya niṣkaruṇātmanaḥ / yasyārtajanasaṃtāpaśravaṇe śītalaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदर्थमयं कायः सापायो ऽपि सतां प्रियः । यत्कस्यचित् क्कचिद् याति कदाचिदुपकारिताम्

etadarthamayaṃ kāyaḥ sāpāyo 'pi satāṃ priyaḥ / yatkasyacit kkacid yāti kadācidupakāritām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वेति नृपतेर्वाक्यममात्यः सत्त्वशालिनः । नोवाच किंचिदचलां विचिन्त्य भवितस्यताम्

śrutveti nṛpatervākyamamātyaḥ sattvaśālinaḥ / novāca kiṃcidacalāṃ vicintya bhavitasyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदाचिद्भूभर्तुस्तस्य लीलाविहारिणः । जायां जयप्रभां नाम रतिं रतिपतेरिव

tataḥ kadācidbhūbhartustasya līlāvihāriṇaḥ / jāyāṃ jayaprabhāṃ nāma ratiṃ ratipateriva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूराद् यदृच्छयायातां चित्तसासङ्गवागुराम् । मुनिरध्यापकः कान्ताम् ददर्श विनिमेषदृक्

dūrād yadṛcchayāyātāṃ cittasāsaṅgavāgurām / muniradhyāpakaḥ kāntām dadarśa vinimeṣadṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्जन्माभ्याससंबन्धस्नेहात्परिचितामिव । तां दृष्ट्वा स धृतेः प्राप धैर्यराशिरनीशताम्

prāgjanmābhyāsasaṃbandhasnehātparicitāmiva / tāṃ dṛṣṭvā sa dhṛteḥ prāpa dhairyarāśiranīśatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वीतस्पृहस्यापि वासनोल्लसितं मनः । उत्सृज्य भववैमुख्यमभिलाषभुवं ययौ

tasya vītaspṛhasyāpi vāsanollasitaṃ manaḥ / utsṛjya bhavavaimukhyamabhilāṣabhuvaṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं हि सततस्यूता संततप्रीतितन्तुभिः । नापैति सर्वजन्तूनां प्राग्जन्माभ्यासवासना

iyaṃ hi satatasyūtā saṃtataprītitantubhiḥ / nāpaiti sarvajantūnāṃ prāgjanmābhyāsavāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाश्रमपदं प्राप्तः समाप्ताध्ययनव्रतः । शिष्यो माणवकः प्राह दक्षिणा गृह्यतामिति

tadāśramapadaṃ prāptaḥ samāptādhyayanavrataḥ / śiṣyo māṇavakaḥ prāha dakṣiṇā gṛhyatāmiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तमूचे न मे वत्स वने वृत्तिः प्रयोजनम् । तथापि यदि निर्बन्धः श्रूयतां यदभीप्सितम्

sa tamūce na me vatsa vane vṛttiḥ prayojanam / tathāpi yadi nirbandhaḥ śrūyatāṃ yadabhīpsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीसेनस्य क्षितिपतेयदि देवी जयप्रभा । लभ्यते भवता दातुं तदसौ मम दक्षिणा

śrīsenasya kṣitipateyadi devī jayaprabhā / labhyate bhavatā dātuṃ tadasau mama dakṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तं गुरुणा श्रुत्वा शिष्यः कम्पितमानसः । अशक्यप्रार्थनालाभे संशयाकुलितो ऽभवत्

ityuktaṃ guruṇā śrutvā śiṣyaḥ kampitamānasaḥ / aśakyaprārthanālābhe saṃśayākulito 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वा सततस्वेच्छाविवृतद्वारमर्थिनाम् । विवेश स्वैरविश्रम्भभवनं भूभृतां प्रभोः

sa gatvā satatasvecchāvivṛtadvāramarthinām / viveśa svairaviśrambhabhavanaṃ bhūbhṛtāṃ prabhoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलभ्यार्थार्थनादैन्यचिन्तातिक्लिष्टमानसः । नम्राननो ऽतिवैलक्ष्याद् वीक्षमाण इव क्षितिम्

alabhyārthārthanādainyacintātikliṣṭamānasaḥ / namrānano 'tivailakṣyād vīkṣamāṇa iva kṣitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वार्थिनमायातं प्रहृष्टो ऽभून्महीपतिः । सुधाप्रदानसन्नद्धसमुद्भूतिरिवाम्बुधिः

taṃ dṛṣṭvārthinamāyātaṃ prahṛṣṭo 'bhūnmahīpatiḥ / sudhāpradānasannaddhasamudbhūtirivāmbudhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तवेप्सितमित्युक्त्वा पूजितः स महीभुजा । उवाचानुचिताख्यानवैलज्जस्खलिताक्षरः

kiṃ tavepsitamityuktvā pūjitaḥ sa mahībhujā / uvācānucitākhyānavailajjaskhalitākṣaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थितपरः पूर्वमर्थिकल्पतरोस्तव । गर्वर्थमर्थितां यातः सुदुर्लभपदे ऽप्यहम्

anarthitaparaḥ pūrvamarthikalpatarostava / garvarthamarthitāṃ yātaḥ sudurlabhapade 'pyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम विद्याव्रते पूर्णे दक्षिणाभिमता गुरोः । राजन् जयप्रभा देवी दीयता यदि शक्यते

mama vidyāvrate pūrṇe dakṣiṇābhimatā guroḥ / rājan jayaprabhā devī dīyatā yadi śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्रे मुनिशिष्येण सहसैव महीपतेः । स्नेहदानसाविद्धं द्विधाभूतमभून्मनः

ityukre muniśiṣyeṇa sahasaiva mahīpateḥ / snehadānasāviddhaṃ dvidhābhūtamabhūnmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जगाद् विजं दन्तज्योतिषाग्रविसारिणा । गृह्यतां दयिता स्वच्छवाससाच्छादयन्निव

sa jagād vijaṃ dantajyotiṣāgravisāriṇā / gṛhyatāṃ dayitā svacchavāsasācchādayanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचार्य मया देयमीप्सितं तव यद्गुरोः । वियोगचकितं चेतः सत्यं न गणयाम्यहम्

avicārya mayā deyamīpsitaṃ tava yadguroḥ / viyogacakitaṃ cetaḥ satyaṃ na gaṇayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वाहूय दयिताम् राजा राजीवलोचनाम् । सदा हृदयसंसक्ताम् जीववृत्तिमिवापराम्

ityuktvāhūya dayitām rājā rājīvalocanām / sadā hṛdayasaṃsaktām jīvavṛttimivāparām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवारितो ऽपि गुरुणा वियोगव्यसनाग्निना । निषिद्धो ऽप्यतिवृद्धेन स्नेहेन स्मरबन्धुना

nivārito 'pi guruṇā viyogavyasanāgninā / niṣiddho 'pyativṛddhena snehena smarabandhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रददौ मुनिशिष्याय सहसा हरिणीमिव । किमेतदिति सायाससंत्रासतरलेक्षणाम्

pradadau muniśiṣyāya sahasā hariṇīmiva / kimetaditi sāyāsasaṃtrāsataralekṣaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्तायां त्यागशीलेन प्रियायां पृथिवीभुजा । चकम्पे त्यागभीतेव भूमिर्लोलाब्धिमेखला

dattāyāṃ tyāgaśīlena priyāyāṃ pṛthivībhujā / cakampe tyāgabhīteva bhūmirlolābdhimekhalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्कृते दुर्दशां देहे सेहिरे दुःसहामपि । इन्द्रचन्द्रादयो देवास्ताह् प्रियाः कस्य न प्रियाः

yatkṛte durdaśāṃ dehe sehire duḥsahāmapi / indracandrādayo devāstāh priyāḥ kasya na priyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीलं केचिद्धनं केचिद्धर्मं केचित्तपः परे । लज्जां केचित्तनुं केचित्त्यजन्ति योषितां कृते

śīlaṃ keciddhanaṃ keciddharmaṃ kecittapaḥ pare / lajjāṃ kecittanuṃ kecittyajanti yoṣitāṃ kṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदेव रागसर्वस्वं पुंसां जीवितजीवितम् । तदेव स्फीटसत्त्वानाम् दाने तृणलवायते

yadeva rāgasarvasvaṃ puṃsāṃ jīvitajīvitam / tadeva sphīṭasattvānām dāne tṛṇalavāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामादाय गते तस्मिन् विरहाकुलितो नृपः । विरहेण सुखद्वेषी मनोभव इवाभवत्

tāmādāya gate tasmin virahākulito nṛpaḥ / viraheṇa sukhadveṣī manobhava ivābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्येण मुनिरानीताम् दृष्ट्वा भूपतिवल्लभाम् । रहितां जीवितेनेव परलोकभुवं गताम्

śiṣyeṇa munirānītām dṛṣṭvā bhūpativallabhām / rahitāṃ jīviteneva paralokabhuvaṃ gatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाढानुशयसंतप्तः परं लज्जानिमीलितः । अचिन्तयदनौचित्यमात्मनः कर्मवुप्लवात्

gāḍhānuśayasaṃtaptaḥ paraṃ lajjānimīlitaḥ / acintayadanaucityamātmanaḥ karmavuplavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु बालकेनेव मया केवलचापलात् । निःशन्कमयशःपङ्के स्वयमात्मा निपतितः

aho nu bālakeneva mayā kevalacāpalāt / niḥśankamayaśaḥpaṅke svayamātmā nipatitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं प्रजानां जननी भर्म्याणां धर्मकारिणा । वर्णाश्रमगुरोर्जायाम् मया दुःखानले ऽर्पिता

iyaṃ prajānāṃ jananī bharmyāṇāṃ dharmakāriṇā / varṇāśramagurorjāyām mayā duḥkhānale 'rpitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु नाकलितं शीलं न स्मृतः संयमो मया । गणितं नैव वैराग्यं विवेको नावलोकितः

kiṃ tu nākalitaṃ śīlaṃ na smṛtaḥ saṃyamo mayā / gaṇitaṃ naiva vairāgyaṃ viveko nāvalokitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो ऽत्र निर्विचाराणां सन्मार्गविमुखं मनः । असंयमासवक्षीबमपथेष्वेव धावति

aho 'tra nirvicārāṇāṃ sanmārgavimukhaṃ manaḥ / asaṃyamāsavakṣībamapatheṣveva dhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचित्य स मुनिर्वैलक्ष्यक्षपितद्युतिः । अभ्येत्य राजदयितामुवाच विनताननः

iti saṃcitya sa munirvailakṣyakṣapitadyutiḥ / abhyetya rājadayitāmuvāca vinatānanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वसिहि हे मातर्न शोकं कर्तुकर्हसि । भवितव्यतयैवायं क्लेशस्ते दुर्नयश्च मे

samāśvasihi he mātarna śokaṃ kartukarhasi / bhavitavyatayaivāyaṃ kleśaste durnayaśca me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा हि श्रमसंतापमस्य तीरतरोरधः । अधुनैव निजं धाम सहास्माभिर्गमिष्यसि

tyaktvā hi śramasaṃtāpamasya tīrataroradhaḥ / adhunaiva nijaṃ dhāma sahāsmābhirgamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते मुनिना देवी सीक्तेवामृतवृष्टिभिः । अवाप्तजीवितधृतिस्तत्याज भयसंभ्रमम्

ityukte muninā devī sīktevāmṛtavṛṣṭibhiḥ / avāptajīvitadhṛtistatyāja bhayasaṃbhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैतत् त्रिदिवव्यापि दातुश्चरितमद्भुतम् । राज्ञः सत्त्वदयाम् ज्ञातुं वासवः समुपाययौ

śrutvaitat tridivavyāpi dātuścaritamadbhutam / rājñaḥ sattvadayām jñātuṃ vāsavaḥ samupāyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षिताधःशरीरार्धो व्याघ्रेण विजने वने । पुत्रैश्चतुर्भिराक्रन्दैर्गृहीतो ब्राःमणाकृतिः

bhakṣitādhaḥśarīrārdho vyāghreṇa vijane vane / putraiścaturbhirākrandairgṛhīto brāḥmaṇākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्रवद्भूरिरूधिरो लम्बमानान्त्रमण्डलह् । कृच्छेष्वपगतप्राणः पापैरिव दृढीकृतः

prasravadbhūrirūdhiro lambamānāntramaṇḍalah / kṛccheṣvapagataprāṇaḥ pāpairiva dṛḍhīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यग्रामिष्यागन्धेन क्रव्यादैर्भृशमन्वितः । लुब्धपार्थिवचौरोत्थैरनर्थैरर्थवानिव

pratyagrāmiṣyāgandhena kravyādairbhṛśamanvitaḥ / lubdhapārthivacaurotthairanarthairarthavāniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नगरान्तरमासाद्य स ययौ पुरवासिनाम् । कारुण्यदैन्यदुःखार्तो स्मयाविस्मयहेतुताम्

nagarāntaramāsādya sa yayau puravāsinām / kāruṇyadainyaduḥkhārto smayāvismayahetutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शोक इव साकारः स त्रास इव दुःसहः । विदधे साध्वसायासं सहसा पौरयोषिताम्

sa śoka iva sākāraḥ sa trāsa iva duḥsahaḥ / vidadhe sādhvasāyāsaṃ sahasā paurayoṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽर्थिसंदर्शनस्थानस्थितस्याथ महीपतेः । पुत्ररूपैश्चतुर्भिस्तैर्न्यस्तो ऽग्रे मञ्चिकार्पितह्

so 'rthisaṃdarśanasthānasthitasyātha mahīpateḥ / putrarūpaiścaturbhistairnyasto 'gre mañcikārpitah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा वैशसावेशविषमक्लेशविह्वलम् । निष्कूणिताननवनो जनो ऽभून्मीलितेक्षणह्

taṃ dṛṣṭvā vaiśasāveśaviṣamakleśavihvalam / niṣkūṇitānanavano jano 'bhūnmīlitekṣaṇah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कम्पविह्वलं वक्षो मुक्तमुद्यम्य दक्षिणम् । भुजं जगाद भूपालं व्यथाशिथिलिताक्षरः

sa kampavihvalaṃ vakṣo muktamudyamya dakṣiṇam / bhujaṃ jagāda bhūpālaṃ vyathāśithilitākṣaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वस्ति तुभ्यं महीपते ब्राह्मणो ऽहमिमां दशाम् । तीव्रपाप इव प्रातः पश्य मां करुणानिधे

svasti tubhyaṃ mahīpate brāhmaṇo 'hamimāṃ daśām / tīvrapāpa iva prātaḥ paśya māṃ karuṇānidhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारेघोरगहने वने व्याघ्रेण भक्षितः । जीवाम्यवश्यभोग्यत्वाद्दुःखस्यास्य गरीयसः

saṃsāreghoragahane vane vyāghreṇa bhakṣitaḥ / jīvāmyavaśyabhogyatvādduḥkhasyāsya garīyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन्नपि विपत्तापे तीव्रक्लेशसहिष्णवः । विमुञ्चन्ति न मां प्राणाः सहृदः सज्जना इव

asminnapi vipattāpe tīvrakleśasahiṣṇavaḥ / vimuñcanti na māṃ prāṇāḥ sahṛdaḥ sajjanā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददाति यदि ते कश्चित् छित्त्वा देहार्धमात्मनः । तत्ते जीवितमस्तीति मामूचे व्योमदेवता ॥ क्अव्क् २।। ७९ ॥ को ददाति जगत्यस्मिन् जीवितं करुणानिधे । प्रायेण स्वसुखान्वेषी परार्थविमुखो जनः

dadāti yadi te kaścit chittvā dehārdhamātmanaḥ / tatte jīvitamastīti māmūce vyomadevatā // KAvk 2./ 79 // ko dadāti jagatyasmin jīvitaṃ karuṇānidhe / prāyeṇa svasukhānveṣī parārthavimukho janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदा सर्वदातारं दीनव्यसनबान्धवम् । देहदाने ऽप्यविमुखं त्वामस्मि शरणं गतः

sarvadā sarvadātāraṃ dīnavyasanabāndhavam / dehadāne 'pyavimukhaṃ tvāmasmi śaraṇaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्त्वमेव लोके ऽस्मिन् जातः सुकृतपादपः । निर्व्याजमादरोदारं दानं यस्य फलोद्गतिः

ekastvameva loke 'smin jātaḥ sukṛtapādapaḥ / nirvyājamādarodāraṃ dānaṃ yasya phalodgatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमन्यैर्वा वदान्यस्य कीर्तितैर्भवतो गुणैः । दानमेवाहतो यस्य लोके सुकृतडिण्डिमः

kimanyairvā vadānyasya kīrtitairbhavato guṇaiḥ / dānamevāhato yasya loke sukṛtaḍiṇḍimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपन्नार्तिपरित्राणपवित्रचरितव्रताः । प्रायन्ते पुण्यपण्येन विपत्काले भवद्विधाः

āpannārtiparitrāṇapavitracaritavratāḥ / prāyante puṇyapaṇyena vipatkāle bhavadvidhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमन्दानन्दसुहृदो हरिचन्दनशीतलाः । हरन्ति सन्तः संतापं दक्षिणाः पवना इव

amandānandasuhṛdo haricandanaśītalāḥ / haranti santaḥ saṃtāpaṃ dakṣiṇāḥ pavanā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णेन्दुसुन्दरादस्मादुदिता वदनात्तव । ज्योप्त्स्नेव जीवयत्येव वाणी पीयूषवर्षिणी

pūrṇendusundarādasmāduditā vadanāttava / jyoptsneva jīvayatyeva vāṇī pīyūṣavarṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तस्तेन सहसा हृदि संक्रान्ततद्व्यथः । संमोहमूर्च्छितं राजा तमूचे वाचमाकुलम्

ityuktastena sahasā hṛdi saṃkrāntatadvyathaḥ / saṃmohamūrcchitaṃ rājā tamūce vācamākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वसिहि मुञ्च त्वं बह्यं प्राणवियोगजम् । प्रयच्छामि शरीरार्धमविचार्यैव ते द्विज

samāśvasihi muñca tvaṃ bahyaṃ prāṇaviyogajam / prayacchāmi śarīrārdhamavicāryaiva te dvija

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्यस्य् अयात्ययं कायः परोपकृतये क्षतिम् । क्षणक्षयी हि देहो ऽयं रक्ष्यमाणो ऽपि नाक्षयः

dhanyasy ayātyayaṃ kāyaḥ paropakṛtaye kṣatim / kṣaṇakṣayī hi deho 'yaṃ rakṣyamāṇo 'pi nākṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्तवति भूपाले समुत्कम्पितमानसः । वज्राहत इवोवाच महामात्यो महामतिः

ityuktavati bhūpāle samutkampitamānasaḥ / vajrāhata ivovāca mahāmātyo mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु साहसाभ्यासादायासव्यसनी प्रभुः । हितं न गणयत्येव प्रजापुण्यपरिक्षयात्

aho nu sāhasābhyāsādāyāsavyasanī prabhuḥ / hitaṃ na gaṇayatyeva prajāpuṇyaparikṣayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजानां भूतये शक्तः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो गुणी । यद्भक्तिमुखरो भृत्यः श्रोता कर्ता च भूपतिः

prajānāṃ bhūtaye śaktaḥ ko 'nyastvatsadṛśo guṇī / yadbhaktimukharo bhṛtyaḥ śrotā kartā ca bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न करोति हितं स्वामी गजलीलानिमीलितः । गणनीयाः सुभृत्यानामियत्यो भोगसंपदः

na karoti hitaṃ svāmī gajalīlānimīlitaḥ / gaṇanīyāḥ subhṛtyānāmiyatyo bhogasaṃpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भान्ति त् ए सुचिरं कर्णे यैः कृता मधुमञ्जरी । कल्याणकर्णिकाकीर्णा वाणी विनयवादिनाम्

bhānti t e suciraṃ karṇe yaiḥ kṛtā madhumañjarī / kalyāṇakarṇikākīrṇā vāṇī vinayavādinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसो ऽयं पिशाचो च छद्मना ब्राह्मणाकृतिः । रक्षारत्नस्य जगतां शरीरैरर्थिताम् गतह्

rākṣaso 'yaṃ piśāco ca chadmanā brāhmaṇākṛtiḥ / rakṣāratnasya jagatāṃ śarīrairarthitām gatah

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि नाम न मायेयं कृता तेन महीयसी । तत्कथं कृत्तदेहस्य क्षणमप्यस्ति जीवितम्

yadi nāma na māyeyaṃ kṛtā tena mahīyasī / tatkathaṃ kṛttadehasya kṣaṇamapyasti jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचार्यैव सुकृतं क्रियते दुर्ग्रहेण यत् । तदात्मपीडाओपरुषं परलोके ऽपि निःसुखम्

avicāryaiva sukṛtaṃ kriyate durgraheṇa yat / tadātmapīḍāoparuṣaṃ paraloke 'pi niḥsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्यमेव सदा दद्यादशक्यं दीयते कथम् । सर्वस्वदेहदानादिप्रवाद एव शोभनः

śakyameva sadā dadyādaśakyaṃ dīyate katham / sarvasvadehadānādipravāda eva śobhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णामृतमिदं दूराद्यन्महार्थिमणिप्रदः । संप्राप्तानां पुनस्तत्र पानमस्यान्यतो ऽर्थिनाम्

karṇāmṛtamidaṃ dūrādyanmahārthimaṇipradaḥ / saṃprāptānāṃ punastatra pānamasyānyato 'rthinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ष्यः सर्वप्रयत्नेन परेषामपि जीवितैः । प्रजानां जीवितं राजन्नर्थिचिन्तामणिर्भवान्

rakṣyaḥ sarvaprayatnena pareṣāmapi jīvitaiḥ / prajānāṃ jīvitaṃ rājannarthicintāmaṇirbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीद दयस्वास्मासु देव मा साहसं कृथाः । न् अकाचशकलस्यार्थे क्रियते चात्मविक्रयः

prasīda dayasvāsmāsu deva mā sāhasaṃ kṛthāḥ / n akācaśakalasyārthe kriyate cātmavikrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्त्वा पादयोः पत्युः पपातामात्यपुंगवः । शरीरदानसंकल्पान्नोच्चचाल च भूपतिः

ityuktvā pādayoḥ patyuḥ papātāmātyapuṃgavaḥ / śarīradānasaṃkalpānnoccacāla ca bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽवदत् प्रणयस्मेरचिकसद्दशनद्युतिः । जीवितस्नेहसंमोहतमह् परिहरन्निव

so 'vadat praṇayasmeracikasaddaśanadyutiḥ / jīvitasnehasaṃmohatamah pariharanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं भक्तिसंयुक्तमुक्तं व्यक्तमिदं त्वया । न सहे ऽहं महामात्य विप्रस्य प्राणसंशयम्

kevalaṃ bhaktisaṃyuktamuktaṃ vyaktamidaṃ tvayā / na sahe 'haṃ mahāmātya viprasya prāṇasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हारैस्तुषारैः कमलैर्मृणालैरिन्दुचन्दनैः । निवर्तते ऽन्तःसंतापो नार्थिवैमुख्यदुःखजः

hāraistuṣāraiḥ kamalairmṛṇālairinducandanaiḥ / nivartate 'ntaḥsaṃtāpo nārthivaimukhyaduḥkhajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा सर्वदुःखार्तिहरणोद्यतचेतसः । न बोधेरन्तरायं मे सुमते कर्तुमर्हसि

sarvathā sarvaduḥkhārtiharaṇodyatacetasaḥ / na bodherantarāyaṃ me sumate kartumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मान्तरे ऽपि ददतो देहं मे न व्यथाभवत् । स्मराम्यतीतवृत्तस्य सम्यक्संबोधिचेतसा

janmāntare 'pi dadato dehaṃ me na vyathābhavat / smarāmyatītavṛttasya samyaksaṃbodhicetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा दृष्ट्वोद्यताम् व्याघ्रीं क्षुत्क्षामां पोतभक्षणे । तद्रक्षायै मया दत्तं शरीरमविक्षरिणा

purā dṛṣṭvodyatām vyāghrīṃ kṣutkṣāmāṃ potabhakṣaṇe / tadrakṣāyai mayā dattaṃ śarīramavikṣariṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिबिजन्मनि चान्धाय दत्तं नेत्रयुगं मया । रक्षितश्च स्वदेहेन कपोतः श्येनकाद्भयात्

śibijanmani cāndhāya dattaṃ netrayugaṃ mayā / rakṣitaśca svadehena kapotaḥ śyenakādbhayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रप्रभावतारे च रौद्राक्षायार्पितं शिरः । सर्वस्वपुत्रदारादि दत्तं चान्येषु जन्मसु

candraprabhāvatāre ca raudrākṣāyārpitaṃ śiraḥ / sarvasvaputradārādi dattaṃ cānyeṣu janmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्युक्ते बोधिसत्त्वेन् अभूभुजामात्यपुंगवः । न सजीवो न् अनिर्जीव इवाभूद्व्यथितेन्द्रियः

ityukte bodhisattven abhūbhujāmātyapuṃgavaḥ / na sajīvo n anirjīva ivābhūdvyathitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलङ्घ्यशासनेनाथ राज्ञा क्रकचधारया । नियुक्तौ पलगण्डाख्यौ शरीरच्छेदकर्मणि

alaṅghyaśāsanenātha rājñā krakacadhārayā / niyuktau palagaṇḍākhyau śarīracchedakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तीव्रशोकविवशौ शक्रमायाविमोहितौ । कथंचिदिव भूभर्तुर्देहच्छेदे समुद्यतौ

tau tīvraśokavivaśau śakramāyāvimohitau / kathaṃcidiva bhūbharturdehacchede samudyatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपतेर्निर्विकारस्य क्रूरक्रकचधारया । विदार्यमाणे देहार्धे पृथिवी समकम्पत

nṛpaternirvikārasya krūrakrakacadhārayā / vidāryamāṇe dehārdhe pṛthivī samakampata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रष्टोल्का रक्तवसना विर्घातच्युततारका । द्यौः सशब्दं रुरोदेव कीर्णाश्रुकणसंततिः

bhraṣṭolkā raktavasanā virghātacyutatārakā / dyauḥ saśabdaṃ rurodeva kīrṇāśrukaṇasaṃtatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैशसालोकनेद्भूततीव्रदुःखासहिष्णुना । तूर्णं रजःपटेनेव रविणा पिहितं मुखम्

vaiśasālokanedbhūtatīvraduḥkhāsahiṣṇunā / tūrṇaṃ rajaḥpaṭeneva raviṇā pihitaṃ mukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् प्रजाह् प्रजानाथे क्रकचाक्रान्तविग्रहे । चक्रन्दुः पूरिताक्रन्दा दिग्वधूमिः प्रतिस्वनैः

tasmin prajāh prajānāthe krakacākrāntavigrahe / cakranduḥ pūritākrandā digvadhūmiḥ pratisvanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षुब्धसत्त्वमालोक्य नृपं शक्रो द्विहाकृतिः । विस्मयानुशयाक्रान्तचित्तश्चिरमचिन्तयत्

akṣubdhasattvamālokya nṛpaṃ śakro dvihākṛtiḥ / vismayānuśayākrāntacittaściramacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो महामतेरस्य करुणाकोमलं मनः । प्राप्तं परार्थपीडासु वज्रादपि कठोरताम्

aho mahāmaterasya karuṇākomalaṃ manaḥ / prāptaṃ parārthapīḍāsu vajrādapi kaṭhoratām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सागरादपि गम्भीरं मेरोरपि समुन्नतम् । त्रिदिवादपि साश्चर्यमहो वृत्तं महात्मनाम्

sāgarādapi gambhīraṃ merorapi samunnatam / tridivādapi sāścaryamaho vṛttaṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहि प्राणप्रवासे ऽपि सत्त्वं सत्त्वमहोदधेः । साधोरिव विपत्पाते महत्त्वं नावहीयते

ahi prāṇapravāse 'pi sattvaṃ sattvamahodadheḥ / sādhoriva vipatpāte mahattvaṃ nāvahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.