Ksemendra: Avadanakalpalata 64

स हस्तिनापुरं प्राप्य निवेद्य स्वकथां पितुः । हर्षाद् विस्मयिना तेन विवाहे विहितोत्सवः

sa hastināpuraṃ prāpya nivedya svakathāṃ pituḥ / harṣād vismayinā tena vivāhe vihitotsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकृतैर् भोग्यतां यातां मूर्ताम् इव शशिश्रियम् । अन्तःपुरप्रणयिणीं चक्रे किन्नरकन्यकाम्

sukṛtair bhogyatāṃ yātāṃ mūrtām iva śaśiśriyam / antaḥpurapraṇayiṇīṃ cakre kinnarakanyakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधता मधुपेनेव तेनाधरमधुस्पृहाम् । स्पृष्टा नतमुखाम्भोजा चकम्पे नलिनीव सा

dadhatā madhupeneva tenādharamadhuspṛhām / spṛṣṭā natamukhāmbhojā cakampe nalinīva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौने ऽपि कथितोत्कण्ठां मुहुः कम्पे ऽपि निश्चलाम् । वैलक्ष्ये ऽपि स्फुटल्लक्ष्मीं तस्याः प्रीतिं ततान सः

maune 'pi kathitotkaṇṭhāṃ muhuḥ kampe 'pi niścalām / vailakṣye 'pi sphuṭallakṣmīṃ tasyāḥ prītiṃ tatāna saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शनैर् अधरास्वादे दत्त्वा दन्तविभीषिकाम् । विनिद्राब्जदृशस् तस्या मौनमुद्रां अवारयत्

sa śanair adharāsvāde dattvā dantavibhīṣikām / vinidrābjadṛśas tasyā maunamudrāṃ avārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीवीमोक्षे निषेधे च दम्पत्योः पणिपद्मयोः । विवाद इव सोत्कम्पं कङ्कणस्वनयोर् अभूत्

nīvīmokṣe niṣedhe ca dampatyoḥ paṇipadmayoḥ / vivāda iva sotkampaṃ kaṅkaṇasvanayor abhūt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रागपल्लवस् तस्य विलासस्मितपुष्पितः । कान्ताकुचफलाङ्को ऽभूद् भोग्यः संभोगपादपः

sa rāgapallavas tasya vilāsasmitapuṣpitaḥ / kāntākucaphalāṅko 'bhūd bhogyaḥ saṃbhogapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे दाक्षिणात्यौ विप्रौ कपिलपुष्करौ । आजग्मतुर् वृत्तिकामौ धनस्य नृपतेः सभाम्

atrāntare dākṣiṇātyau viprau kapilapuṣkarau / ājagmatur vṛttikāmau dhanasya nṛpateḥ sabhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ विद्यातिशयश्लाघ्यौ पौरोहित्यम् अवापतुः । कपिलः क्षितिपालस्य राजपुत्रस्य चापरः

tau vidyātiśayaślāghyau paurohityam avāpatuḥ / kapilaḥ kṣitipālasya rājaputrasya cāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोः स्पर्धानुबन्धेन सदा विवदमानयोः । एकद्रव्याभिलाषेण विद्वेषः समजायत

tayoḥ spardhānubandhena sadā vivadamānayoḥ / ekadravyābhilāṣeṇa vidveṣaḥ samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषदोषेण मातङ्गयोग्यनिर्घातयोस् तयोः । विदधे मदलेखेव विद्या मलिनताम् मुखे

dveṣadoṣeṇa mātaṅgayogyanirghātayos tayoḥ / vidadhe madalekheva vidyā malinatām mukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां वस्तुविवेकिनी गुणसखी लोकप्रकाशोन्मुखी विद्यादीपशिखा करोति विषमं द्वेषान्धकारं पुरः । ते मोहोपहता विचाररहिताः सौजन्यजन्याहिता दग्धाश् चन्दनचन्द्रकान्तकमलस्यन्दोद्गतेनाग्निना

yeṣāṃ vastuvivekinī guṇasakhī lokaprakāśonmukhī vidyādīpaśikhā karoti viṣamaṃ dveṣāndhakāraṃ puraḥ / te mohopahatā vicārarahitāḥ saujanyajanyāhitā dagdhāś candanacandrakāntakamalasyandodgatenāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतिस्मृतिविवादेषु पुष्करेण पदे पदे । निगृह्यमाणः कपिलः कोपतापाद् अचिन्तयत्

śrutismṛtivivādeṣu puṣkareṇa pade pade / nigṛhyamāṇaḥ kapilaḥ kopatāpād acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दाभ्यासं दृढाभ्यासस् तीक्ष्णस् तीव्रमदोद्धतः । सदा संसदि माम् एव नयत्य् एष विलक्षताम्

mandābhyāsaṃ dṛḍhābhyāsas tīkṣṇas tīvramadoddhataḥ / sadā saṃsadi mām eva nayaty eṣa vilakṣatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञा वञ्चकवृत्ताय श्रुतं दर्पज्वराय च । धनं धर्मनिषेधाय भवत्य् अधमचेतसाम्

prajñā vañcakavṛttāya śrutaṃ darpajvarāya ca / dhanaṃ dharmaniṣedhāya bhavaty adhamacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृप्तः परिभवत्य् एष राजपुत्राश्रयेण माम् । तस्माद् आश्रयम् एवास्य श्रीमूलम् प्रहराम्य् अहम्

dṛptaḥ paribhavaty eṣa rājaputrāśrayeṇa mām / tasmād āśrayam evāsya śrīmūlam praharāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निधने राजपुत्रस्य युक्त्युपायेन केन चित् । युक्तः कर्तुं प्रयत्नो मे मानम्लानिं कथं सहे

nidhane rājaputrasya yuktyupāyena kena cit / yuktaḥ kartuṃ prayatno me mānamlāniṃ kathaṃ sahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उग्रपापसंकल्पस् तस्य द्वेषात् समुद्ययौ । नास्ति तत् पातकं लोके यन् न कुर्वन्ति मत्सराः

ity ugrapāpasaṃkalpas tasya dveṣāt samudyayau / nāsti tat pātakaṃ loke yan na kurvanti matsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं पश्यति सद्वर्त्म स सदा व्यथिताशयः । दत्तं नयनयोर् येन तीव्रामर्षविषाञ्जनम्

kathaṃ paśyati sadvartma sa sadā vyathitāśayaḥ / dattaṃ nayanayor yena tīvrāmarṣaviṣāñjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागः पापं परमम् अधिकं दर्पपापं ततो ऽपि क्रोधात् पापं जगति न परं दुःसहं लोभपापम् । यावान् एष व्यसनिनि जने गण्यते पापवर्गः पापांशस्य स्पृशति न तुलां सो ऽपि विद्वेषसूतेः

rāgaḥ pāpaṃ paramam adhikaṃ darpapāpaṃ tato 'pi krodhāt pāpaṃ jagati na paraṃ duḥsahaṃ lobhapāpam / yāvān eṣa vyasanini jane gaṇyate pāpavargaḥ pāpāṃśasya spṛśati na tulāṃ so 'pi vidveṣasūteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कदा चिन् मेघाख्यं क्रूरं कर्वटवासिनम् । विसृष्टसैन्यहन्तारं सामन्तम् अपकारिणम्

tataḥ kadā cin meghākhyaṃ krūraṃ karvaṭavāsinam / visṛṣṭasainyahantāraṃ sāmantam apakāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वा नरपतिः कोपाच् चतुर्थोपायनिश्चये । अमात्यानां अनुमते कुमारम् इदम् अब्रवीत्

śrutvā narapatiḥ kopāc caturthopāyaniścaye / amātyānāṃ anumate kumāram idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुमार गम्यतां तूर्णम् उच्छेत्तुं तरसा रिपुम् । क्रमोपपन्नं सांराज्यं निःशल्यम् इदम् अस्तु ते

kumāra gamyatāṃ tūrṇam ucchettuṃ tarasā ripum / kramopapannaṃ sāṃrājyaṃ niḥśalyam idam astu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं ते समरारम्भे प्रभावाभरणो भुजः । आलानस्तम्भतां यातु जगद्विजयदन्तिनः

ayaṃ te samarārambhe prabhāvābharaṇo bhujaḥ / ālānastambhatāṃ yātu jagadvijayadantinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघे भूभृत्कुलाक्रान्तिसंरम्भाभ्यधिकोदये । हते तव प्रतापस्य निर्विघ्नावरणा दिशः

meghe bhūbhṛtkulākrāntisaṃrambhābhyadhikodaye / hate tava pratāpasya nirvighnāvaraṇā diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्बलैः किं हतैर् अन्यैः सामन्तैर् अन्तवासिभिः । दृप्तः स एव हन्तव्यस् तद्वधे सर्वसिद्धयः

durbalaiḥ kiṃ hatair anyaiḥ sāmantair antavāsibhiḥ / dṛptaḥ sa eva hantavyas tadvadhe sarvasiddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं कौतुकं यदि हरिः करिचक्रवालं आहन्ति दैवविहितम् निजम् एव भोज्यम् । पञ्चाननं यदि भिनत्ति नखाट्टहासं तत् तस्य पौरुषकथापथम् एति शौर्यम्

kiṃ kautukaṃ yadi hariḥ karicakravālaṃ āhanti daivavihitam nijam eva bhojyam / pañcānanaṃ yadi bhinatti nakhāṭṭahāsaṃ tat tasya pauruṣakathāpatham eti śauryam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पित्रा समादिष्टः समीहितरणोत्सवः । किन्नरीविरहालोलः सो ऽभूद् दोलाकुलः क्षणम्

iti pitrā samādiṣṭaḥ samīhitaraṇotsavaḥ / kinnarīvirahālolaḥ so 'bhūd dolākulaḥ kṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिरागमनाख्यानैर् यत्नैर् आश्वास्य वल्लभाम् । जननीं स्वैरम् अभ्येत्य प्रणिपत्य जगाद सः

acirāgamanākhyānair yatnair āśvāsya vallabhām / jananīṃ svairam abhyetya praṇipatya jagāda saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुहिता शक्रकल्पस्य किन्नरेन्द्रस्य मानिनी । पाल्या विरहशोकार्ता मद्वात्सल्यधिया त्वया

duhitā śakrakalpasya kinnarendrasya māninī / pālyā virahaśokārtā madvātsalyadhiyā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्याश् चूडामणिर् अयं रक्ष्यः स्वेच्छागतिप्रदः । दातव्यः सर्वथा मातर् नान्यत्र प्राणसंशयात्

asyāś cūḍāmaṇir ayaṃ rakṣyaḥ svecchāgatipradaḥ / dātavyaḥ sarvathā mātar nānyatra prāṇasaṃśayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा जननीहस्ते कान्तं कान्ताशिखामणिम् । निक्षिप्य स ययौ तूर्णं सैन्याच्छादितदिङ्मुखः

ity uktvā jananīhaste kāntaṃ kāntāśikhāmaṇim / nikṣipya sa yayau tūrṇaṃ sainyācchāditadiṅmukhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वाजिव्रजोद्धूतरजःपुञ्जघनोदयः । प्रययौ राजहंसानां संत्रासायासहेतुताम्

tasya vājivrajoddhūtarajaḥpuñjaghanodayaḥ / prayayau rājahaṃsānāṃ saṃtrāsāyāsahetutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरं प्रयाते दयिते विरहेण मनोहरा । बभूव बालनलिनीपलाशशयनाश्रया

dūraṃ prayāte dayite viraheṇa manoharā / babhūva bālanalinīpalāśaśayanāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोत्कण्ठाया दिवसगणनारम्भनित्याभियोगे संख्यालेखासरणिम् अवनौ कम्पलोलं लिखन्त्याः । तस्याः पाणौ निपतितरणत्कङ्कणे तानवेन क्षिप्रं मुक्तावलयकलनाम् अश्रुधारा चकार

sotkaṇṭhāyā divasagaṇanārambhanityābhiyoge saṃkhyālekhāsaraṇim avanau kampalolaṃ likhantyāḥ / tasyāḥ pāṇau nipatitaraṇatkaṅkaṇe tānavena kṣipraṃ muktāvalayakalanām aśrudhārā cakāra

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वेषः पुष्पशरे सुखे विमुखता देहे ऽपि निःस्नेहता पत्यौ ध्यानपरायणत्वम् अनिशं तन्नाममन्त्रो जपः । शय्या भूमितलं तथापि सुतनोस् तापक्षतिर् नाभवन् नूनं निश्चललीनरागमनसां मुक्तिर् न तीव्रव्रतैः

dveṣaḥ puṣpaśare sukhe vimukhatā dehe 'pi niḥsnehatā patyau dhyānaparāyaṇatvam aniśaṃ tannāmamantro japaḥ / śayyā bhūmitalaṃ tathāpi sutanos tāpakṣatir nābhavan nūnaṃ niścalalīnarāgamanasāṃ muktir na tīvravrataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीना स्फटिकपर्यङ्के हरिचन्दनपाण्डुरा । चन्द्रलेखेव सा तन्वी ज्योत्स्नामध्यगता बभौ

līnā sphaṭikaparyaṅke haricandanapāṇḍurā / candralekheva sā tanvī jyotsnāmadhyagatā babhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदा चिद् अथ भूपालः स्वप्नदर्शनशङ्कितः । पुरोहितं समाहूय पप्रच्छ कपिलं रहः

kadā cid atha bhūpālaḥ svapnadarśanaśaṅkitaḥ / purohitaṃ samāhūya papraccha kapilaṃ rahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टं अद्य मया स्वप्ने निरुद्धं शत्रुभिः पुरम् । पाटितोदरकृष्टैश् च ममान्त्रैः परिवेष्टितम्

dṛṣṭaṃ adya mayā svapne niruddhaṃ śatrubhiḥ puram / pāṭitodarakṛṣṭaiś ca mamāntraiḥ pariveṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नस्यास्य विपाकार्हं फलं ब्रूहि महामते । विचिन्तय शुभोदर्काम् उचितां च प्रतिक्रियाम्

svapnasyāsya vipākārhaṃ phalaṃ brūhi mahāmate / vicintaya śubhodarkām ucitāṃ ca pratikriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टः क्षितीशेन क्षणम् अन्तः पुरोहितः । भक्तिदम्भधृतध्यानः समीहितम् अचिन्तयत्

iti pṛṣṭaḥ kṣitīśena kṣaṇam antaḥ purohitaḥ / bhaktidambhadhṛtadhyānaḥ samīhitam acintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायो ऽयं मया दिष्ट्या प्राप्तः सुचिरचिन्तितः । पुष्करस्याश्रयोच्छित्त्यै राजपुत्रविनाशने

upāyo 'yaṃ mayā diṣṭyā prāptaḥ suciracintitaḥ / puṣkarasyāśrayocchittyai rājaputravināśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रिया मनोहरा ज्येष्ठं जीवितं तस्य किन्नरी । अभावे नियतं तस्या न स जीवति दुःखितः

priyā manoharā jyeṣṭhaṃ jīvitaṃ tasya kinnarī / abhāve niyataṃ tasyā na sa jīvati duḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य शनकैर् मिथ्याखेदविषादवान् । अभ्यधाद् वसुधाधीशम् अहितैषी पुरोहितः

iti saṃcintya śanakair mithyākhedaviṣādavān / abhyadhād vasudhādhīśam ahitaiṣī purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःस्वप्नो ऽयं त्वया देव हृदयाकम्पनः परम् । दृष्टः स्पष्टं फलं तस्य दुःसहं कथम् उच्यते

duḥsvapno 'yaṃ tvayā deva hṛdayākampanaḥ param / dṛṣṭaḥ spaṣṭaṃ phalaṃ tasya duḥsahaṃ katham ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभुभक्तिव्रतस्थानां दोषेष्व् अविहितात्मनाम् । न कर्णकटुकं वक्तुं निषेधो ऽस्ति हितैषिणाम्

prabhubhaktivratasthānāṃ doṣeṣv avihitātmanām / na karṇakaṭukaṃ vaktuṃ niṣedho 'sti hitaiṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यात् भ्रंशः शरीराद् वा स्वप्नस्यास्य फलं स्फुटम् । शङ्काविरहितैः कार्यः प्रतीकारो ऽत्र भूतये

rājyāt bhraṃśaḥ śarīrād vā svapnasyāsya phalaṃ sphuṭam / śaṅkāvirahitaiḥ kāryaḥ pratīkāro 'tra bhūtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्करिण्यां क्रतुक्षेत्रे पूर्णायां पशुशोणितैः । स्नातस् त्वं मार्जितो विप्रैर् भूरिरत्नसुवर्णदः

puṣkariṇyāṃ kratukṣetre pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ / snātas tvaṃ mārjito viprair bhūriratnasuvarṇadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किन्नरीमेदसा वह्निं हुत्वा कुशलम् आप्स्यसि । अन्तःपुरे स्नुषा ते ऽस्ति किन्नरी न तु दुर्लभा

kinnarīmedasā vahniṃ hutvā kuśalam āpsyasi / antaḥpure snuṣā te 'sti kinnarī na tu durlabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्रूरं पातककूणितः । नृशंसवृत्तसंत्रस्तस् तम् अभाषत भूपतिः

iti tasya vacaḥ śrutvā krūraṃ pātakakūṇitaḥ / nṛśaṃsavṛttasaṃtrastas tam abhāṣata bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजजीवितरक्षायै कथं स्त्रीवधम् उत्सहे । किन्नरीविरहे ऽवश्यं न च जीवति मे सुतः

nijajīvitarakṣāyai kathaṃ strīvadham utsahe / kinnarīvirahe 'vaśyaṃ na ca jīvati me sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भूमिभुजा तस्य प्रत्याख्याते समीहिते । तं पापाभिनिवेशेन पुनः प्राह पुरोहितः

iti bhūmibhujā tasya pratyākhyāte samīhite / taṃ pāpābhiniveśena punaḥ prāha purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो राजन् न जानीषे धीमान् अपि जनस्थितिम् । त्रिवर्गसाधनं त्याज्यम् न राज्यं न च जीवितं

aho rājan na jānīṣe dhīmān api janasthitim / trivargasādhanaṃ tyājyam na rājyaṃ na ca jīvitaṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्था इव स्वजनमित्रकलत्रपुत्रा नष्टाः स्थितस्य पुरुषस्य पुनर् भवन्ति । उच्छ्वासमात्रविरहे गतजीवितस्य तत्कालसंनिहितम् अप्य् असद् एव सर्वम्

arthā iva svajanamitrakalatraputrā naṣṭāḥ sthitasya puruṣasya punar bhavanti / ucchvāsamātravirahe gatajīvitasya tatkālasaṃnihitam apy asad eva sarvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यज्यन्ते जीवितस्यार्थे निजदेशप्रियात्मजाः । जीविताद् अपरं राजञ् जीवलोके ऽस्ति न प्रियम्

tyajyante jīvitasyārthe nijadeśapriyātmajāḥ / jīvitād aparaṃ rājañ jīvaloke 'sti na priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति जीवितलोभाय तेन नानानिदर्शनैः शनैः । प्रतारितः पापं राजा युक्तम् अमन्यत

iti jīvitalobhāya tena nānānidarśanaiḥ śanaiḥ / pratāritaḥ pāpaṃ rājā yuktam amanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुसम्भृतारम्भे प्रवृत्ते यज्ञकर्मणि । कृतायां पुष्करिण्यां च पूर्णायां पशुशोणितैः

tataḥ susambhṛtārambhe pravṛtte yajñakarmaṇi / kṛtāyāṃ puṣkariṇyāṃ ca pūrṇāyāṃ paśuśoṇitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा कथितवृत्तान्ता निजपत्नी स्वयं रहः । पुत्रप्रवासशोकार्ता पापत्रस्ता व्यचिन्तयत्

rājñā kathitavṛttāntā nijapatnī svayaṃ rahaḥ / putrapravāsaśokārtā pāpatrastā vyacintayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो मूर्खतरो राजा मोहान्धेन पुरोधसा । स्नुषावधविधाने ऽस्मिन् प्रेरितः पृथुपातके

aho mūrkhataro rājā mohāndhena purodhasā / snuṣāvadhavidhāne 'smin preritaḥ pṛthupātake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नैर् अपरिहार्ये ऽपि निबद्धे निधनावधौ । परप्राणापहारेण मूढा वाञ्छन्ति जीवितम्

yatnair aparihārye 'pi nibaddhe nidhanāvadhau / paraprāṇāpahāreṇa mūḍhā vāñchanti jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि जीवितलुब्धेन मुग्धा मृगवधूर् इव । स्नुषापि हन्यते राज्ञा तत् किं वक्ष्याम्य् अहं सुतम्

yadi jīvitalubdhena mugdhā mṛgavadhūr iva / snuṣāpi hanyate rājñā tat kiṃ vakṣyāmy ahaṃ sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातस् त्वयेयं वात्सल्यात् पाल्या मम मनोहरा । इत्य् उक्त्वा सुधनः सूनुर् गतो निक्षिप्य मे वधूम्

mātas tvayeyaṃ vātsalyāt pālyā mama manoharā / ity uktvā sudhanaḥ sūnur gato nikṣipya me vadhūm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच् चूडामणिम् मत्तः प्राप्य व्योम्ना प्रयातु सा । भविष्यति तया पत्युर् जीवन्त्या संगमः पुनः

tasmāc cūḍāmaṇim mattaḥ prāpya vyomnā prayātu sā / bhaviṣyati tayā patyur jīvantyā saṃgamaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति संचिन्त्य सा गत्वा साश्रुनेत्रा स्नुषान्तिकम् । राजवृत्तं निवेद्यास्यै सोत्कम्पा पुनर् अब्रवीत्

iti saṃcintya sā gatvā sāśrunetrā snuṣāntikam / rājavṛttaṃ nivedyāsyai sotkampā punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्से चूडामणिं बद्ध्वा गच्छ तूर्णं विहायसा । नृपः पापप्रवृत्तो ऽयं न सदाचारम् ईक्षते

vatse cūḍāmaṇiṃ baddhvā gaccha tūrṇaṃ vihāyasā / nṛpaḥ pāpapravṛtto 'yaṃ na sadācāram īkṣate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्ञभूमिं त्वया गत्वा गन्तव्यं व्योमवर्त्मना । अन्यथा त्वाम् असौ वेत्ति गूढन्यस्तां मया क्व चित्

yajñabhūmiṃ tvayā gatvā gantavyaṃ vyomavartmanā / anyathā tvām asau vetti gūḍhanyastāṃ mayā kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भर्तृप्रवासार्ता वचः श्रुत्वा मनोहरा । तत्संगमाय रक्षन्ती यत्नात् प्रियतरं वपुः

iti bhartṛpravāsārtā vacaḥ śrutvā manoharā / tatsaṃgamāya rakṣantī yatnāt priyataraṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वश्र्वा दत्तं समादाय बद्ध्वा मूर्ध्नि शिखामणिम् । नृपाहूता क्रतुक्षेत्रं गत्वा व्योम व्यगाहत

śvaśrvā dattaṃ samādāya baddhvā mūrdhni śikhāmaṇim / nṛpāhūtā kratukṣetraṃ gatvā vyoma vyagāhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् नैतत् तव समुचितं यत् प्रियस्यापि सूनोर् वध्या पत्नी निजपदम् इयं स्वस्ति तुभ्यं गताहम् । रक्ष्यश् चासौ प्रतिहतधृतिर् मद्वियोगे कुमारस् तत्रेत्य् उक्त्वा तनुतरतदिद्विभ्रमैः सा जगाम ॥ क्अव्क् ६४।१९४ ॥ । तस्यां गतायां नृपतिर् यज्ञविघ्नेन शङ्कितः पुरोहितस् तम् अवदद् देव मा संशयं कृथाः

rājan naitat tava samucitaṃ yat priyasyāpi sūnor vadhyā patnī nijapadam iyaṃ svasti tubhyaṃ gatāham / rakṣyaś cāsau pratihatadhṛtir madviyoge kumāras tatrety uktvā tanutaratadidvibhramaiḥ sā jagāma // KAvk 64.194 // / tasyāṃ gatāyāṃ nṛpatir yajñavighnena śaṅkitaḥ purohitas tam avadad deva mā saṃśayaṃ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रैर् मया समाकृष्टः क्रूराख्यो ब्रह्मराक्षसः । निर्विघ्नस् ते क्रतुः सिद्धः सा हता तेन किन्नरी

mantrair mayā samākṛṣṭaḥ krūrākhyo brahmarākṣasaḥ / nirvighnas te kratuḥ siddhaḥ sā hatā tena kinnarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मिथ्यावचस् तस्य राजा सत्यम् अमन्यत । नर्त्यन्ते कुटिलैर् मुग्धा यन्त्रपुत्रकलीलया

iti mithyāvacas tasya rājā satyam amanyata / nartyante kuṭilair mugdhā yantraputrakalīlayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुर् भवनम् अभ्येत्य कीर्णहर्षा मनोहरा । न्यवेदयत् स्ववृत्तान्तं वहन्ती वल्लभं हृदि

pitur bhavanam abhyetya kīrṇaharṣā manoharā / nyavedayat svavṛttāntaṃ vahantī vallabhaṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पितुः शासनान् मर्त्यसङ्गसौरभशान्तये । हेमकुम्भशतैः स्नानं पञ्चभिः प्रत्यहं व्यधात्

sā pituḥ śāsanān martyasaṅgasaurabhaśāntaye / hemakumbhaśataiḥ snānaṃ pañcabhiḥ pratyahaṃ vyadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मर्त्यामोदः प्रतनुतां क्षालितायाः शनैर् ययौ । सुधनस्नेहसंयोगी न तु रागो मृगीदृशः

martyāmodaḥ pratanutāṃ kṣālitāyāḥ śanair yayau / sudhanasnehasaṃyogī na tu rāgo mṛgīdṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्योद्यानोपभोगेषु न सा निर्वृतिम् आययौ । अन्यत्र बद्धरागाणां रतिर् नान्यत्र देहिनाम्

divyodyānopabhogeṣu na sā nirvṛtim āyayau / anyatra baddharāgāṇāṃ ratir nānyatra dehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कान्तविरहक्लान्ता कदा चिद् व्योमगामिनी । तां नागभवनोपान्तवनान्तवसुधां ययौ

sā kāntavirahaklāntā kadā cid vyomagāminī / tāṃ nāgabhavanopāntavanāntavasudhāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राश्रमस्थलीसक्तं महर्षिं वल्कलयनम् । अवदत् सा समभ्येत्य प्रणामविनमन्मुखी

tatrāśramasthalīsaktaṃ maharṣiṃ valkalayanam / avadat sā samabhyetya praṇāmavinamanmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुब्धकस्योपदिशता भवता मम बन्धनम् । त्वम् एव ब्रूहि भगवन् यदि युक्तम् इदं कृतम्

lubdhakasyopadiśatā bhavatā mama bandhanam / tvam eva brūhi bhagavan yadi yuktam idaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्या वचः श्रुत्वा किंचिल्लज्जानताननः । ताम् उवाच मुनिर् मुग्धे तवैषा भवितव्यता

iti tasyā vacaḥ śrutvā kiṃcillajjānatānanaḥ / tām uvāca munir mugdhe tavaiṣā bhavitavyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमोघपाशस् तस्यास्तीत्य् अज्ञात्वा कथितं मया । उपलभ्य कथां धूर्तस् त्वां बबन्ध स लुब्धकः

amoghapāśas tasyāstīty ajñātvā kathitaṃ mayā / upalabhya kathāṃ dhūrtas tvāṃ babandha sa lubdhakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्टात्मनां न जानीमः कौटिल्यं क्रूरचेतसाम् । सत्यप्रवादमुखराः स्वभावसरला वयम्

duṣṭātmanāṃ na jānīmaḥ kauṭilyaṃ krūracetasām / satyapravādamukharāḥ svabhāvasaralā vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ता मुनिना तन्वी प्रणयात् तम् अभाषत । भगवन् क्षम्यताम् एतद् बालावचनचापलम्

ity uktā muninā tanvī praṇayāt tam abhāṣata / bhagavan kṣamyatām etad bālāvacanacāpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तु भवताम् अग्रे यन् मया किं चिद् उच्यते । ललनासुलभः सो ऽयं सदाचारव्यतिक्रमः

idaṃ tu bhavatām agre yan mayā kiṃ cid ucyate / lalanāsulabhaḥ so 'yaṃ sadācāravyatikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथातिथित्वम् आयान्ति चापले गुरवो ऽपि यत् । सा वियोगाग्नितापस्य ज्वालायोगासहिष्णुता

kathātithitvam āyānti cāpale guravo 'pi yat / sā viyogāgnitāpasya jvālāyogāsahiṣṇutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखोद्धरणसंनद्धाः संतप्तानां दयालवः । कार्यान्तरङ्गाः प्रायेण भवन्त्य् अनुचितेष्व् अपि

duḥkhoddharaṇasaṃnaddhāḥ saṃtaptānāṃ dayālavaḥ / kāryāntaraṅgāḥ prāyeṇa bhavanty anuciteṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाशबन्धाद् विमुक्ताहं लुब्धकेन प्रलापिनी । निबद्धा राजपुत्रेण स्नेहपाशेन हारिणा

pāśabandhād vimuktāhaṃ lubdhakena pralāpinī / nibaddhā rājaputreṇa snehapāśena hāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभगः सुधनाख्यो ऽसौ मद्वियोगानलाकुलः । अमुना यदि मार्गेण समेष्यति तवान्तिकम्

subhagaḥ sudhanākhyo 'sau madviyogānalākulaḥ / amunā yadi mārgeṇa sameṣyati tavāntikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदं भवता वाच्यं कारुण्याद् वचसा मम । स्थिता त्वद्विरहायासनिःसुखाहं गृहे पितुः

tad idaṃ bhavatā vācyaṃ kāruṇyād vacasā mama / sthitā tvadvirahāyāsaniḥsukhāhaṃ gṛhe pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कण्ठाम् अनुकम्पां वा सहजां वा कृतज्ञताम् । दाक्षिण्यं वा पुरस्कृत्य तूर्णम् आगम्यताम् इतः

utkaṇṭhām anukampāṃ vā sahajāṃ vā kṛtajñatām / dākṣiṇyaṃ vā puraskṛtya tūrṇam āgamyatām itaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गमः किन्नरपुरे मार्गः क्लेशशताश्रयः । अभूमिर् एव मर्त्यानाम् अल्पवीर्यबलौजसाम्

durgamaḥ kinnarapure mārgaḥ kleśaśatāśrayaḥ / abhūmir eva martyānām alpavīryabalaujasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्ता तपोवनान्ते ऽस्मिन् सुधा नाम महौषधिः । दृश्यते हविषा पक्त्वा पातव्या सा स्वयं त्वया

dīptā tapovanānte 'smin sudhā nāma mahauṣadhiḥ / dṛśyate haviṣā paktvā pātavyā sā svayaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्प्रभावात् समुत्तीर्य क्लेशं सत्त्वसहायवान् । कैलासहासशुभ्रेण पथा मत्पुरम् एष्यसि

tatprabhāvāt samuttīrya kleśaṃ sattvasahāyavān / kailāsahāsaśubhreṇa pathā matpuram eṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं च तस्मै दातव्यम् मदभिज्ञाङ्गुलीयकम् । इत्य् उक्त्वा विषमं वर्त्म कथयित्वा क्रमेण सा

idaṃ ca tasmai dātavyam madabhijñāṅgulīyakam / ity uktvā viṣamaṃ vartma kathayitvā krameṇa sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विघ्नप्रतिक्रियोपायान् संदिश्याश्चर्ययुक्तिभिः । आशाबन्धधृतप्राणा ययौ दत्त्वाङ्गुलीयकम्

vighnapratikriyopāyān saṃdiśyāścaryayuktibhiḥ / āśābandhadhṛtaprāṇā yayau dattvāṅgulīyakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया कथितम् आकर्ण्य दूराध्वतरणाद्भुतम् । अङ्गुलीयकम् आदाय तद् एवाचिन्तयन् मुनिः

tayā kathitam ākarṇya dūrādhvataraṇādbhutam / aṅgulīyakam ādāya tad evācintayan muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रान्तरे राजसूनुर् जित्वा मेघं महीपतिम् । आययौ कोशम् आदाय दयितादर्शनोत्सुकः

atrāntare rājasūnur jitvā meghaṃ mahīpatim / āyayau kośam ādāya dayitādarśanotsukaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विवेश स्वनगरीं सामन्तच्छत्त्रमण्डलैः । फुल्लफेनस्मितस्याब्धेः कुर्वाणः संनिभं नभः ॥ क्अव्क् ६४।२२३ ॥ स्नुषावैशसवृत्तान्तकथनक्लेशकम्पितम् । अथान्तःपुरम् अभ्येत्य जनकं प्रणनाम सः

sa viveśa svanagarīṃ sāmantacchattramaṇḍalaiḥ / phullaphenasmitasyābdheḥ kurvāṇaḥ saṃnibhaṃ nabhaḥ // KAvk 64.223 // snuṣāvaiśasavṛttāntakathanakleśakampitam / athāntaḥpuram abhyetya janakaṃ praṇanāma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधोमुखाखिलजनं शोकशल्यहतोत्सवम् । पितुर् अन्तःपुरं दृष्ट्वा स विप्रियम् अशङ्कत

adhomukhākhilajanaṃ śokaśalyahatotsavam / pitur antaḥpuraṃ dṛṣṭvā sa vipriyam aśaṅkata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि जीवति सा तन्वी विरहार्ता मनोहरा । इति ब्रुवाणं न यदा तम् ऊचे कश् चिद् अप्रियम्

api jīvati sā tanvī virahārtā manoharā / iti bruvāṇaṃ na yadā tam ūce kaś cid apriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा जगाद जननी पुत्र जीवति ते प्रिया । गता चूडामणिं प्राप्य किं तु जीवितसंशये

tadā jagāda jananī putra jīvati te priyā / gatā cūḍāmaṇiṃ prāpya kiṃ tu jīvitasaṃśaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्रुत्वैव सहसा स पपात महीतले । कीर्णहारलतां कुर्वन् साश्रुधाराम् इव क्षितिम् ॥ क्अव्क् ६४।२२८ ॥ तुषारशीकरस्मेरहरिचन्दनवारिभिः । स लब्धसंज्ञः शनकैर् विललापाश्रुगद्गदः

iti śrutvaiva sahasā sa papāta mahītale / kīrṇahāralatāṃ kurvan sāśrudhārām iva kṣitim // KAvk 64.228 // tuṣāraśīkarasmeraharicandanavāribhiḥ / sa labdhasaṃjñaḥ śanakair vilalāpāśrugadgadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाकाशशशाङ्कश्रीर् अमन्थामृतवाहिनी । अयत्नरत्नवडभी क्व सा कुसुमधन्वनः

anākāśaśaśāṅkaśrīr amanthāmṛtavāhinī / ayatnaratnavaḍabhī kva sā kusumadhanvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुशासनयन्त्रितेन दूरं व्रजता बाष्पनिरुद्धलोचनायाः । विहिता न धृतिर् मया मृगाक्ष्यास् तद् अयं मे पतितः स्मराभिशापः

guruśāsanayantritena dūraṃ vrajatā bāṣpaniruddhalocanāyāḥ / vihitā na dhṛtir mayā mṛgākṣyās tad ayaṃ me patitaḥ smarābhiśāpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहि प्रतिवचः सुभ्रु क्व गतासि मनोहरे । मया प्रमादमूढेन हरिणाक्षी न रक्षिता

dehi prativacaḥ subhru kva gatāsi manohare / mayā pramādamūḍhena hariṇākṣī na rakṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्समागमसौभाग्यश्लाघ्यस्य सुरसंसदि । ममेव मर्त्यलोकस्य त्वद्वियुक्तस्य का द्युतिः

tvatsamāgamasaubhāgyaślāghyasya surasaṃsadi / mameva martyalokasya tvadviyuktasya kā dyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणः शनकैः कान्तासंभोगसाक्षिषु । उद्यानेषु प्रियतमां विचेतुं स्वयम् उद्ययौ

iti bruvāṇaḥ śanakaiḥ kāntāsaṃbhogasākṣiṣu / udyāneṣu priyatamāṃ vicetuṃ svayam udyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वञ्चयित्वा परिजनं स रजन्याम् अलक्षितः । गत्वा वनान्तं बभ्राम समेषु विषमेषु च

vañcayitvā parijanaṃ sa rajanyām alakṣitaḥ / gatvā vanāntaṃ babhrāma sameṣu viṣameṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्ररागपिशाचेन महता स विमोहितः । उन्मत्त इव पप्रच्छ चेतनाचेतनान् अपि

tīvrarāgapiśācena mahatā sa vimohitaḥ / unmatta iva papraccha cetanācetanān api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रूहि सखे शुकशावक सख्युः प्राणसखीं निखिलेन्दुमुखीं ताम् । तद्दशनच्छदरागविभागे बिम्बफले ऽस्तु सदा तव भोगः

brūhi sakhe śukaśāvaka sakhyuḥ prāṇasakhīṃ nikhilendumukhīṃ tām / taddaśanacchadarāgavibhāge bimbaphale 'stu sadā tava bhogaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंहो हंस सितांस शंस नलिनीलीलावतंसद्युते दृष्टा सौरभसद्मपद्मवदना किं कान्तिकल्लोलिनी । यस्याः पीनपयोधराग्रविलुठन्मुक्ताकलापस्य सा हंसस्येव विभाति रोमलतिका शैवालवल्ली च्युता

haṃho haṃsa sitāṃsa śaṃsa nalinīlīlāvataṃsadyute dṛṣṭā saurabhasadmapadmavadanā kiṃ kāntikallolinī / yasyāḥ pīnapayodharāgraviluṭhanmuktākalāpasya sā haṃsasyeva vibhāti romalatikā śaivālavallī cyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्येति तीव्रव्यसनानुबन्धात् प्रलापिनः प्रस्खलतः समे ऽपि । दिशन् प्रकाशं दययेव मार्गे शनैर् जगाहे गगनं सितांशुः

tasyeti tīvravyasanānubandhāt pralāpinaḥ praskhalataḥ same 'pi / diśan prakāśaṃ dayayeva mārge śanair jagāhe gaganaṃ sitāṃśuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामापतेर् मन्मथबान्धवस्य कान्तं स दृष्ट्वाम्बरचुम्बि बिम्बम् । संदर्शितं सस्मितम् इन्दुमुख्या मेने मुखं व्योमविमानश्र्ङ्गात्

śyāmāpater manmathabāndhavasya kāntaṃ sa dṛṣṭvāmbaracumbi bimbam / saṃdarśitaṃ sasmitam indumukhyā mene mukhaṃ vyomavimānaśrṅgāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूकं कलङ्काङ्कम् अवाप्तदोषम् अविभ्रमं हासविलासहीनं । चिरेण निश्चित्य शशाङ्कम् एव पप्रच्छ गच्छन् नरनाथसूनुः

mūkaṃ kalaṅkāṅkam avāptadoṣam avibhramaṃ hāsavilāsahīnaṃ / cireṇa niścitya śaśāṅkam eva papraccha gacchan naranāthasūnuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्वया कान्तिसखी सखे खे तुल्येक्षणा लक्ष्मंर्गस्य दृष्टा । तवोदिता यद्वदनोपमानसंबन्धलब्धा जगति प्रसिद्धिः

api tvayā kāntisakhī sakhe khe tulyekṣaṇā lakṣmaṃrgasya dṛṣṭā / tavoditā yadvadanopamānasaṃbandhalabdhā jagati prasiddhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं न किं चित् कथयत्य् अयं मे गतस्य कान्ताकथनार्थिभावम् । परार्थसंपादनशीतलेन कलावता कस्य कृतो ऽनुरोधः

kathaṃ na kiṃ cit kathayaty ayaṃ me gatasya kāntākathanārthibhāvam / parārthasaṃpādanaśītalena kalāvatā kasya kṛto 'nurodhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्वया स्निग्धतडित्प्रकाशा घनस्तनी क्वापि मयूर दृष्टा । त्वद्बर्हभारस्य सुहृत् स यस्या विचित्रमाल्यः कबरीकलापः

api tvayā snigdhataḍitprakāśā ghanastanī kvāpi mayūra dṛṣṭā / tvadbarhabhārasya suhṛt sa yasyā vicitramālyaḥ kabarīkalāpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुजंग कच् चिद् भवता भुजंगी दृष्टा क्व चित् सा वररत्नचूडा । विषच्छटाः पश्य यया विसृष्टा मां दुःसहे ऽस्मिन् विरहे दहन्ति

bhujaṃga kac cid bhavatā bhujaṃgī dṛṣṭā kva cit sā vararatnacūḍā / viṣacchaṭāḥ paśya yayā visṛṣṭā māṃ duḥsahe 'smin virahe dahanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारङ्ग सा रङ्गविलासिनी किं दृष्टा त्वया मन्मथपार्थिवस्य । यस्याः कटाक्षोत्पलसंविभागैर् विभान्ति मन्ये गहने हरिण्यः

sāraṅga sā raṅgavilāsinī kiṃ dṛṣṭā tvayā manmathapārthivasya / yasyāḥ kaṭākṣotpalasaṃvibhāgair vibhānti manye gahane hariṇyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि त्वया विभ्रमजन्मभुमिर् वनस्पते पल्लवपेशलोष्ठी । लीलाविलोला ललना वनान्ते लतेव दृष्टा स्तबकावनंरा

api tvayā vibhramajanmabhumir vanaspate pallavapeśaloṣṭhī / līlāvilolā lalanā vanānte lateva dṛṣṭā stabakāvanaṃrā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन नूनं वनकुञ्जरेण सा राजरम्भा परिरम्भलोभात् । आकृष्य नीता घनसंनिभेन संच्छादिता वा शशिनः कलेव

anena nūnaṃ vanakuñjareṇa sā rājarambhā parirambhalobhāt / ākṛṣya nītā ghanasaṃnibhena saṃcchāditā vā śaśinaḥ kaleva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.