न प्राणेन नापानेन मर्त्यो जीवति कश्चन । इतरेण तु जीवन्ति यस्मिन्न् एताव् उपाश्रितौ ॥ स्यान् मतं प्राणापानाद्यपगमाद् एवेदं विध्वस्तं भवति न तु तद्व्यतिरिक्तात्मापगमात् प्राणादिभिर् एवेह मर्त्यो जीवतीति । नैतद् अस्ति । न प्राणेन नापानेन चक्षुरादिना वा मर्त्यो मनुष्यो देहवान् कश्चन जीवति न को ऽपि जीवति । न ह्य् एषां परार्थानां संहत्यकारित्वाज् जीवनहेतुत्वम् उपपद्यते । स्वार्थनासंहतेन परेण केनचिद् अप्रयुक्तं संहतानाम् अवस्थानं न दृष्टं यथा गृहादीनां लोके, तथा प्राणादीनाम् अपि संहतत्वाद् भवितुम् अर्हति । अत इतरेण इतरेणैव संहतप्राणादिविलक्षणेन तु सर्वे संहताः सन्तो जीवन्ति प्राणान् धारयन्ति । यस्मिन् संहतविलक्षण आत्मनि सति परस्मिन्न् एतौ प्राणापानौ चक्षुरादिभिः संहताव् उपाश्रितौ, यस्यासंहतस्यार्थे प्राणापानादिः सर्वं व्यापारं कुर्वन् वर्तते संहतः सन् स ततो ऽन्यः सिद्ध इत्य् अभिप्रायः ॥ कउभ्_५।५।२,२।५ ॥
na prāṇena nāpānena martyo jīvati kaścana / itareṇa tu jīvanti yasminn etāv upāśritau // syān mataṃ prāṇāpānādyapagamād evedaṃ vidhvastaṃ bhavati na tu tadvyatiriktātmāpagamāt prāṇādibhir eveha martyo jīvatīti / naitad asti / na prāṇena nāpānena cakṣurādinā vā martyo manuṣyo dehavān kaścana jīvati na ko 'pi jīvati / na hy eṣāṃ parārthānāṃ saṃhatyakāritvāj jīvanahetutvam upapadyate / svārthanāsaṃhatena pareṇa kenacid aprayuktaṃ saṃhatānām avasthānaṃ na dṛṣṭaṃ yathā gṛhādīnāṃ loke, tathā prāṇādīnām api saṃhatatvād bhavitum arhati / ata itareṇa itareṇaiva saṃhataprāṇādivilakṣaṇena tu sarve saṃhatāḥ santo jīvanti prāṇān dhārayanti / yasmin saṃhatavilakṣaṇa ātmani sati parasminn etau prāṇāpānau cakṣurādibhiḥ saṃhatāv upāśritau, yasyāsaṃhatasyārthe prāṇāpānādiḥ sarvaṃ vyāpāraṃ kurvan vartate saṃhataḥ san sa tato 'nyaḥ siddha ity abhiprāyaḥ // KaUBh_5.5/2,2.5 //
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.