शतं चैका च हृदयस्य नाड्यस् तासां मूर्धानम् अभिनिःसृतैका । तयोर्ध्वम् आयन्न् अमृतत्वम् एति विष्वङ्ङ् अन्या उत्क्रमणे भवति ॥ निरस्ताशेषविशेषव्यापिब्रह्मात्मप्रतिपत्त्या प्रभिन्नसमस्ताविद्यादिग्रन्थेर् जीवत एव ब्रह्मभूतस्य विदुषो न गतिर् विद्यते "अत्र ब्रह्म समश्नुते" (बाउ ४,४।७) इत्य् उक्तत्वात् "न तस्य प्राणा उत्कामन्ति ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति" (बाउ ४,४।६) इति श्रुत्यन्तराच् च । ये पुनर् मन्दब्रह्मविदो विद्यान्तरशीलिनश् च ब्रह्मलोकभाजो ये च तद्विपरीताः संसारभाजः, तेषाम् एव गतिविशेष उच्यते प्रकृतोत्कृष्टब्रह्मविद्याफलस्तुतये । किञ् चान्यद् अग्निविद्या पृष्टा प्रत्युक्ता च । तस्याश् च फलप्राप्तिप्रकारो वक्तव्य इति मन्त्रारम्भः । तत्र -- शतं च शतसङ्ख्याका एका च सुषुम्ना नाम पुरुषस्य हृदयाद् विनिःसृता नाड्यः शिराः, तासां मध्ये मूर्धानं भित्त्वाभिनिःसृता निर्गता एका सुषुम्ना नाम । तयान्तकाले हृदय आत्मानं वशीकृत्य योजयेत् । तया नाड्योर् ध्वम् उपर्यायन् गच्छन्न् आदित्यद्वारेणामृतत्वम् अमरणधर्मत्वम् आपेक्षिकम् -- "आभूतसम्प्लवं स्थानम् अमृतत्वं हि भाष्यते" (विप् २,८।१७) इति स्मृतेः -- ब्रह्मणा वा सह कालान्तरेण मुख्यम् अमृतत्वम् एति भुक्त्वा भोगान् अनुपमान् ब्रह्मलोकगतान् । विष्वङ्नानाविधगतयो ऽन्या नाड्य उत्क्रमणे भवन्ति संसारप्रतिपत्त्यर्था एव भवन्तीत्य् अर्थाः ॥ कउभ्_६।१६।२,३।१६ ॥ अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः ।
śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā / tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavati // nirastāśeṣaviśeṣavyāpibrahmātmapratipattyā prabhinnasamastāvidyādigranther jīvata eva brahmabhūtasya viduṣo na gatir vidyate "atra brahma samaśnute" (BĀU 4,4.7) ity uktatvāt "na tasya prāṇā utkāmanti brahmaiva san brahmāpyeti" (BĀU 4,4.6) iti śrutyantarāc ca / ye punar mandabrahmavido vidyāntaraśīlinaś ca brahmalokabhājo ye ca tadviparītāḥ saṃsārabhājaḥ, teṣām eva gativiśeṣa ucyate prakṛtotkṛṣṭabrahmavidyāphalastutaye / kiñ cānyad agnividyā pṛṣṭā pratyuktā ca / tasyāś ca phalaprāptiprakāro vaktavya iti mantrārambhaḥ / tatra -- śataṃ ca śatasaṅkhyākā ekā ca suṣumnā nāma puruṣasya hṛdayād viniḥsṛtā nāḍyaḥ śirāḥ, tāsāṃ madhye mūrdhānaṃ bhittvābhiniḥsṛtā nirgatā ekā suṣumnā nāma / tayāntakāle hṛdaya ātmānaṃ vaśīkṛtya yojayet / tayā nāḍyor dhvam uparyāyan gacchann ādityadvāreṇāmṛtatvam amaraṇadharmatvam āpekṣikam -- "ābhūtasamplavaṃ sthānam amṛtatvaṃ hi bhāṣyate" (ViP 2,8.17) iti smṛteḥ -- brahmaṇā vā saha kālāntareṇa mukhyam amṛtatvam eti bhuktvā bhogān anupamān brahmalokagatān / viṣvaṅnānāvidhagatayo 'nyā nāḍya utkramaṇe bhavanti saṃsārapratipattyarthā eva bhavantīty arthāḥ // KaUBh_6.16/2,3.16 // aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo 'ntarātmā sadā janānāṃ hṛdaye saṃniviṣṭaḥ /
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.