Kesava: Kausikapaddhati 11.3

स्त्रियो वा पुरुषस्य च कनिष्ठादि तासामेकैकां सव्येन वा दक्षिणेन वाऽवाचीनहस्तेनावकिरन्ति । ततः अनवेक्षमाणा व्रजन्ति ॥ [अपाघेनानुमन्त्रयते

striyo vā puruṣasya ca kaniṣṭhādi tāsāmekaikāṃ savyena vā dakṣiṇena vā'vācīnahastenāvakiranti | tataḥ anavekṣamāṇā vrajanti || [apāghenānumantrayate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेऽग्रतो ब्रह्मणो व्रजन्ति

sarve'grato brahmaṇo vrajanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा प्र गाम (१३।१।५९) इति जपन्त उदकान्ते व्यघापाघे जपन्ति

mā pra gāma (13.1.59) iti japanta udakānte vyaghāpāghe japanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चादवसिञ्चति

paścādavasiñcati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिः स्थित्वा नक्षत्रं दृष्ट्वोपतिष्ठते ऽनक्षत्राणां मा सङ्काशश्चऽ इति मन्त्रेण ॥ [शाम्याकीः समिध आधायाग्रतो ब्रह्मा जपति

bahiḥ sthitvā nakṣatraṃ dṛṣṭvopatiṣṭhate 'nakṣatrāṇāṃ mā saṅkāśaśca' iti mantreṇa || [śāmyākīḥ samidha ādhāyāgrato brahmā japati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य त्रया गतमनुप्रयन्ति देवा मनुष्याः पशवश्च सर्वे । तं नो देवं मनो अधि ब्रवीतु सुनीतिर्नो नयतु द्विषते मा रधाम इति शान्त्युदकेनाचम्याभ्युक्ष्य ॥ कौश्स् ११,३ ८२ ।१३ ॥] शाम्याकीः समिध आदाय ततः सर्वे आगच्छन्ति । ततोऽग्रे ब्रह्मा भूत्वा ऽयस्य त्रया गतम्ऽ इति मन्त्रं जपति । ततः शान्त्युदकेनाचमनं कुर्वन्ति गृहसमीपे सर्वे ॥ [निस्सालाम् (२।१४) इति शालानिवेशनं सम्प्रोक्ष्य

yasya trayā gatamanuprayanti devā manuṣyāḥ paśavaśca sarve | taṃ no devaṃ mano adhi bravītu sunītirno nayatu dviṣate mā radhāma iti śāntyudakenācamyābhyukṣya || KauśS 11,3 82 .13 ||] śāmyākīḥ samidha ādāya tataḥ sarve āgacchanti | tato'gre brahmā bhūtvā 'yasya trayā gatam' iti mantraṃ japati | tataḥ śāntyudakenācamanaṃ kurvanti gṛhasamīpe sarve || [nissālām (2.14) iti śālāniveśanaṃ samprokṣya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा अन्यवत्सां गां दोहयित्वा तस्याः पृष्ठे जुहोति ऽवैश्वानरे हविःऽ इत्येकया ॥ तस्याः पयसि

athavā anyavatsāṃ gāṃ dohayitvā tasyāḥ pṛṣṭhe juhoti 'vaiśvānare haviḥ' ityekayā || tasyāḥ payasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थालीपाक इत्येके

sthālīpāka ityeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽये अग्नयःऽ इति दशर्चेन सूक्तेन पालाश्या दर्व्या मन्थं सक्तुमन्थमुपमथ्य काम्पीलीभ्यामुपमन्थनीभ्यां प्रत्यृचम् अस्थीन्युपरि होमं कुर्यात् ॥ [उप द्याम् (१८।३।५-६) शं ते नीहारः (१८।३।६०) इति मन्त्रोक्तान्यवदाय

'ye agnayaḥ' iti daśarcena sūktena pālāśyā darvyā manthaṃ saktumanthamupamathya kāmpīlībhyāmupamanthanībhyāṃ pratyṛcam asthīnyupari homaṃ kuryāt || [upa dyām (18.3.5-6) śaṃ te nīhāraḥ (18.3.60) iti mantroktānyavadāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पिण्डप्रदानं सञ्चयनश्राद्धमेकोद्दिष्टं च कृत्वा ततः सञ्चयनं करोति । ऽमा ते मनःऽ इत्यृचा ऽयत्ते अङ्गम्ऽ इत्यृचा एताभ्यामस्थीन्यभिमन्त्र्य कलशे निदधाति । पालाशपत्रेण वा गृहीत्वा पच्छः पादतः ॥ प्रथमं शीर्षकपालानि

atha piṇḍapradānaṃ sañcayanaśrāddhamekoddiṣṭaṃ ca kṛtvā tataḥ sañcayanaṃ karoti | 'mā te manaḥ' ityṛcā 'yatte aṅgam' ityṛcā etābhyāmasthīnyabhimantrya kalaśe nidadhāti | pālāśapatreṇa vā gṛhītvā pacchaḥ pādataḥ || prathamaṃ śīrṣakapālāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा ऽस्योनास्मै भवऽ इत्यृचाभिमन्त्र्य यदि भूमौ निखनति तदानया । समाप्तं सञ्चयनं चतुर्थेऽहनि । केचित् ऽयवीयःप्रथमानि कर्माणिऽ (कौश्स् ८२।१) इत्यादि चतुर्थे दिवसे कुर्वन्ति । सर्वत्र उभयोः कर्म । तथा च माहकिः - ऽआवसथ्याग्निहोतृकयोः समानं सर्वं कर्म भवतिऽ । चतुर्थेऽहनि केचिद् ऽयवीयःप्रथमानि कर्माणिऽ (कौश्स् ८२।१) इत्यादि अत्र कुर्वन्ति । उभयोः । तथा च याज्ञवल्क्यः । ऽद्वारे उपविश्य निम्बपत्राणिऽ इत्यादि शुचिर्भूत्वा ततः कर्माधिकारः । केचिद् यथापठितं सूत्रं तथा सर्वमेव कुर्वन्ति । ततः प्रभृति गोत्रिणां माङ्गल्यं कुर्वन्ति । यथाकुलधर्मेण वा । आवसथ्याग्निशेषं गृहे धारयित्वा अरणिर्वा निधायामावास्यायां क्रव्याच्छमनं कुर्यात् पुत्रो यद्याहिताग्निर्भवति । अथ गोत्रिणः त्रिरात्रमरसाशिनः कर्माणि नित्यनैमित्तिककाम्यानि कुर्वन्ति ॥ [दशरात्र इत्येके

athavā 'syonāsmai bhava' ityṛcābhimantrya yadi bhūmau nikhanati tadānayā | samāptaṃ sañcayanaṃ caturthe'hani | kecit 'yavīyaḥprathamāni karmāṇi' (KauśS 82.1) ityādi caturthe divase kurvanti | sarvatra ubhayoḥ karma | tathā ca māhakiḥ - 'āvasathyāgnihotṛkayoḥ samānaṃ sarvaṃ karma bhavati' | caturthe'hani kecid 'yavīyaḥprathamāni karmāṇi' (KauśS 82.1) ityādi atra kurvanti | ubhayoḥ | tathā ca yājñavalkyaḥ | 'dvāre upaviśya nimbapatrāṇi' ityādi śucirbhūtvā tataḥ karmādhikāraḥ | kecid yathāpaṭhitaṃ sūtraṃ tathā sarvameva kurvanti | tataḥ prabhṛti gotriṇāṃ māṅgalyaṃ kurvanti | yathākuladharmeṇa vā | āvasathyāgniśeṣaṃ gṛhe dhārayitvā araṇirvā nidhāyāmāvāsyāyāṃ kravyācchamanaṃ kuryāt putro yadyāhitāgnirbhavati | atha gotriṇaḥ trirātramarasāśinaḥ karmāṇi nityanaimittikakāmyāni kurvanti || [daśarātra ityeke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमव्रतं कर्ता चरेत् द्वादशरात्रम् ॥ एकचैलस्त्रिचैलो वा

yamavrataṃ kartā caret dvādaśarātram || ekacailastricailo vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हविष्यभक्षः

haviṣyabhakṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायम्प्रातः स्नानं कुर्यात् ॥ [ब्रह्मचारी व्रत्यधः शयीत

sāyamprātaḥ snānaṃ kuryāt || [brahmacārī vratyadhaḥ śayīta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.