अथ राजकर्माण्युच्यन्ते । साङ्ग्रामिकाणां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः अश्वत्थस्य बधकस्य वारण्योरग्निं मन्थति । ऽइन्द्रो मन्थतुऽ (८।८।१) इति ऋचा मथ्यमानमनुमन्त्रयते । ऽपूतिरज्जुःऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेनाग्निपतनस्थाने काशरज्जुं निदधाति । ऽधूममग्निं परादृश्यऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेन धूममनुमन्त्रयते । ऽअग्निं परादृश्यऽ (८।८।२) इत्यर्धर्चेन जातमग्निमनुमन्त्रयते । एष सेनाग्निः ॥ साङ्ग्रामिकतन्त्रमुच्यते । ऽअव्यसश्चऽ (१९।६८।१) बर्हिर्लवनादि समानम् । सेनाग्निप्रणयनं, ग्रहग्रहणं, पञ्चगृहीतमाज्यं अभ्यातानान्तं कृत्वा लोहिताश्वत्थस्य शाखां रोपयति । नीललोहिताभ्यां सूत्राभ्यां परितत्योत्तरतः । ततः प्रधानकर्म कुर्यात् । तत उत्तरतन्त्रे विशेषः । सन्नतिहोमान्तं कृत्वा ऽइमे जयन्तु स्वाहेभ्यःऽ (८।८।२४) इत्यनेन मन्त्रेणाज्यं जुहोति । ततो बधककाष्ठप्रज्वलितेऽग्नौ वामेन हस्तेनेङ्गिडं जुहोति ऽपरामी जयन्तां दुराहामीभ्यःऽ (८।८।२४) इति मन्त्रेण । ततः शाखां दक्षिणतः प्रक्षिपति ऽनीललोहितेनामून्ऽ (८।८।२४) इति मन्त्रेण । स्विष्टकृदाद्युत्तरतन्त्रम् । एतत्साङ्ग्रामिकं तन्त्रम् । साङ्ग्रामिकेषु सर्वत्र उच्चैर्मन्त्राणां प्रयोगः । तन्त्रमध्ये ये प्रधानमन्त्रास्त उच्चैर्भवन्ति ॥ शत्रुहस्तित्रासनानां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [पूर्वस्य हस्तित्रसनानि
atha rājakarmāṇyucyante | sāṅgrāmikāṇāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ aśvatthasya badhakasya vāraṇyoragniṃ manthati | 'indro manthatu' (8.8.1) iti ṛcā mathyamānamanumantrayate | 'pūtirajjuḥ' (8.8.2) ityardharcenāgnipatanasthāne kāśarajjuṃ nidadhāti | 'dhūmamagniṃ parādṛśya' (8.8.2) ityardharcena dhūmamanumantrayate | 'agniṃ parādṛśya' (8.8.2) ityardharcena jātamagnimanumantrayate | eṣa senāgniḥ || sāṅgrāmikatantramucyate | 'avyasaśca' (19.68.1) barhirlavanādi samānam | senāgnipraṇayanaṃ, grahagrahaṇaṃ, pañcagṛhītamājyaṃ abhyātānāntaṃ kṛtvā lohitāśvatthasya śākhāṃ ropayati | nīlalohitābhyāṃ sūtrābhyāṃ paritatyottarataḥ | tataḥ pradhānakarma kuryāt | tata uttaratantre viśeṣaḥ | sannatihomāntaṃ kṛtvā 'ime jayantu svāhebhyaḥ' (8.8.24) ityanena mantreṇājyaṃ juhoti | tato badhakakāṣṭhaprajvalite'gnau vāmena hasteneṅgiḍaṃ juhoti 'parāmī jayantāṃ durāhāmībhyaḥ' (8.8.24) iti mantreṇa | tataḥ śākhāṃ dakṣiṇataḥ prakṣipati 'nīlalohitenāmūn' (8.8.24) iti mantreṇa | sviṣṭakṛdādyuttaratantram | etatsāṅgrāmikaṃ tantram | sāṅgrāmikeṣu sarvatra uccairmantrāṇāṃ prayogaḥ | tantramadhye ye pradhānamantrāsta uccairbhavanti || śatruhastitrāsanānāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [pūrvasya hastitrasanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽये त्रिषप्ताःऽ इति सूक्तेन वेलुकमभिमन्त्र्य यत्र हस्तिनस्तत्राभिमुखो याति । समाप्तानि हस्तित्रासनानि । अनेन कर्मणा हस्तिनः पलायन्ते परचक्रहस्तिनस्तेषां त्रासनकर्म ॥ पुनः साङ्ग्रामिकाणां कर्मणां विधिं वक्ष्यामः- [विद्मा शरस्य (१।२) मा नो विदन्, अदारसृत्, स्वस्तिदा (१।१९-२१) अव मन्युः, निर्हस्तः, परि वर्त्मानि (६।६५-६७) अभिभूः, इन्द्रो जयाति, अभि त्वेन्द्र (६।९७-९९) इति साङ्ग्रामिकाणि
'ye triṣaptāḥ' iti sūktena velukamabhimantrya yatra hastinastatrābhimukho yāti | samāptāni hastitrāsanāni | anena karmaṇā hastinaḥ palāyante paracakrahastinasteṣāṃ trāsanakarma || punaḥ sāṅgrāmikāṇāṃ karmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ- [vidmā śarasya (1.2) mā no vidan, adārasṛt, svastidā (1.19-21) ava manyuḥ, nirhastaḥ, pari vartmāni (6.65-67) abhibhūḥ, indro jayāti, abhi tvendra (6.97-99) iti sāṅgrāmikāṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य विमृज्य राज्ञे प्रयच्छति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽमा नो विदन्ऽ इति त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य प्रयच्छति । तत उत्तरतन्त्रम्। साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽअव मन्युःऽ इति त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य राज्ञे समर्पयति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । साङ्ग्रामिकं तन्त्रमभ्यातानान्तं कृत्वा ऽअभिभूर्यज्ञःऽ इत्येतैस्त्रिभिः सूक्तैः धनुः सम्पात्याभिमन्त्र्य हस्तेन विमृज्य राज्ञे प्रयच्छति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । विजयकर्माणि साङ्ग्रामिकाणि समाप्तानि । क्षेत्रदारहरणे शस्त्रहरणे च ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रादिग्रामनगरादिसर्वस्याधिकारः । सर्वविषयमेतत् । सर्वत्र कर्मणां विकल्पः । सङ्ग्रामेऽयुद्धमाने जयो भवति । एभिः कर्मभिः दृष्टमात्रेण शत्रवः पलायन्ते । सङ्ग्रामकर्मपद्धतिः समाप्ताः ॥ इषुनिवारणानि कर्माण्युच्यन्ते - [प्रथमस्येषुपर्ययणानि
sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena dhanuḥ sampātyābhimantrya vimṛjya rājñe prayacchati | abhyātānādyuttaratantram | abhyātānāntaṃ kṛtvā 'mā no vidan' iti tribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya prayacchati | tata uttaratantram. sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'ava manyuḥ' iti tribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya rājñe samarpayati | abhyātānādyuttaratantram | sāṅgrāmikaṃ tantramabhyātānāntaṃ kṛtvā 'abhibhūryajñaḥ' ityetaistribhiḥ sūktaiḥ dhanuḥ sampātyābhimantrya hastena vimṛjya rājñe prayacchati | abhyātānādyuttaratantram | vijayakarmāṇi sāṅgrāmikāṇi samāptāni | kṣetradāraharaṇe śastraharaṇe ca brāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdrādigrāmanagarādisarvasyādhikāraḥ | sarvaviṣayametat | sarvatra karmaṇāṃ vikalpaḥ | saṅgrāme'yuddhamāne jayo bhavati | ebhiḥ karmabhiḥ dṛṣṭamātreṇa śatravaḥ palāyante | saṅgrāmakarmapaddhatiḥ samāptāḥ || iṣunivāraṇāni karmāṇyucyante - [prathamasyeṣuparyayaṇāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रुघ्न्यार्त्नीज्यापाशतृणमूलानि बध्नाति ॥ कौश्स् २,४ १४ ।१३ ॥] अभ्यतानान्तं साङ्ग्रामिकं तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन द्रुघ्न्यार्त्नीज्यापाशं द्व्यङ्गुलमात्रं छित्त्वा सम्पात्याभिमन्त्र्य बध्नाति । ततः साङ्ग्रामिकमुत्तरतन्त्रम् । तन्त्रं कृत्वा ऽविद्मा शरस्यऽ इति सूक्तेन दूर्वादि तृणमूलं सम्पात्याभिमन्त्र्य बध्नाति । तत उत्तरतन्त्रम् । यो युद्धे प्रविशति तस्य मणिबन्धनं क्रियते । अथवा राज्ञे कृतं सर्वेषां कृतं भवति । सर्वत्र पुण्याहान्ते बन्धनं भवति । अनेन कर्मणा पुरुषशरीरे इषवो न पतन्ति पार्श्वतो गच्छन्ति । समाप्तानि इषुनिवारणानि । युद्धकाले शरनिवारणानीत्यर्थः ॥ सर्वशस्त्रनिवारणकर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [आरेऽसौ (१।२६) इत्यपनोदनानि
drughnyārtnījyāpāśatṛṇamūlāni badhnāti || KauśS 2,4 14 .13 ||] abhyatānāntaṃ sāṅgrāmikaṃ tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena drughnyārtnījyāpāśaṃ dvyaṅgulamātraṃ chittvā sampātyābhimantrya badhnāti | tataḥ sāṅgrāmikamuttaratantram | tantraṃ kṛtvā 'vidmā śarasya' iti sūktena dūrvādi tṛṇamūlaṃ sampātyābhimantrya badhnāti | tata uttaratantram | yo yuddhe praviśati tasya maṇibandhanaṃ kriyate | athavā rājñe kṛtaṃ sarveṣāṃ kṛtaṃ bhavati | sarvatra puṇyāhānte bandhanaṃ bhavati | anena karmaṇā puruṣaśarīre iṣavo na patanti pārśvato gacchanti | samāptāni iṣunivāraṇāni | yuddhakāle śaranivāraṇānītyarthaḥ || sarvaśastranivāraṇakarmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [āre'sau (1.26) ityapanodanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽआरऽसौऽ इति सूक्तं शत्रुं दृष्ट्वा जपति । हस्तहोमत्वात् तन्त्रविकल्पः । एवं क्रियमाणे सर्वशस्त्रनिवारणसिद्धिः । खड्गादिसर्वशस्त्रनिवारणं समाप्तम् ॥ मोहनकर्मणां विधिं वक्ष्यामः - [अग्निर्नः शत्रून् (३।१) अग्निर्नो दूतः (३।२) इति मोहनानि
'āra'sau' iti sūktaṃ śatruṃ dṛṣṭvā japati | hastahomatvāt tantravikalpaḥ | evaṃ kriyamāṇe sarvaśastranivāraṇasiddhiḥ | khaḍgādisarvaśastranivāraṇaṃ samāptam || mohanakarmaṇāṃ vidhiṃ vakṣyāmaḥ - [agnirnaḥ śatrūn (3.1) agnirno dūtaḥ (3.2) iti mohanāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्वा देवता । चरुतन्त्रमाज्यभागान्तं कृत्वा ऽअग्निर्नः शत्रून्ऽ इति सूक्ताभ्यां चरुं जुहुयात् । निर्वापे प्रोक्षणे बर्हिर्होमे विशेषः । ऽअप्वायै जुष्टं निर्वपामिऽ ऽअप्वायै त्वा जुष्टं प्रोक्षामिऽ ऽअप्वां गच्छतु स्वाहाऽ इति । पार्वणाद्युत्तरतन्त्रम् । परसेनामोहनानि समाप्तानि ॥ उद्वेगकरणमुच्यते - [संशितम् (३।१९) इति शितिपदीं सम्पातवतीमवसृजति
apvā devatā | carutantramājyabhāgāntaṃ kṛtvā 'agnirnaḥ śatrūn' iti sūktābhyāṃ caruṃ juhuyāt | nirvāpe prokṣaṇe barhirhome viśeṣaḥ | 'apvāyai juṣṭaṃ nirvapāmi' 'apvāyai tvā juṣṭaṃ prokṣāmi' 'apvāṃ gacchatu svāhā' iti | pārvaṇādyuttaratantram | parasenāmohanāni samāptāni || udvegakaraṇamucyate - [saṃśitam (3.19) iti śitipadīṃ sampātavatīmavasṛjati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽयेऽस्याम्ऽ (३।२६) ऽप्राची दिक्ऽ (३।२७) इति सूक्ताभ्यां प्रत्यृचं मन्त्रोक्तं प्रतिदिशमुपतिष्ठते । जयार्थम् । ऽनमो देववधेभ्यःऽ इति तृचेन स्वसेनां प्रतिदिशमुपतिष्ठते । षट् सूक्तावृत्तिः । जयकामः प्रतिदिशं रक्षणार्थं च । समाप्तं स्वसेनारक्षणं कर्म ॥ स्वसेनाया उत्साहकरणमुच्यते - [त्वया मन्यो (४।३१) यस्ते मन्यो (४।३२) इति संरम्भणानि
'ye'syām' (3.26) 'prācī dik' (3.27) iti sūktābhyāṃ pratyṛcaṃ mantroktaṃ pratidiśamupatiṣṭhate | jayārtham | 'namo devavadhebhyaḥ' iti tṛcena svasenāṃ pratidiśamupatiṣṭhate | ṣaṭ sūktāvṛttiḥ | jayakāmaḥ pratidiśaṃ rakṣaṇārthaṃ ca | samāptaṃ svasenārakṣaṇaṃ karma || svasenāyā utsāhakaraṇamucyate - [tvayā manyo (4.31) yaste manyo (4.32) iti saṃrambhaṇāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यां धूमोऽवतनोति तां जयन्ति
yāṃ dhūmo'vatanoti tāṃ jayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.