ऽपरीमेऽग्निम्ऽ इत्यृचा गामग्निं गृहीत्वा त्रिः शालां परिणयति । कपोतस्थानं वा परिभ्रामयेत् । सकृन्मन्त्रः । कर्ता सर्वं कुर्यात् । अरण्यके पक्षिणि प्रविष्ट इदं कर्म कुर्यात् । कपोत उलूके वा प्रविष्टे । द्विपदचतुष्पदविनाशो वेदे श्रूयते तस्य दोषशमनम् । कपोतोलूकशान्तिः । समाप्ता महाशान्तिः । घृतकम्बलादिकं करोति । अमृतां वा दशगणीं वा करोति ॥ अथ स्वप्नाध्याये पठित उग्रे स्वप्नदर्शने शान्तिरुच्यते । स्वप्नाध्यायपठितं दुःस्वप्नं रुद्रभाष्यकारमतेन गृहीतव्यम् । पक्वमांसे प्रेतदमने परिष्वङ्गमर्कटशकटे दृष्ट्वा तैलाभ्यङ्गे नग्नपुरुषदर्शने नग्नस्त्रीदर्शने च कालसूत्रेत्यादि स्वप्नाध्यायपठिता अनेकशः । इति दुःस्वप्नदर्शने शान्तिरुच्यते - [परोऽपेहि (६।४५) यो न जीवः (६।४६) इति स्वप्नं दृष्ट्वा मुखं विमार्ष्टि
'parīme'gnim' ityṛcā gāmagniṃ gṛhītvā triḥ śālāṃ pariṇayati | kapotasthānaṃ vā paribhrāmayet | sakṛnmantraḥ | kartā sarvaṃ kuryāt | araṇyake pakṣiṇi praviṣṭa idaṃ karma kuryāt | kapota ulūke vā praviṣṭe | dvipadacatuṣpadavināśo vede śrūyate tasya doṣaśamanam | kapotolūkaśāntiḥ | samāptā mahāśāntiḥ | ghṛtakambalādikaṃ karoti | amṛtāṃ vā daśagaṇīṃ vā karoti || atha svapnādhyāye paṭhita ugre svapnadarśane śāntirucyate | svapnādhyāyapaṭhitaṃ duḥsvapnaṃ rudrabhāṣyakāramatena gṛhītavyam | pakvamāṃse pretadamane pariṣvaṅgamarkaṭaśakaṭe dṛṣṭvā tailābhyaṅge nagnapuruṣadarśane nagnastrīdarśane ca kālasūtretyādi svapnādhyāyapaṭhitā anekaśaḥ | iti duḥsvapnadarśane śāntirucyate - [paro'pehi (6.45) yo na jīvaḥ (6.46) iti svapnaṃ dṛṣṭvā mukhaṃ vimārṣṭi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽविद्म ते स्वप्नऽ इति एकेन पर्यायेण दुःस्वप्नं दृष्ट्वा मुखं विमार्ष्टि । ऽविद्म ते स्वप्नऽ इति सूक्तेन स्वप्नं दृष्ट्वा पार्श्वेण द्वितीयेन भयते । ऽविद्म ते स्वप्नऽ इति सूक्तेनान्नं स्वप्ने दृष्ट्वा निरीक्षते । ऽविद्म ते स्वप्नऽ इति सूक्तेन मैश्रधान्यं पुरोडाशं जुहोति । तन्त्रविकल्पः । समाप्तं दुःस्वप्ननाशनम् ॥ अथ आचार्ये मृते ब्रह्मचारीदं कर्म करोति श्रेयस्कामः - [न हि ते अग्ने तन्वः (६।४९) इति ब्रह्मचार्याचार्यस्यादहन उपसमाधाय त्रिः परिक्रम्य पुरोडाशं जुहोति
'vidma te svapna' iti ekena paryāyeṇa duḥsvapnaṃ dṛṣṭvā mukhaṃ vimārṣṭi | 'vidma te svapna' iti sūktena svapnaṃ dṛṣṭvā pārśveṇa dvitīyena bhayate | 'vidma te svapna' iti sūktenānnaṃ svapne dṛṣṭvā nirīkṣate | 'vidma te svapna' iti sūktena maiśradhānyaṃ puroḍāśaṃ juhoti | tantravikalpaḥ | samāptaṃ duḥsvapnanāśanam || atha ācārye mṛte brahmacārīdaṃ karma karoti śreyaskāmaḥ - [na hi te agne tanvaḥ (6.49) iti brahmacāryācāryasyādahana upasamādhāya triḥ parikramya puroḍāśaṃ juhoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रमपर्यावर्तमानः शयीत
trirātramaparyāvartamānaḥ śayīta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नोपशयीतेति कौशिकः ॥ कौश्स् ५,१० ४६ ।१६ ॥] आचार्यस्य दहने ऽअग्निर्भूम्याम्ऽ (१२।१।१९-२३) इत्यादि पञ्च सामिधेनीहुत्वा ततो दहनं त्रिः परिभ्राम्य ततो ऽन हि ते अग्ने तन्वःऽ इति सूक्तान्तेन पुरोडाशं जुहोति तस्मिन् दहने । त्रिरात्रं तस्य दहनसमीपे शेतेऽभिमुखस्थितः । कौशिकस्तत्र शयनं न मन्यते । प्रेतादिभयात् । तद्विघातशमनम् ॥ [स्नानीयाभिः स्नायात्
nopaśayīteti kauśikaḥ || KauśS 5,10 46 .16 ||] ācāryasya dahane 'agnirbhūmyām' (12.1.19-23) ityādi pañca sāmidhenīhutvā tato dahanaṃ triḥ paribhrāmya tato 'na hi te agne tanvaḥ' iti sūktāntena puroḍāśaṃ juhoti tasmin dahane | trirātraṃ tasya dahanasamīpe śete'bhimukhasthitaḥ | kauśikastatra śayanaṃ na manyate | pretādibhayāt | tadvighātaśamanam || [snānīyābhiḥ snāyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपर्यवेतव्रतः प्रत्युपेयात् ॥ कौश्स् ५,१० ४६ ।१८ ॥] ऽअपो दिव्याःऽ (७।९४) इति चतसृभिरृग्भिः स्नानं कृत्वा त्रिरात्रं गृह आगत्य ततः शयीतेति कौशिकमतम् । मृतं आचार्य इदं कर्म । प्रायश्चित्तं कृत्वा ततः समावर्तनं कुर्यात् इत्यर्थः । अन्यं गुरुमुपासीत । समाप्तं ब्रह्मचारिप्रायश्चित्तम् ॥ अथ ब्रह्मचारी स्त्रिया मैथुनसंयोग इदं करोति सोऽवकीर्णीत्युच्यते । तस्य प्रायश्चित्तमिदं कर्मोच्यते - [अवकीर्णिने दर्भशुल्बमासज्य यत्ते देवी (६।६३) इत्यावपति
aparyavetavrataḥ pratyupeyāt || KauśS 5,10 46 .18 ||] 'apo divyāḥ' (7.94) iti catasṛbhirṛgbhiḥ snānaṃ kṛtvā trirātraṃ gṛha āgatya tataḥ śayīteti kauśikamatam | mṛtaṃ ācārya idaṃ karma | prāyaścittaṃ kṛtvā tataḥ samāvartanaṃ kuryāt ityarthaḥ | anyaṃ gurumupāsīta | samāptaṃ brahmacāriprāyaścittam || atha brahmacārī striyā maithunasaṃyoga idaṃ karoti so'vakīrṇītyucyate | tasya prāyaścittamidaṃ karmocyate - [avakīrṇine darbhaśulbamāsajya yatte devī (6.63) ityāvapati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं सम्पातवतोदपात्रेणावसिच्य
evaṃ sampātavatodapātreṇāvasicya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यातानान्तं कृत्वा तस्य मुञ्जरज्ज्वा कण्ठे च पादे च बद्ध्वा ततः ऽप्रत्नो हिऽ इति सूक्तेनोदकघटं सम्पात्याभिमन्त्र्य दर्भपिञ्जूली घटे प्रक्षिप्य ततोऽभिषिञ्चति । ततोऽभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । ग्रीवां पाशं नदीफेनेषु निदधाति ऽनदीनां फेनान्ऽ (६।११३।२) इत्यर्धर्चेन कटिपाशमुदकमध्ये प्रक्षिपति । मातृपितृभ्रातृषु दोषः श्रूयते तस्मात् पापनक्षत्रे शान्तिः कर्तव्येति । आर्द्राश्लेषा मघा चित्रा स्वाति विशाखा ज्येष्ठा मूलं शतभिषक् भरणी एतानि पापनक्षत्राणि । एतेषु यो जायते तस्येदं कर्म गण्डेन सन्धौ च । मूले नक्षत्र इदं कर्म क्रियते । यो नक्षत्रकल्पोक्तं कर्म कुर्यात्तदुच्यते । अभ्यातानान्तं कृत्वा ऽप्रत्नो हिऽ इति सूक्तेनागमक्षीरौदनं सम्पात्याभिमन्त्र्याश्नाति । अभ्यातानाद्युत्तरतन्त्रम् । एतस्मिन् तन्त्रे समूलं बर्हि स्तृणाति समूलमिध्ममुपसमाधायैष विशेषः । नक्षत्रकल्पोक्तं सर्वं च । काले प्रयोगः । एतन्नक्षत्रकल्प उक्तम् । एतानि पापनक्षत्रे जातस्य समाप्तानि । एषा नक्षत्रकल्पोक्ता शान्तिः । आप्लावनावसेचने च क्षीरौदनप्राशनं चैतानि त्रीणि । अथवा ऽप्रत्नो हिऽ इति सूक्तेनोदकमभिमन्त्र्य पापनक्षत्रजातमवसिञ्चति शिरसि । एतानि त्रीणि कर्माणि भवन्ति । समाप्ता पापनक्षत्रजातशान्तिः ॥ अथ ज्येष्ठे भ्रातरि जीवति विवाहमाधानं दीक्षां च करोति तस्य शान्तिरुच्यते - [मा ज्येष्ठम् (६।११२) त्रिते देवाः (६।११३) इति परिवित्तिपरिविविदानावुदकान्ते मौञ्जैः पर्वसु बद्ध्वा पिञ्जूलीभिराप्लावयति
abhyātānāntaṃ kṛtvā tasya muñjarajjvā kaṇṭhe ca pāde ca baddhvā tataḥ 'pratno hi' iti sūktenodakaghaṭaṃ sampātyābhimantrya darbhapiñjūlī ghaṭe prakṣipya tato'bhiṣiñcati | tato'bhyātānādyuttaratantram | grīvāṃ pāśaṃ nadīpheneṣu nidadhāti 'nadīnāṃ phenān' (6.113.2) ityardharcena kaṭipāśamudakamadhye prakṣipati | mātṛpitṛbhrātṛṣu doṣaḥ śrūyate tasmāt pāpanakṣatre śāntiḥ kartavyeti | ārdrāśleṣā maghā citrā svāti viśākhā jyeṣṭhā mūlaṃ śatabhiṣak bharaṇī etāni pāpanakṣatrāṇi | eteṣu yo jāyate tasyedaṃ karma gaṇḍena sandhau ca | mūle nakṣatra idaṃ karma kriyate | yo nakṣatrakalpoktaṃ karma kuryāttaducyate | abhyātānāntaṃ kṛtvā 'pratno hi' iti sūktenāgamakṣīraudanaṃ sampātyābhimantryāśnāti | abhyātānādyuttaratantram | etasmin tantre samūlaṃ barhi stṛṇāti samūlamidhmamupasamādhāyaiṣa viśeṣaḥ | nakṣatrakalpoktaṃ sarvaṃ ca | kāle prayogaḥ | etannakṣatrakalpa uktam | etāni pāpanakṣatre jātasya samāptāni | eṣā nakṣatrakalpoktā śāntiḥ | āplāvanāvasecane ca kṣīraudanaprāśanaṃ caitāni trīṇi | athavā 'pratno hi' iti sūktenodakamabhimantrya pāpanakṣatrajātamavasiñcati śirasi | etāni trīṇi karmāṇi bhavanti | samāptā pāpanakṣatrajātaśāntiḥ || atha jyeṣṭhe bhrātari jīvati vivāhamādhānaṃ dīkṣāṃ ca karoti tasya śāntirucyate - [mā jyeṣṭham (6.112) trite devāḥ (6.113) iti parivittiparivividānāvudakānte mauñjaiḥ parvasu baddhvā piñjūlībhirāplāvayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवसिञ्चति
avasiñcati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽमा ज्येष्ठम्ऽ ऽत्रिते देवाःऽ इति सूक्ताभ्यामुदकमभिमन्त्र्य ततो बन्धनं कृत्वा ततोऽवसिञ्चति । पूर्ववत् पाशोत्सर्गः । अभ्यातानान्तं तन्त्रं कृत्वा ऽअम्बयो यन्तिऽ इत्यादिभिः सर्वैरपां सूक्तैर्घटं सम्पात्याभिमन्त्र्याप्लावयति । उत्तरतन्त्रम् । परिवित्तिपरिवेत्तृप्रायश्चित्तम् । ऽअम्बयो यन्तिऽ इत्यादिभिः सर्वैरपां सूक्तैरुदकमभिमन्त्र्यावसिञ्चति । समाप्तं परिवित्तिपरिवेत्तृप्रायश्चित्तम् । द्वयोः पृथक् पृथक् भवति ॥ अथ मृते आचार्य इदं कर्म - [देवहेडनेन मन्त्रोक्तम्
'mā jyeṣṭham' 'trite devāḥ' iti sūktābhyāmudakamabhimantrya tato bandhanaṃ kṛtvā tato'vasiñcati | pūrvavat pāśotsargaḥ | abhyātānāntaṃ tantraṃ kṛtvā 'ambayo yanti' ityādibhiḥ sarvairapāṃ sūktairghaṭaṃ sampātyābhimantryāplāvayati | uttaratantram | parivittiparivettṛprāyaścittam | 'ambayo yanti' ityādibhiḥ sarvairapāṃ sūktairudakamabhimantryāvasiñcati | samāptaṃ parivittiparivettṛprāyaścittam | dvayoḥ pṛthak pṛthak bhavati || atha mṛte ācārya idaṃ karma - [devaheḍanena mantroktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आचार्याय
ācāryāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदधीत ॥ कौश्स् ५,१० ४६ ।३२ ॥] देवहेडनेनानुवाकेन (६।११४-१२४) स्रुवेणाज्यं जुहोति । मृत आचार्य आहिताग्नौ इदं कर्म भवति ॥ अथ देवपितृवर्जितखदाशयहितस्यान्नस्य याज्ञिकेन कर्मणा भवति तदुच्यते - [खदाशयस्यावपते
upadadhīta || KauśS 5,10 46 .32 ||] devaheḍanenānuvākena (6.114-124) sruveṇājyaṃ juhoti | mṛta ācārya āhitāgnau idaṃ karma bhavati || atha devapitṛvarjitakhadāśayahitasyānnasya yājñikena karmaṇā bhavati taducyate - [khadāśayasyāvapate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैवस्वतं यजते
vaivasvataṃ yajate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽअपमित्यमप्रतीत्तम्ऽ इति त्रिभिः सूक्तैर्द्रव्यमभिमन्त्र्याग्नौ प्रज्वलिते प्रक्षिप्य ततोऽनृणो भवति । ऋणदानशान्तिः समाप्ता ॥ आकाशोदकेन शरीराप्लवने दोषो भवति तस्य शान्तिरुच्यते - [दिवो नु माम् (६।१२४) इति वीध्रबिन्दून् प्रक्षालयति
'apamityamapratīttam' iti tribhiḥ sūktairdravyamabhimantryāgnau prajvalite prakṣipya tato'nṛṇo bhavati | ṛṇadānaśāntiḥ samāptā || ākāśodakena śarīrāplavane doṣo bhavati tasya śāntirucyate - [divo nu mām (6.124) iti vīdhrabindūn prakṣālayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽयौ व्याघ्रौऽ इति सूक्तेन व्रीहियवतिलमाषानेकीकृत्वाभिमन्त्र्योत्तमजातदन्ताभ्यां दंशयति ॥ [शान्त्युदकशृतमादिष्टानामाशयति
'yau vyāghrau' iti sūktena vrīhiyavatilamāṣānekīkṛtvābhimantryottamajātadantābhyāṃ daṃśayati || [śāntyudakaśṛtamādiṣṭānāmāśayati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऽयत्त ऊनम्ऽ इत्यृचा गृहादि पूरयति सर्वत्रानेन विधानेन पूरणम् । खनने खननदोषो न भवति । पूरणे पूरणदोषो न भवति । समाप्ता खननपूरणशान्तिः ॥ अथ शकुनशान्तिरुच्यते - [प्रेहि प्र हर इति कापिञ्जलानि स्वस्त्ययनानि भवन्ति
'yatta ūnam' ityṛcā gṛhādi pūrayati sarvatrānena vidhānena pūraṇam | khanane khananadoṣo na bhavati | pūraṇe pūraṇadoṣo na bhavati | samāptā khananapūraṇaśāntiḥ || atha śakunaśāntirucyate - [prehi pra hara iti kāpiñjalāni svastyayanāni bhavanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.