Kesava: Kausikapaddhati 5.9

यद्यष्टापदी स्याद् गर्भञ्जलौ सहिरण्यं सयवं वा ऽय आत्मदाऽ इति सूक्तेन खदायां त्र्यरत्नावग्नौ सकृज्जुहोति ॥ [विशस्य समवत्तान्यवद्येत्

yadyaṣṭāpadī syād garbhañjalau sahiraṇyaṃ sayavaṃ vā 'ya ātmadā' iti sūktena khadāyāṃ tryaratnāvagnau sakṛjjuhoti || [viśasya samavattānyavadyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदयं जिह्वा श्येनश्च दोषी पार्श्वे च तानि षट् । यकृद्वृक्कौ गुदश्रोणी तान्येकादश दैवतानि

hṛdayaṃ jihvā śyenaśca doṣī pārśve ca tāni ṣaṭ | yakṛdvṛkkau gudaśroṇī tānyekādaśa daivatāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणः कपिललाटः सव्या श्रोणिर्गुदश्च यः । एतानि त्रीणि त्र्यङ्गानि स्विष्टकृद्भाग एव

dakṣiṇaḥ kapilalāṭaḥ savyā śroṇirgudaśca yaḥ | etāni trīṇi tryaṅgāni sviṣṭakṛdbhāga eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदवद्य प्रज्ञातानि श्रपयेत् ॥ कौश्स् ५,९ ४५ ।५ ॥] अवदानानि पशोरेकादश गृह्णाति । हृदयम् । जिह्वा । क्रोडम् । वामबाहुः । पार्श्वे द्वे । यकृत् कालेयमित्युच्यते । पृष्टकौ द्वौ । गुदश्च । पश्चिमदक्षिणबाहुश्च । एकादश गृहीत्वा । ततः स्विष्टकृदवदानानि गृह्णाति । तानि त्रीणि । दक्षिणो बाहुः । वामजङ्घा च । अन्त्रविभागम् । एतानि त्रीणि गृहीत्वा । चरुमध्ये मांसानि निदधाति । ऽपरि त्वाग्नेऽ इत्यादि करोति ॥ [होष्यन् द्विर्द्विर्देवतानामवद्येत्

tadavadya prajñātāni śrapayet || KauśS 5,9 45 .5 ||] avadānāni paśorekādaśa gṛhṇāti | hṛdayam | jihvā | kroḍam | vāmabāhuḥ | pārśve dve | yakṛt kāleyamityucyate | pṛṣṭakau dvau | gudaśca | paścimadakṣiṇabāhuśca | ekādaśa gṛhītvā | tataḥ sviṣṭakṛdavadānāni gṛhṇāti | tāni trīṇi | dakṣiṇo bāhuḥ | vāmajaṅghā ca | antravibhāgam | etāni trīṇi gṛhītvā | carumadhye māṃsāni nidadhāti | 'pari tvāgne' ityādi karoti || [hoṣyan dvirdvirdevatānāmavadyet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽजातवेदो वपया गच्छ देवान्ऽ इति मन्त्रेणाज्यं जुहोति ॥ [ऊर्ध्वं नभसं मारुतं गच्छतम् इति वपाश्रपण्यावनुप्रहरति

tato 'jātavedo vapayā gaccha devān' iti mantreṇājyaṃ juhoti || [ūrdhvaṃ nabhasaṃ mārutaṃ gacchatam iti vapāśrapaṇyāvanupraharati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामाशिषः सन्तु कामाः स्वाहा स्वधा इति वपायास्त्रिर्जुहोति

eṣāmāśiṣaḥ santu kāmāḥ svāhā svadhā iti vapāyāstrirjuhoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऽसम्राडस्यधिऽ इति मन्त्रेणाज्यं जुहोति । ऽसर्ववीराय स्वाहा सर्वपुरुषाय स्वाहा सर्वगणाय स्वाहा सर्वकामाय स्वाहाऽ चतस्र आहुतीर्जुहोति । ऽअन्वद्य नोऽनुमतिः । पूषा सरस्वती मही यत्करोमि तदृध्यतामनुमतये स्वाहाऽ जुहोति । पार्वणादि प्रजापतिं च हुत्वा ततः सकृन्मांसं चरुं चावद्य स्विष्टकृतं यजति । ऽस्वाहेष्टेभ्यःऽ इत्याद्युत्तरतन्त्रम् । समाप्तं वशाशमनविधानम्। दैवहतं तस्य गृहं यस्य गृहे वशा जायते । तस्य धनादिनाशो भवति । तस्माच्छान्तिः कर्तव्येति । वशाया द्वे प्रतिपत्ती । अभिमन्त्र्य वा ददाति शमनं वा विधानेन कुर्यात् । एतेन विधानेन पशवो व्याख्याताः । नित्ये नैमित्तिके काम्ये पशवो व्याख्याताः । ऽद्वादशरात्रेऽग्निं पशुना यजेतऽ इति नित्यम् । नैमित्तिकाकाम्याश्च धूमकेतुः पञ्च पशवस्तायन्ते । धातारं च पशुना च पुरोहितपरिशिष्टेषु पठ्यते । इत्येवमादयो नैमित्तिकाः । पैठीनसिना काम्याः पठिताः । ऽछागेन स्वहुतेन त्रयोदशमासान्ऽ इत्यादि पुष्टिकर्मणामुपधानमध्ये पशुः पठितः । तस्मात् मन्त्रोक्ता देवताः । काम्याः पशवः । तथा वैतानसूत्रे ऐन्द्राग्नः पशुरायुःप्रजापशुकामस्येत्यादयः काम्याः पशवः । तेषां विधिरुच्यते। पाकयज्ञमाज्यभागान्तं कृत्वा शान्त्युदकाभिवादनपर्यन्तं कृत्वा ऽय ईशे पशुपतिः पशूनाम्ऽ इत्यादि भवति । समानं नित्ये पशौ । ऽसमिद्धो अद्यऽ इति ऽऊर्ध्वा अस्यऽ इति वपाहोमः । नैमित्तिके च । तथा द्वयोः प्रधानकर्म होमः । प्रधानसूक्तेनैव काम्येषु तथैव च। अथ पित्र्येषु काम्येषु विशेषः तत्र ऽवह वपाम्ऽ इत्यृचा त्रिरावृत्तिः । वपां त्रिर्जुहोति । तथा अवदानानि । तथा चरुं ऽवह वपाम्ऽ इति त्रिर्जुहोति । शेषं समानम् ॥ अथ दुष्टे प्रतिग्रहे सौम्ये वा कृते याजने वा दक्षिणाप्रतिग्रहणे येन कर्मणा पापं विनश्यति तदुच्यते- [क इदं कस्मा अदात् (३।२९।७-८) कामस्तदग्रे (१९।५२) यदन्नं (६।७१) पुनर्मैन्त्विन्द्रियम् (७।६८) इति प्रतिगृह्णाति

'samrāḍasyadhi' iti mantreṇājyaṃ juhoti | 'sarvavīrāya svāhā sarvapuruṣāya svāhā sarvagaṇāya svāhā sarvakāmāya svāhā' catasra āhutīrjuhoti | 'anvadya no'numatiḥ | pūṣā sarasvatī mahī yatkaromi tadṛdhyatāmanumataye svāhā' juhoti | pārvaṇādi prajāpatiṃ ca hutvā tataḥ sakṛnmāṃsaṃ caruṃ cāvadya sviṣṭakṛtaṃ yajati | 'svāheṣṭebhyaḥ' ityādyuttaratantram | samāptaṃ vaśāśamanavidhānam. daivahataṃ tasya gṛhaṃ yasya gṛhe vaśā jāyate | tasya dhanādināśo bhavati | tasmācchāntiḥ kartavyeti | vaśāyā dve pratipattī | abhimantrya vā dadāti śamanaṃ vā vidhānena kuryāt | etena vidhānena paśavo vyākhyātāḥ | nitye naimittike kāmye paśavo vyākhyātāḥ | 'dvādaśarātre'gniṃ paśunā yajeta' iti nityam | naimittikākāmyāśca dhūmaketuḥ pañca paśavastāyante | dhātāraṃ ca paśunā ca purohitapariśiṣṭeṣu paṭhyate | ityevamādayo naimittikāḥ | paiṭhīnasinā kāmyāḥ paṭhitāḥ | 'chāgena svahutena trayodaśamāsān' ityādi puṣṭikarmaṇāmupadhānamadhye paśuḥ paṭhitaḥ | tasmāt mantroktā devatāḥ | kāmyāḥ paśavaḥ | tathā vaitānasūtre aindrāgnaḥ paśurāyuḥprajāpaśukāmasyetyādayaḥ kāmyāḥ paśavaḥ | teṣāṃ vidhirucyate. pākayajñamājyabhāgāntaṃ kṛtvā śāntyudakābhivādanaparyantaṃ kṛtvā 'ya īśe paśupatiḥ paśūnām' ityādi bhavati | samānaṃ nitye paśau | 'samiddho adya' iti 'ūrdhvā asya' iti vapāhomaḥ | naimittike ca | tathā dvayoḥ pradhānakarma homaḥ | pradhānasūktenaiva kāmyeṣu tathaiva ca. atha pitryeṣu kāmyeṣu viśeṣaḥ tatra 'vaha vapām' ityṛcā trirāvṛttiḥ | vapāṃ trirjuhoti | tathā avadānāni | tathā caruṃ 'vaha vapām' iti trirjuhoti | śeṣaṃ samānam || atha duṣṭe pratigrahe saumye vā kṛte yājane vā dakṣiṇāpratigrahaṇe yena karmaṇā pāpaṃ vinaśyati taducyate- [ka idaṃ kasmā adāt (3.29.7-8) kāmastadagre (19.52) yadannaṃ (6.71) punarmaintvindriyam (7.68) iti pratigṛhṇāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमा सर्वकर्मा

uttamā sarvakarmā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.