देशकालस्वभावैर्विरुद्धोऽर्थो येषु तानि देशकालस्वभावविरुद्धार्थानि वाक्यानि लोकविरुद्धानि । अर्थद्वारेण लोकविरुद्धत्वं वाक्यानाम् । देशविरुद्धं यथा ---- सौवीरेष्वस्ति नगरी मधुरा नाम विश्रुता । आक्षोटनालिकेराढ्या यस्याः पर्यन्तभूमयः ॥ कालविरुद्धं यथा ---- कदम्बकुमुमस्मेरं मधौ वनमशोभत । स्वभावविरुद्धं यथा ---- मत्तालिमङ्खमुखरासु च मञ्जरीषु सप्तच्छदस्य तरतीव शरन्सुखश्रीः । सप्तच्छदस्य स्तवका भवन्ति , न मञ्जर्य इति स्वभावविरुद्धम् । तथा ---- भृङ्गेण कलिकाकोशस्तथा भृशमपीड्यत । यथा गोष्पदपूरं हि ववर्ष बहुलं मधु ॥ कलिकायाः सर्वस्या मकरन्दस्यैतावद् वाहुल्यं स्वभावविरुद्धम्
deśakālasvabhāvairviruddho'rtho yeṣu tāni deśakālasvabhāvaviruddhārthāni vākyāni lokaviruddhāni / arthadvāreṇa lokaviruddhatvaṃ vākyānām / deśaviruddhaṃ yathā ---- sauvīreṣvasti nagarī madhurā nāma viśrutā / ākṣoṭanālikerāḍhyā yasyāḥ paryantabhūmayaḥ // kālaviruddhaṃ yathā ---- kadambakumumasmeraṃ madhau vanamaśobhata / svabhāvaviruddhaṃ yathā ---- mattālimaṅkhamukharāsu ca mañjarīṣu saptacchadasya taratīva śaransukhaśrīḥ / saptacchadasya stavakā bhavanti , na mañjarya iti svabhāvaviruddham / tathā ---- bhṛṅgeṇa kalikākośastathā bhṛśamapīḍyata / yathā goṣpadapūraṃ hi vavarṣa bahulaṃ madhu // kalikāyāḥ sarvasyā makarandasyaitāvad vāhulyaṃ svabhāvaviruddham
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.