गोपी-जन-वल्लभो युष्माकं श्रिये सम्पदे ऽस्तु भूयाद् इति योजना । गोपीजनस्य गोपाङ्गना-जनस्य वल्लभः स्वामी । तथा च गोपी-जनस्यैवाविज्ञात-विनय-प्रकरस्यापि वल्लभः किं पुनः साधकस्याशेष-पूजा-विधान-कोविदस्येति भावः । यद् वा गोपी प्रकृतिर् जनो महद्-आदिर् अनयोर् वल्लभः प्रेरक इत्य् अर्थः । कीदृशः कलायां ज्ञान-स्वरूपे स्वस्मिन् आत्तायाः प्राप्ताया अध्यस्ताया मायाया लवकेन लेशेन विक्षेपात्म-स्वभावेन आत्ता प्राप्ता मूर्तिर् येन स तथोक्तः । एतेन तस्य शरीर-सम्बन्धे ऽपि न स्वरूपानुसन्धान-प्रच्युतिर् आवरण-शक्तेर् अप्रामाण्याद् इति भावः । अथ वा कला बन्धने, तथा च बन्धनात्मक-संसार-प्रवर्तनार्थं स्वीकृत-माया-लेशात्मक-जल-तत्त्वात्मनाङ्गीकृत-मूर्तिर् इति । तोयेन जीवान् विससर्ज भूम्याम् इति । अथवा, संमोहन-मन्त्र-रूपकं काम-बीजं सकल-गोपाल-मन्त्राणां बीजम् उदाहरति कलेति । कश् च लश् च कलौ ताभ्याम् अत्तौ गृहीतौ सम्बद्धौ माया-लवकौ चतुर्थ-स्वरानुस्वारौ ताभ्याम् आत्ता स्वीकृता बीज-रूपा मूर्तिर् येन सः तथोक्तः कल इत्य् अत्राकार उच्चारणार्थः । पुनः कीदृशः । कलम् अव्यक्तं मधुरं यथा स्यात् तथा क्वणन् शब्दायमानः वेणुर् वंशः कल-क्वणंश् चासौ वेणुश् चेति कल-क्वणद्-वेणुः । तस्य निनादेन रम्यः सर्व-मुख-प्रद इत्य् अर्थः । पुनः कीदृशः । हृदि श्रितः हृत्-पङ्कजे स्थितः हृदि ध्येय इत्य् अर्थः । यद् वा सर्व-प्राणिनां हृदये ऽन्तर्यामि-रूपेण स्थित इत्य् अर्थः । किं कुर्वन् । त्रयाणां लोकानां समाहारस् त्रिलोकी । त्रैलोक्यं व्याकुलयन् कर्तव्येषु विचार-शून्यं कुर्वन् मायया मोहयन्न् इत्य् अर्थः । तद् उक्तं गीतायां - ईश्वरः सर्व-भूतेषु हृद्-देशे ऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन् सर्व-भूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ इति । अत्र लघु-दीपिका-कारः कलात्त-मायेत्य्-आदिना गोपी-जन-वल्लभ इत्य् अनेन च बीज-सहितो ऽत्र दशाक्षरः सूचितः । कल-क्वणद् इत्य् आदिना ध्यानं सूचितं । त्रिलोकीं व्याकुलयन्न् इत्य् अनेन च वश्यादि-प्रयोगाः सूचिताः इत्य् आह
gopī-jana-vallabho yuṣmākaṃ śriye sampade 'stu bhūyād iti yojanā | gopījanasya gopāṅganā-janasya vallabhaḥ svāmī | tathā ca gopī-janasyaivāvijñāta-vinaya-prakarasyāpi vallabhaḥ kiṃ punaḥ sādhakasyāśeṣa-pūjā-vidhāna-kovidasyeti bhāvaḥ | yad vā gopī prakṛtir jano mahad-ādir anayor vallabhaḥ preraka ity arthaḥ | kīdṛśaḥ kalāyāṃ jñāna-svarūpe svasmin āttāyāḥ prāptāyā adhyastāyā māyāyā lavakena leśena vikṣepātma-svabhāvena āttā prāptā mūrtir yena sa tathoktaḥ | etena tasya śarīra-sambandhe 'pi na svarūpānusandhāna-pracyutir āvaraṇa-śakter aprāmāṇyād iti bhāvaḥ | atha vā kalā bandhane, tathā ca bandhanātmaka-saṃsāra-pravartanārthaṃ svīkṛta-māyā-leśātmaka-jala-tattvātmanāṅgīkṛta-mūrtir iti | toyena jīvān visasarja bhūmyām iti | athavā, saṃmohana-mantra-rūpakaṃ kāma-bījaṃ sakala-gopāla-mantrāṇāṃ bījam udāharati kaleti | kaś ca laś ca kalau tābhyām attau gṛhītau sambaddhau māyā-lavakau caturtha-svarānusvārau tābhyām āttā svīkṛtā bīja-rūpā mūrtir yena saḥ tathoktaḥ kala ity atrākāra uccāraṇārthaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ | kalam avyaktaṃ madhuraṃ yathā syāt tathā kvaṇan śabdāyamānaḥ veṇur vaṃśaḥ kala-kvaṇaṃś cāsau veṇuś ceti kala-kvaṇad-veṇuḥ | tasya ninādena ramyaḥ sarva-mukha-prada ity arthaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ | hṛdi śritaḥ hṛt-paṅkaje sthitaḥ hṛdi dhyeya ity arthaḥ | yad vā sarva-prāṇināṃ hṛdaye 'ntaryāmi-rūpeṇa sthita ity arthaḥ | kiṃ kurvan | trayāṇāṃ lokānāṃ samāhāras trilokī | trailokyaṃ vyākulayan kartavyeṣu vicāra-śūnyaṃ kurvan māyayā mohayann ity arthaḥ | tad uktaṃ gītāyāṃ - īśvaraḥ sarva-bhūteṣu hṛd-deśe 'rjuna tiṣṭhati | bhrāmayan sarva-bhūtāni yantrārūḍhāni māyayā || iti | atra laghu-dīpikā-kāraḥ kalātta-māyety-ādinā gopī-jana-vallabha ity anena ca bīja-sahito 'tra daśākṣaraḥ sūcitaḥ | kala-kvaṇad ity ādinā dhyānaṃ sūcitaṃ | trilokīṃ vyākulayann ity anena ca vaśyādi-prayogāḥ sūcitāḥ ity āha
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.