Library·Kesava Kasmiri: Kramadipika [KrdC]·4
सपदि साम्प्रतं मनु-वर्ययोः दशाक्षराष्टाक्षरयोः साध्यते वाञ्छितम् अनेनेति । साधनं दीक्षणं कथ्यते । कीदृशम् ? सकल-फल-साधनं यत् कृत्वा नारदादयो मुनयः महतीं सिद्धिम् इह जगति प्राप्तवन्तः
sapadi sāmprataṃ manu-varyayoḥ daśākṣarāṣṭākṣarayoḥ sādhyate vāñchitam aneneti | sādhanaṃ dīkṣaṇaṃ kathyate | kīdṛśam ? sakala-phala-sādhanaṃ yat kṛtvā nāradādayo munayaḥ mahatīṃ siddhim iha jagati prāptavantaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो विद्यां संविवितुर् मन्त्रं सम्यक् ज्ञातुम् इच्छति स एतादृशं देशिकं गुरुं संश्रयेत् सेवेत । कीदृशम् ? विप्रं ब्राह्मण-जातम् उपदेशे क्षत्रियादेर् अनधिकारात् । पुनः कीदृशम् ? प्रकर्षेण दूरीभूता कामाद्य्-अरि-षड्-वर्ग-घटा तया पूतं शरीरं यस्य तथा तं काम-क्रोधौ लोभ-मोहौ मद-मत्सरौ एते रिपवः कामादयः लोभाद्य्-उपहत-चित्तस्य निरन्तरं प्रत्यवायोत्पत्त्या सेव्यत्वाभावात् । पुनः कीदृशम् ? श्री-कृष्ण-चरण-कमल-युगले यद्-रजस्- तत्र राग-युक्ताम् अतिशायितां भक्तिं धारयन्तम् अभ्यक्तस्य पुरुषार्थानवाप्तेः । पुनः कीदृशम् ? वेद-शास्त्रागम-सम्बन्धि-विमल-मार्गाणां ज्ञातारम् अन्यथा आगम-शास्त्र-विचारानुपपत्तेः । पुनः कीदृशम् ? सत्सु जनेषु मध्ये सम्मतं सज्जनत्वेन प्रसिद्धम् अन्यथा खलत्वात् शुश्रूषानर्हत्वात् सच्-छब्दार्थ एव न स्यात् । पुनः किम्भूतम् ? दान्तं वशीकृतेन्द्रियम् अवशीकृतेन्द्रियस्य देवता-पराङ्मुखत्वात् । कीदृशः ? प्रणतानम्रा विनीतातनुः कायो मनो हृदयं च यस्य स तथा अत्राधिकं मत्-कृत-शारद-तिलके ऽवगन्तव्यम् सनातनः (ह्ब्व् १।३४) - निर्मलाङ्गं व्याधि-रहितं, वेद-शास्त्रागमानां ये विमलाः पन्थानो मार्गास् तेषां वेत्तारम् । सत्सु सतां मतं सम्मतम् । विद्यां संसार-दुःख-तरणाद्य्-उपायं मन्त्रम् । प्रवणा नम्रा विनीता देशिकैक-परा वा तनुर् मनश् च यस्य तथाभूतः सन् । देशिकं गुरुम् । एवं प्रवण-तनु-मनस्-त्वादि श्रुत्य्-उक्त-समित्पाणित्वादि च गुरूपसत्तेर् आद्य-प्रकारो ज्ञेयः
yo vidyāṃ saṃvivitur mantraṃ samyak jñātum icchati sa etādṛśaṃ deśikaṃ guruṃ saṃśrayet seveta | kīdṛśam ? vipraṃ brāhmaṇa-jātam upadeśe kṣatriyāder anadhikārāt | punaḥ kīdṛśam ? prakarṣeṇa dūrībhūtā kāmādy-ari-ṣaḍ-varga-ghaṭā tayā pūtaṃ śarīraṃ yasya tathā taṃ kāma-krodhau lobha-mohau mada-matsarau ete ripavaḥ kāmādayaḥ lobhādy-upahata-cittasya nirantaraṃ pratyavāyotpattyā sevyatvābhāvāt | punaḥ kīdṛśam ? śrī-kṛṣṇa-caraṇa-kamala-yugale yad-rajas- tatra rāga-yuktām atiśāyitāṃ bhaktiṃ dhārayantam abhyaktasya puruṣārthānavāpteḥ | punaḥ kīdṛśam ? veda-śāstrāgama-sambandhi-vimala-mārgāṇāṃ jñātāram anyathā āgama-śāstra-vicārānupapatteḥ | punaḥ kīdṛśam ? satsu janeṣu madhye sammataṃ sajjanatvena prasiddham anyathā khalatvāt śuśrūṣānarhatvāt sac-chabdārtha eva na syāt | punaḥ kimbhūtam ? dāntaṃ vaśīkṛtendriyam avaśīkṛtendriyasya devatā-parāṅmukhatvāt | kīdṛśaḥ ? praṇatānamrā vinītātanuḥ kāyo mano hṛdayaṃ ca yasya sa tathā atrādhikaṃ mat-kṛta-śārada-tilake 'vagantavyam sanātanaḥ (hbv 1.34) - nirmalāṅgaṃ vyādhi-rahitaṃ, veda-śāstrāgamānāṃ ye vimalāḥ panthāno mārgās teṣāṃ vettāram | satsu satāṃ mataṃ sammatam | vidyāṃ saṃsāra-duḥkha-taraṇādy-upāyaṃ mantram | pravaṇā namrā vinītā deśikaika-parā vā tanur manaś ca yasya tathābhūtaḥ san | deśikaṃ gurum | evaṃ pravaṇa-tanu-manas-tvādi śruty-ukta-samitpāṇitvādi ca gurūpasatter ādya-prakāro jñeyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरम् उक्त-लक्षणं गुरुं वत्सर-त्रयं पद्मनाभ-बुद्ध्या सन्तोषयेत् । कैः ? स्वीय-द्रव्यैः तथा शरीरेण तथा प्रिय-वचनेन । कीदृशः ? सुधीरः पण्डितः । पुनः कीदृशः ? अवक्रो ऽतिस्निग्धो अन्तरात्मा अन्तःकरणं यस्य स तथा अथानन्तरं तुष्टे गुरौ मन्त्र-दीक्षां विवक्षतु वक्तुम् इच्छतु शिष्य एव यत् त्व् अन्यत्रोक्तम् - एकाब्देन भवेद् विप्रो भवेद् अब्द-द्वयान् नृपः । भवेद् अब्द-त्रयैर् वैश्यः शूद्रो वर्ष-चतुष्टयैः ॥ इति । अन्यथा तु - त्रिषु वर्षेषु विप्रस्य षड्-वर्षेषु नृपस्य च । विशो नवसु वर्षेषु परीक्षेतेति शस्यते । समास्व् अपि द्वादशसु तेषां ये वृषलादयः ॥ इति बोद्धव्यम् । विहित-नक्षत्रादिकं मत्-कृत-शारदा-तिलकोद्योते बोद्धव्यम्
athānantaram ukta-lakṣaṇaṃ guruṃ vatsara-trayaṃ padmanābha-buddhyā santoṣayet | kaiḥ ? svīya-dravyaiḥ tathā śarīreṇa tathā priya-vacanena | kīdṛśaḥ ? sudhīraḥ paṇḍitaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? avakro 'tisnigdho antarātmā antaḥkaraṇaṃ yasya sa tathā athānantaraṃ tuṣṭe gurau mantra-dīkṣāṃ vivakṣatu vaktum icchatu śiṣya eva yat tv anyatroktam - ekābdena bhaved vipro bhaved abda-dvayān nṛpaḥ | bhaved abda-trayair vaiśyaḥ śūdro varṣa-catuṣṭayaiḥ || iti | anyathā tu - triṣu varṣeṣu viprasya ṣaḍ-varṣeṣu nṛpasya ca | viśo navasu varṣeṣu parīkṣeteti śasyate | samāsv api dvādaśasu teṣāṃ ye vṛṣalādayaḥ || iti boddhavyam | vihita-nakṣatrādikaṃ mat-kṛta-śāradā-tilakodyote boddhavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं प्रथमं भुवः स्थलीम् अधि पृथिव्याम् उपरि यथाविधि यथोक्त-प्रकारेण वास्तु-बलिं बुधो पुरो दद्यात् । अत्र बलि-दानादि-विधिश् च मत्-कृत-शारद-तिलकोद्द्योते बोद्धव्यः । ततस् तद्-अनन्तरम् अत्र संस्कृत-भूमौ मण्डपं कुर्यात् । कीदृशम् ? अचल-दोर्-मितम् सप्त-हस्त-परिमितम् । तु-शब्दो अनुक्त-समुच्चयार्थः । तेन पञ्च-हस्त-परिमितं नव-हस्त-मितं चेति बोद्धव्यम् । पुनः कीदृशं ? मसृण-वेदिकं चिक्कण-वेदिकम् उक्तृष्ट-वेदिकम् इत्य् अर्थः
athānantaraṃ prathamaṃ bhuvaḥ sthalīm adhi pṛthivyām upari yathāvidhi yathokta-prakāreṇa vāstu-baliṃ budho puro dadyāt | atra bali-dānādi-vidhiś ca mat-kṛta-śārada-tilakoddyote boddhavyaḥ | tatas tad-anantaram atra saṃskṛta-bhūmau maṇḍapaṃ kuryāt | kīdṛśam ? acala-dor-mitam sapta-hasta-parimitam | tu-śabdo anukta-samuccayārthaḥ | tena pañca-hasta-parimitaṃ nava-hasta-mitaṃ ceti boddhavyam | punaḥ kīdṛśaṃ ? masṛṇa-vedikaṃ cikkaṇa-vedikam uktṛṣṭa-vedikam ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः कीदृशं ? कुश-मालया वेष्टितम् । किम्भूतया ? श्वेत-रक्त-श्याम-वर्ण-तन्तु-युक्तया यद् वा त्रिगुणी-कृत-सूत्र-युक्तया । पुनः कीदृशं ? अष्टभिर् ध्वजैर् शोभितं प्रकृतिर् अष्ट-सङ्ख्यया । पुनः कीदृशं ? मुख-चतुष्के द्वार-चतुष्टये पयस्-तरुभिर् क्षीर-वृक्षैः तोरणं बहिर् द्वारं यत्र तादृशम् । क्षीर-वृक्षास् तु अश्वत्थोदुम्बर-प्लक्ष-न्यग्रोधाख्याः । पुनः कीदृशं ? शुभ्र-चन्द्रातपेन शोभितम् । पुनः कीदृशं ? उज्ज्वलं निर्मलम्
punaḥ kīdṛśaṃ ? kuśa-mālayā veṣṭitam | kimbhūtayā ? śveta-rakta-śyāma-varṇa-tantu-yuktayā yad vā triguṇī-kṛta-sūtra-yuktayā | punaḥ kīdṛśaṃ ? aṣṭabhir dhvajair śobhitaṃ prakṛtir aṣṭa-saṅkhyayā | punaḥ kīdṛśaṃ ? mukha-catuṣke dvāra-catuṣṭaye payas-tarubhir kṣīra-vṛkṣaiḥ toraṇaṃ bahir dvāraṃ yatra tādṛśam | kṣīra-vṛkṣās tu aśvatthodumbara-plakṣa-nyagrodhākhyāḥ | punaḥ kīdṛśaṃ ? śubhra-candrātapena śobhitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? ujjvalaṃ nirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरम् अस्मिन् मण्डपे बुधः वसोर् वह्नेर् धिष्ण्यं कुण्डं करोतु । कीदृशं ? वसुर् अष्ट-सङ्ख्या अष्टौ वसवः इति प्रसिद्धेः । तेषां वसूनां त्रिगुणानि चतुर्विंशाङ्गुलानि, तैः प्रमितं तत्-प्रमाणं खातस्य गर्तस्य उच्चत्वं विस्तारश् च यत्र तादृशम् । कुत्र ? वसुपतेः कुबेरस्य ककुभि दिशि उत्तरस्याम् । पुनः कीदृशं ? वसु-मेखलम् । अत्र वसु-शब्देन अग्निर् उच्यते । स च गार्हपत्याहवनीयेत्य् आदि त्रिविधः । पुनः कीदृशं ? वसु-गणार्ध-कोणं चतुष्कोणम् । पुनः कीदृशं ? पश्चिम-दिश्य् अवस्थितं गजो ऽष्त-सदृश-द्वादशाङ्गुलायामा या योनिस् तया भूषितम् । तद् उक्तम्-द्वादशाङ्गुलि-रूपत्वाद् योनिः स्याद् द्वादशाङ्गुलिः इति । अपरो ऽत्र विशेषः शारदा-तिलकतो ऽवगन्तव्यः
athānantaram asmin maṇḍape budhaḥ vasor vahner dhiṣṇyaṃ kuṇḍaṃ karotu | kīdṛśaṃ ? vasur aṣṭa-saṅkhyā aṣṭau vasavaḥ iti prasiddheḥ | teṣāṃ vasūnāṃ triguṇāni caturviṃśāṅgulāni, taiḥ pramitaṃ tat-pramāṇaṃ khātasya gartasya uccatvaṃ vistāraś ca yatra tādṛśam | kutra ? vasupateḥ kuberasya kakubhi diśi uttarasyām | punaḥ kīdṛśaṃ ? vasu-mekhalam | atra vasu-śabdena agnir ucyate | sa ca gārhapatyāhavanīyety ādi trividhaḥ | punaḥ kīdṛśaṃ ? vasu-gaṇārdha-koṇaṃ catuṣkoṇam | punaḥ kīdṛśaṃ ? paścima-diśy avasthitaṃ gajo 'ṣta-sadṛśa-dvādaśāṅgulāyāmā yā yonis tayā bhūṣitam | tad uktam-dvādaśāṅguli-rūpatvād yoniḥ syād dvādaśāṅguliḥ iti | aparo 'tra viśeṣaḥ śāradā-tilakato 'vagantavyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मण्डपानन्तरम् अस्मिन् मण्डपे सम्यक् यथोक्त-प्रकारेण मण्डलं लिखेत् । कीदृशे ? गव्यैः पञ्च-गव्यैः शारदा-तिलकोक्त-वैष्णव-गन्धाष्टक-जलेन प्रोक्षिते । कीदृशं ? अष्ट-दल-पद्म-सहितम् । पुनः कीदृशं ? वृत्त-त्रय-सहितम् । पुनः राशयो मेषादयः पीठं कलस-स्थापन-स्थानं तस्याङ्घ्रि-पीठ-पात्र-चतुष्टयं चतस्रो वीथयः चत्वारि-द्वाराणि शोभा उपशोभा अस्रं कोणम् एतैर् युक्तम् । अयम् अर्थः-सार्ध-हस्त-द्वय-प्रमाणेन समं चतुर्-अस्रम् भू-भागं परिष्कृत्य तत्र पूर्वापरायतानि सप्तदश-सूत्राणि पालयेत् । एवं सति षट्-पञ्चआशद् उत्तरं द्वि-शतं कोष्ठानां भवति । तत्र कोष्ठ-विभागो मध्ये षोडशभिः कोष्ठैर् वृत्त-त्रयान्वितं पद्मं लिखेत् । (तत्र च पद्मोपरि-शिष्टे पीठं तद्-अङ्गं च लिखेत् । तद्-बहिर् अष्टाधिक-चत्वारिंशता-द्वादश-राशीन् लिखेत् । तद्-बहिः षट्-त्रिंशता-पीठं पीठाङ्गं च लिखेत् । (तद्-बहिर् अशीतिभिः पदैर् लिखेत् ।) अत्रेदं बोद्धव्यं पद्मस्य दलाग्र-स्थं वृत्तं पीठ-शक्तिश् च एतयोर् मध्ये पूर्व-दक्षिण-पश्चिमोत्तरं सूत्र-चतुष्टयं दद्यात् । अनन्तरं द्वादशाधिकैः शतपदैर् द्वार-शोभोपशोभा-कोणानि विलिखेत् । तत्र सर्वस्यां दिशि द्वारं षट्-पदम् । तत्र प्रकारः बाह्य-पङ्क्ति-गत-मध्य-कोष्ठ-द्वयं तद्-अन्तर्गत-पङ्क्ति-गतमध्य-कोष्ठ-द्वयम् इति द्वारस्यैकस्मिन् भागे कोष्ठ-चतुष्टयेनैका शोभा भवति । तत्र बाह्य-पङ्क्ति-गतम् एक-कोष्ठं तद्-अन्तर्गत-पङ्क्ति-गतं कोष्ठ-त्रयम् इति । एवं कोष्ठ-चतुष्टयेनैकोपशोभा भवति । अत्र बाह्य-पङ्क्ति-गत-कोष्ठ-त्रय-तद्-अन्तर्गत-पङ्क्ति-गतम् एकं कोष्ठम् इति तथा कोष्ठ-षट्केन कोणम् इति । एवम् अपरस्मिन् भागे ऽपि शोभोपशोभा-कोणानि बोद्धव्यानि । एवं दिक्-चतुष्टये ऽपि मिलित्वा द्वादशाधिकं शतं भवतीति । अत्रानुक्तं शारदा-तिलके बोध्यम्
tato maṇḍapānantaram asmin maṇḍape samyak yathokta-prakāreṇa maṇḍalaṃ likhet | kīdṛśe ? gavyaiḥ pañca-gavyaiḥ śāradā-tilakokta-vaiṣṇava-gandhāṣṭaka-jalena prokṣite | kīdṛśaṃ ? aṣṭa-dala-padma-sahitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? vṛtta-traya-sahitam | punaḥ rāśayo meṣādayaḥ pīṭhaṃ kalasa-sthāpana-sthānaṃ tasyāṅghri-pīṭha-pātra-catuṣṭayaṃ catasro vīthayaḥ catvāri-dvārāṇi śobhā upaśobhā asraṃ koṇam etair yuktam | ayam arthaḥ-sārdha-hasta-dvaya-pramāṇena samaṃ catur-asram bhū-bhāgaṃ pariṣkṛtya tatra pūrvāparāyatāni saptadaśa-sūtrāṇi pālayet | evaṃ sati ṣaṭ-pañcaāśad uttaraṃ dvi-śataṃ koṣṭhānāṃ bhavati | tatra koṣṭha-vibhāgo madhye ṣoḍaśabhiḥ koṣṭhair vṛtta-trayānvitaṃ padmaṃ likhet | (tatra ca padmopari-śiṣṭe pīṭhaṃ tad-aṅgaṃ ca likhet | tad-bahir aṣṭādhika-catvāriṃśatā-dvādaśa-rāśīn likhet | tad-bahiḥ ṣaṭ-triṃśatā-pīṭhaṃ pīṭhāṅgaṃ ca likhet | (tad-bahir aśītibhiḥ padair likhet |) atredaṃ boddhavyaṃ padmasya dalāgra-sthaṃ vṛttaṃ pīṭha-śaktiś ca etayor madhye pūrva-dakṣiṇa-paścimottaraṃ sūtra-catuṣṭayaṃ dadyāt | anantaraṃ dvādaśādhikaiḥ śatapadair dvāra-śobhopaśobhā-koṇāni vilikhet | tatra sarvasyāṃ diśi dvāraṃ ṣaṭ-padam | tatra prakāraḥ bāhya-paṅkti-gata-madhya-koṣṭha-dvayaṃ tad-antargata-paṅkti-gatamadhya-koṣṭha-dvayam iti dvārasyaikasmin bhāge koṣṭha-catuṣṭayenaikā śobhā bhavati | tatra bāhya-paṅkti-gatam eka-koṣṭhaṃ tad-antargata-paṅkti-gataṃ koṣṭha-trayam iti | evaṃ koṣṭha-catuṣṭayenaikopaśobhā bhavati | atra bāhya-paṅkti-gata-koṣṭha-traya-tad-antargata-paṅkti-gatam ekaṃ koṣṭham iti tathā koṣṭha-ṣaṭkena koṇam iti | evam aparasmin bhāge 'pi śobhopaśobhā-koṇāni boddhavyāni | evaṃ dik-catuṣṭaye 'pi militvā dvādaśādhikaṃ śataṃ bhavatīti | atrānuktaṃ śāradā-tilake bodhyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-अनन्तरं विधिज्ञः आगमोक्त-प्रकारज्ञः देशिको गुरुः स्नान-पूर्वकं विधानं स्व-गृह्योक्तादि-स्नान-विधिम् आत्म-पूजा-पर्यन्तं समाप्य स्व-वामाग्रे शङ्खार्घ्य-पाद्या-चमानीय-पात्राणि जलादि-स्वच्छ-द्रव्यैः सम्पूरितानि । कृत्वा यथोत्तरं स्थापयित्वान्यतो दक्षिण-भागे पुष्पाणि पूजा-द्रव्याणि निधाय कर-प्रक्षालण-पात्रम् एकं पृष्ठ-देशे निधाय सर्वम् अन्यत् साधनम् उपकरणं स्व-दृग्-गोचरे चक्षुर्-गोचरे प्रदीप-श्रेणि-विराजिते स्थापयेत् । अत्रापरो विशेषः श्री-परमानन्द-भट्टाचार्य-कृते प्रपञ्च-सार-विवरणे द्रष्टव्यः
tad-anantaraṃ vidhijñaḥ āgamokta-prakārajñaḥ deśiko guruḥ snāna-pūrvakaṃ vidhānaṃ sva-gṛhyoktādi-snāna-vidhim ātma-pūjā-paryantaṃ samāpya sva-vāmāgre śaṅkhārghya-pādyā-camānīya-pātrāṇi jalādi-svaccha-dravyaiḥ sampūritāni | kṛtvā yathottaraṃ sthāpayitvānyato dakṣiṇa-bhāge puṣpāṇi pūjā-dravyāṇi nidhāya kara-prakṣālaṇa-pātram ekaṃ pṛṣṭha-deśe nidhāya sarvam anyat sādhanam upakaraṇaṃ sva-dṛg-gocare cakṣur-gocare pradīpa-śreṇi-virājite sthāpayet | atrāparo viśeṣaḥ śrī-paramānanda-bhaṭṭācārya-kṛte prapañca-sāra-vivaraṇe draṣṭavyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीठस्य राशि-पीठस्य उदक् उत्तर-भागे वायव्य-कोणाद् ईशान-कोण-पर्यन्तं गुरु-सम्बन्धिनी पङ्क्तिर् आदौ प्रथमतः पूज्या । प्रयोगस् तु ॐ गुरुभ्यो नमः इति । अन्यत्र दक्षिण-भागे आम्बिकेयो गणपतिः पूज्यः । कीदृशं ? हस्त-पद्मैः स्व-दन्तं शृणिम् अङ्कुशम् अभयं दधानः
pīṭhasya rāśi-pīṭhasya udak uttara-bhāge vāyavya-koṇād īśāna-koṇa-paryantaṃ guru-sambandhinī paṅktir ādau prathamataḥ pūjyā | prayogas tu oṃ gurubhyo namaḥ iti | anyatra dakṣiṇa-bhāge āmbikeyo gaṇapatiḥ pūjyaḥ | kīdṛśaṃ ? hasta-padmaiḥ sva-dantaṃ śṛṇim aṅkuśam abhayaṃ dadhānaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं मण्डल-मध्य-भागे आधार-शक्तिम् आरभ्य कल्प-वृक्ष-पर्यन्तम् आराध्य पूजयित्वा पीठ-न्यास-क्रमेण वह्नीति अग्न्य्-आदि-कोण-गतान् धर्मादीन् पूर्वादि-चतुर्दिक्षु अधर्मादीन् तथा मध्ये शेषं पद्मं तथा सूर्य-सोम-वह्नीनां बिम्ब-त्रयं द्वी᳡अदश-षोडश-दश-कला-व्याप्तं मण्डल-त्रयं तथात्मादि-चतुष्टयं पूजयेत् । अथ केशराणां मध्ये कर्णिकायां च्च विमलाद्या नव-शक्तीः पूर्वादि-क्रमेण पूजयेत् । भूयः पुनर् अपि पूर्वोक्तेन पीठ-मन्त्रेण पीठं पूजयेद् इत्य् अर्थः
athānantaraṃ maṇḍala-madhya-bhāge ādhāra-śaktim ārabhya kalpa-vṛkṣa-paryantam ārādhya pūjayitvā pīṭha-nyāsa-krameṇa vahnīti agny-ādi-koṇa-gatān dharmādīn pūrvādi-caturdikṣu adharmādīn tathā madhye śeṣaṃ padmaṃ tathā sūrya-soma-vahnīnāṃ bimba-trayaṃ dvī̀adaśa-ṣoḍaśa-daśa-kalā-vyāptaṃ maṇḍala-trayaṃ tathātmādi-catuṣṭayaṃ pūjayet | atha keśarāṇāṃ madhye karṇikāyāṃ cca vimalādyā nava-śaktīḥ pūrvādi-krameṇa pūjayet | bhūyaḥ punar api pūrvoktena pīṭha-mantreṇa pīṭhaṃ pūjayed ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्-अनन्तरं मध्ये-कमलं कमल-मध्ये शालीन् आढक-परिमितान् तथा शुभ्रान् शाल्य्-अष्ट-भाग-परिमितान् तण्डुलान् श्रेष्ठान् न्यस्येत् स्थापयेत् । यद् उक्तं- शालीन् वै कर्णिकायां च निक्षिप्याढक-संमितान् । तण्डुलांश् च तद्-अष्टांशान् दर्भैः कूर्चैः प्रविन्यसेत् ॥ इति । तद्-उपरि तण्डुलोपरि कूर्चाक्षत-युक्तान् दर्भान् विन्यसेत् । कुश-त्रय-घटितो ब्रह्म-ग्रन्थिः कूर्च-शब्देनोच्यते कूर्चः कुश-मुष्टिर् इति त्रिपाठिनः । तद्-उपरि कूर्चोपरि कृशानोर् वह्नेर् दश कला य-कारादयो दश-वर्णा आद्याः प्रथमा यासां ताः प्रादक्षिण्येन न्यसेत् तद्-अनन्तरं इमा दश कला गन्धादिभिः पूजयेत् । ताश् च- धूम्रार्चिर्-ऊष्मा-ज्वलिनी-ज्वालिनी-विस्फुलिङ्गिनी । सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्य-वहा कव्यवहा ॥ इति । प्रयोगस् तु धूम्रार्चिषे नम इति
tad-anantaraṃ madhye-kamalaṃ kamala-madhye śālīn āḍhaka-parimitān tathā śubhrān śāly-aṣṭa-bhāga-parimitān taṇḍulān śreṣṭhān nyasyet sthāpayet | yad uktaṃ- śālīn vai karṇikāyāṃ ca nikṣipyāḍhaka-saṃmitān | taṇḍulāṃś ca tad-aṣṭāṃśān darbhaiḥ kūrcaiḥ pravinyaset || iti | tad-upari taṇḍulopari kūrcākṣata-yuktān darbhān vinyaset | kuśa-traya-ghaṭito brahma-granthiḥ kūrca-śabdenocyate kūrcaḥ kuśa-muṣṭir iti tripāṭhinaḥ | tad-upari kūrcopari kṛśānor vahner daśa kalā ya-kārādayo daśa-varṇā ādyāḥ prathamā yāsāṃ tāḥ prādakṣiṇyena nyaset tad-anantaraṃ imā daśa kalā gandhādibhiḥ pūjayet | tāś ca- dhūmrārcir-ūṣmā-jvalinī-jvālinī-visphuliṅginī | suśrīḥ surūpā kapilā havya-vahā kavyavahā || iti | prayogas tu dhūmrārciṣe nama iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् अनेन प्रकारेणाधार-रूपम् अग्निं सङ्कल्प्य तद्वत् कुम्भ-रूपं भानुं विचिन्त्य तस्मिन् कुम्भे विधिज्ञ आगमोक्त-प्रकाराभिज्ञः मूल-मन्त्रेणाक्षताद्यैः सहितं कूर्चं पूर्वोक्त-लक्षणैः सुवर्ण-रत्न-वर्यैर् नव-रत्नैः शोभितं न्यसेत् । तद् उक्तं भैरवेण- एतान् नयित्वा तन्-मध्ये शुक्ल-पुष्पं सिताक्षतम् । नव-रत्नं च कूर्चं च मूलेनैव विनिक्षिपेत् ॥ इति
evam anena prakāreṇādhāra-rūpam agniṃ saṅkalpya tadvat kumbha-rūpaṃ bhānuṃ vicintya tasmin kumbhe vidhijña āgamokta-prakārābhijñaḥ mūla-mantreṇākṣatādyaiḥ sahitaṃ kūrcaṃ pūrvokta-lakṣaṇaiḥ suvarṇa-ratna-varyair nava-ratnaiḥ śobhitaṃ nyaset | tad uktaṃ bhairaveṇa- etān nayitvā tan-madhye śukla-puṣpaṃ sitākṣatam | nava-ratnaṃ ca kūrcaṃ ca mūlenaiva vinikṣipet || iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं पीठ-कुम्भयोर् ऐक्यं विचिन्त्य पञ्चाशद्-वर्णैर् ओषधि-तोयैः पलाश-त्वग्-जलैः क्षीर-द्रुम-त्वक्-क्वाथ-जलैर् वा सर्वौषधि-जलैर् वा गवां पयोभिर् वा पञ्च-गव्यैर् वा केवल-जलैः कर्पूरादि-जलैर् वा तीर्थ-जलैर् वा क्ष-कारादि-वर्णैर् अकारावसानैर् विलोम-मातृकाभिः स्व-मन्त्र-त्रिजपावसानं मूल-मन्त्र-वार-त्रय-जपी᳡अन्तं यथा स्याद् एवं पूरयेत्
athānantaraṃ pīṭha-kumbhayor aikyaṃ vicintya pañcāśad-varṇair oṣadhi-toyaiḥ palāśa-tvag-jalaiḥ kṣīra-druma-tvak-kvātha-jalair vā sarvauṣadhi-jalair vā gavāṃ payobhir vā pañca-gavyair vā kevala-jalaiḥ karpūrādi-jalair vā tīrtha-jalair vā kṣa-kārādi-varṇair akārāvasānair viloma-mātṛkābhiḥ sva-mantra-trijapāvasānaṃ mūla-mantra-vāra-traya-japī̀antaṃ yathā syād evaṃ pūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदीच्यम् उशीरं कुष्टं कुङ्कुमम् अम्बु-बाला नेत्र-बाला लोहः कृष्णागुरुर् जटया सह मुरा जटा मांसी च एतैः सह शीतं चन्दनम् इति हरेः प्रिय-कारि-गन्धाष्टकम् उक्तम्
udīcyam uśīraṃ kuṣṭaṃ kuṅkumam ambu-bālā netra-bālā lohaḥ kṛṣṇāgurur jaṭayā saha murā jaṭā māṃsī ca etaiḥ saha śītaṃ candanam iti hareḥ priya-kāri-gandhāṣṭakam uktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदरे शङ्खे विधिनागमोक्त-प्रकारेण मूल-मन्तेण पूर्वोक्त-क्वाथ-जलेन परिपूरिते गन्धी᳡अष्टकं नमो-मन्त्रेण सविलोड्य दत्त्वा सोम-सूर्य-वह्नीनां कलाः पृथक् समावाह्य सेच-कर्म प्राण-प्रतिष्ठा-कर्म क्रमेण विनियोजयेत् कुर्यात्
udare śaṅkhe vidhināgamokta-prakāreṇa mūla-manteṇa pūrvokta-kvātha-jalena paripūrite gandhī̀aṣṭakaṃ namo-mantreṇa saviloḍya dattvā soma-sūrya-vahnīnāṃ kalāḥ pṛthak samāvāhya seca-karma prāṇa-pratiṣṭhā-karma krameṇa viniyojayet kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वोक्त-प्रकारेण आक्षर-भवा अ-काराक्षर-भवा दश कलाः कादिभिः क-कारादिभिर् दशभिर् अक्षरैः सहिताः पुनर् उ-कार-जा उ-काराक्षर-भवा दश कलाः टादिभिर् दशभिर् अक्षरैः सहितास् तथा मलिपि-जा म-काराक्षर-भवा दश कलाः पादिभिर् दशभिर् अक्षरैः सहितास् तथा बिन्दुजा बिन्दु-प्रभवाः चतस्रः कलाः षादिभिश् चतुर्-अक्षरैः सहिताः तथा नादजा नाद-प्रभवाः षोडश्च कलाः स्वर-समूहेन षोडशभिः स्वरैः सहिताः शङ्ख-सलिले न्यस्याः । ताश् च- सृष्टिर् ऋद्धिः स्मृतिर् मेधा कान्तिर् लक्ष्मीर् धृइत्ः स्थिरा । स्थितिः सिद्धिर् अकारोत्थाः कला दश समीरितः ॥ जरा च पालिनी शान्तिर् ऐश्वरी रति-कामिके । वरदा ह्लादिनी प्रीतिर् दीर्घा चोकार-जाः कलाः ॥ तीक्ष्णा रौद्रा भया निद्रा तन्तीर् क्षुत् क्रोधनी क्रिया । उत्कारी चैव मृत्युश् च मकाराक्षरजाः कलाः ॥ निवृत्तिश् च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस् तथैव च । इन्धिका दीपिका चैव रेचिका मोचिका परा ॥ सूक्ष्मा सूक्ष्मामृता ज्ञानाज्ञाना चाप्य् आयनी तथा । व्यापिनी व्योम-रूपा च अनन्ता नाद-सम्भवाः ॥ इति । प्रयोगश् च कं सृष्ट्यै नम इत्य् आदि
pūrvokta-prakāreṇa ākṣara-bhavā a-kārākṣara-bhavā daśa kalāḥ kādibhiḥ ka-kārādibhir daśabhir akṣaraiḥ sahitāḥ punar u-kāra-jā u-kārākṣara-bhavā daśa kalāḥ ṭādibhir daśabhir akṣaraiḥ sahitās tathā malipi-jā ma-kārākṣara-bhavā daśa kalāḥ pādibhir daśabhir akṣaraiḥ sahitās tathā bindujā bindu-prabhavāḥ catasraḥ kalāḥ ṣādibhiś catur-akṣaraiḥ sahitāḥ tathā nādajā nāda-prabhavāḥ ṣoḍaśca kalāḥ svara-samūhena ṣoḍaśabhiḥ svaraiḥ sahitāḥ śaṅkha-salile nyasyāḥ | tāś ca- sṛṣṭir ṛddhiḥ smṛtir medhā kāntir lakṣmīr dhṛitḥ sthirā | sthitiḥ siddhir akārotthāḥ kalā daśa samīritaḥ || jarā ca pālinī śāntir aiśvarī rati-kāmike | varadā hlādinī prītir dīrghā cokāra-jāḥ kalāḥ || tīkṣṇā raudrā bhayā nidrā tantīr kṣut krodhanī kriyā | utkārī caiva mṛtyuś ca makārākṣarajāḥ kalāḥ || nivṛttiś ca pratiṣṭhā ca vidyā śāntis tathaiva ca | indhikā dīpikā caiva recikā mocikā parā || sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānājñānā cāpy āyanī tathā | vyāpinī vyoma-rūpā ca anantā nāda-sambhavāḥ || iti | prayogaś ca kaṃ sṛṣṭyai nama ity ādi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समावाहनस्यान्ते ऽसुसंस्थापनात् प्राक् प्राण-प्रतिष्ठायाः पूर्वं तत्र तत्र स्थाने पण्डितेन धार्याश् चाभिजप्याः पठनीयाः । अयम् अर्थः-शङ्ख-जले ऽकार-प्रभव-क-कारादि-कलावाहनानन्तरं प्राण-प्रतिष्ठायाः पूर्वं हंसः शुचिषद् इति ऋचं पठेत् । उ-कार-प्रभव-टदि-कलावाहनानन्तरं प्रतद् विष्णुः इति ऋचं पठेत् । म-कारादि-प्रभव-प-कारादि-कलावाहनानन्तरं तत् सवितुर् इत्य् आदि ऋचं पठेत् । नाद-प्रभव-त-कारादि-कलावाहनानन्तरं विष्णोर् योनिर् इत्य् आदि ऋचं पठेत् । अनन्तरं मूल-मन्त्रं शङ्ख-जले विलोमेन जपेत् । तास् ताः कलाः पृथग् एकैकशः यथावत् यथा-विधि सम्पूज्य तच् च पी᳡अथः तच्-छङ्खोदकं मूल-मन्त्रं पठित्वा कुम्भे विनिक्षिपेत्
samāvāhanasyānte 'susaṃsthāpanāt prāk prāṇa-pratiṣṭhāyāḥ pūrvaṃ tatra tatra sthāne paṇḍitena dhāryāś cābhijapyāḥ paṭhanīyāḥ | ayam arthaḥ-śaṅkha-jale 'kāra-prabhava-ka-kārādi-kalāvāhanānantaraṃ prāṇa-pratiṣṭhāyāḥ pūrvaṃ haṃsaḥ śuciṣad iti ṛcaṃ paṭhet | u-kāra-prabhava-ṭadi-kalāvāhanānantaraṃ pratad viṣṇuḥ iti ṛcaṃ paṭhet | ma-kārādi-prabhava-pa-kārādi-kalāvāhanānantaraṃ tat savitur ity ādi ṛcaṃ paṭhet | nāda-prabhava-ta-kārādi-kalāvāhanānantaraṃ viṣṇor yonir ity ādi ṛcaṃ paṭhet | anantaraṃ mūla-mantraṃ śaṅkha-jale vilomena japet | tās tāḥ kalāḥ pṛthag ekaikaśaḥ yathāvat yathā-vidhi sampūjya tac ca pī̀athaḥ tac-chaṅkhodakaṃ mūla-mantraṃ paṭhitvā kumbhe vinikṣipet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहकार आम्रः । बोधिर् अश्वत्थः । पनसः कण्टकि-फल-वृक्षः । एतेषां स्तवकैः पल्लवैः शतमन्यु-वल्लि-कलितैर् इन्दवल्ली-बद्धैः कलशं कलश-मुखं सुरद्रुम-धिया पिदधातु समाच्छादयतु तथा पुष्पादिभिः परिपूर्णया शुभ-चक्रिकया शोभमान-शरावेण तद्-उपरि पिदधात्
sahakāra āmraḥ | bodhir aśvatthaḥ | panasaḥ kaṇṭaki-phala-vṛkṣaḥ | eteṣāṃ stavakaiḥ pallavaiḥ śatamanyu-valli-kalitair indavallī-baddhaiḥ kalaśaṃ kalaśa-mukhaṃ suradruma-dhiyā pidadhātu samācchādayatu tathā puṣpādibhiḥ paripūrṇayā śubha-cakrikayā śobhamāna-śarāveṇa tad-upari pidadhāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अनु तद्-अनन्तरं नूतन-मल-रहित-वस्त्र-द्वयेन परित्ः कुम्भ-मुखम् अभिवेष्टयेत् । अनन्तरं कुम्भे पुष्पादिभिर् अलङ्कृते परमोत्कृष्टं महस् तेजः पूज्य-देवता-स्वरूपम् आवाहयेत् आवाहनादिकं कुर्यात् । यथा श्री-कृष्णेहागच्छेह तिष्ठ इह संनिधेहि
tad anu tad-anantaraṃ nūtana-mala-rahita-vastra-dvayena paritḥ kumbha-mukham abhiveṣṭayet | anantaraṃ kumbhe puṣpādibhir alaṅkṛte paramotkṛṣṭaṃ mahas tejaḥ pūjya-devatā-svarūpam āvāhayet āvāhanādikaṃ kuryāt | yathā śrī-kṛṣṇehāgaccheha tiṣṭha iha saṃnidhehi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमुं कलशस्थं हरिं सकलीकृत्य देवताङ्गे षड्-अङ्गानां न्यासः स्यात् सकलीकृतिर् इति । उत्तमाङ्गं विधाय वर्ण-तत्त्वम् अन्व् इति अक्षर-मय-तत्त्व-मन्त्र-न्यासैः सहेति रुद्रधरः । अर्ण इति सृष्टि-संहार-भेदेन अङ्गुल्यारोपण-भेदेन च मन्त्र-वर्ण-विन्यासो ऽर्ण-न्यासो मनु-न्यासः मनु-पुटित-मातृका-न्यास इत्य् अर्थः । इत्य् आदि-न्यासैस् तत्-तेजो-रूप-धरं सकलं सगुणं शरीरं कुर्याद् इति भैरव-त्रिपाठिनः । विद्याधरो ऽप्य् एवम् आह-पीट्ःअ-न्यास-कर-न्यासौ विनापि प्रथम-द्वितीय-पटल-प्रोक्त-न्यासादि-जातैर् इति । केचित् अष्टादशाक्षरे पक्षे तत्त्व-न्यास-स्थाने मन्त्राक्षर-न्यासो द्रष्टव्यः । अथानन्तरम् अवहितः सावधानो गुरुः स-परिवारं आवरण-समेतम् उपचार-गणैः षोडश-पञ्चोपचारान्यतमोपचारेण पूजयेत्
amuṃ kalaśasthaṃ hariṃ sakalīkṛtya devatāṅge ṣaḍ-aṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalīkṛtir iti | uttamāṅgaṃ vidhāya varṇa-tattvam anv iti akṣara-maya-tattva-mantra-nyāsaiḥ saheti rudradharaḥ | arṇa iti sṛṣṭi-saṃhāra-bhedena aṅgulyāropaṇa-bhedena ca mantra-varṇa-vinyāso 'rṇa-nyāso manu-nyāsaḥ manu-puṭita-mātṛkā-nyāsa ity arthaḥ | ity ādi-nyāsais tat-tejo-rūpa-dharaṃ sakalaṃ saguṇaṃ śarīraṃ kuryād iti bhairava-tripāṭhinaḥ | vidyādharo 'py evam āha-pīṭḥa-nyāsa-kara-nyāsau vināpi prathama-dvitīya-paṭala-prokta-nyāsādi-jātair iti | kecit aṣṭādaśākṣare pakṣe tattva-nyāsa-sthāne mantrākṣara-nyāso draṣṭavyaḥ | athānantaram avahitaḥ sāvadhāno guruḥ sa-parivāraṃ āvaraṇa-sametam upacāra-gaṇaiḥ ṣoḍaśa-pañcopacārānyatamopacāreṇa pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मै साङ्गाय नन्दात्मजाय कृष्णाय आसनं पद्मादि-कुसुम-रूपं दत्त्वा स्वागतम् इत्य् उदीर्य स्वागतम् इति शब्दम् उच्चार्य अनन्तरं पूर्वं प्रथमतो ऽर्घ्य-पाद्याचमनीयकानि मधुपर्क-सहितानि देयानि आचमनान्तकानि मधु-पर्कं दत्त्वा पुनर् आचमनीयं देयं स्नानं गन्ध-जलादिभिः कार्यं वासो वस्त्र-युगलं शरीरे देयं विभूषणानि कुण्डलादीनि यथा-स्थानं विनियोज्यानि । अथानन्तरम् अस्य परमेश्वरस्य गात्रे शरीरे पूर्वं प्रथमतः पवित्रैः शुद्धैर् गन्ध-पुष्पैर् न्यास-प्रकारेण यजेत् पूजयेत्
tasmai sāṅgāya nandātmajāya kṛṣṇāya āsanaṃ padmādi-kusuma-rūpaṃ dattvā svāgatam ity udīrya svāgatam iti śabdam uccārya anantaraṃ pūrvaṃ prathamato 'rghya-pādyācamanīyakāni madhuparka-sahitāni deyāni ācamanāntakāni madhu-parkaṃ dattvā punar ācamanīyaṃ deyaṃ snānaṃ gandha-jalādibhiḥ kāryaṃ vāso vastra-yugalaṃ śarīre deyaṃ vibhūṣaṇāni kuṇḍalādīni yathā-sthānaṃ viniyojyāni | athānantaram asya parameśvarasya gātre śarīre pūrvaṃ prathamataḥ pavitraiḥ śuddhair gandha-puṣpair nyāsa-prakāreṇa yajet pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्ण-न्यास-मन्त्रैर् यथा-क्रमं पूजयेत् । ॐ ग्ॐ ॐ नमः इत्य् आदि । सृष्टि-स्थिती पूर्वोक्तं स्वाङ्ग-युगं पञ्चाङ्ग-दशाङ्ग-न्यासौ वेणुं मालां वनमालाम् अभिज्ञान-वरं श्रीवत्सलाञ्छनम् इति अश्म-मुख्यः कौस्तुभः । एतानि सम्पूज्य मूलेन चात्मार्चनवत् यथात्मनि परमेश्वर-पूजा मूल-मन्त्रेण पञ्च-कृत्वः तुलस्यादि-पुष्पाञ्जलिभिः पद-द्वयादिषु कृता तथा कुम्भस्थम् अपि सम्पूज्य भूयः पुनर् अपि आवरणानि वक्ष्यमाणानि पूजयेत् । अष्टादशार्ण-पक्षे सृष्ट्य्-आदि-स्थानेषु वर्ण-न्यास-पद-न्यासानां पूजा कार्येति बोद्धव्यम्
varṇa-nyāsa-mantrair yathā-kramaṃ pūjayet | oṃ goṃ oṃ namaḥ ity ādi | sṛṣṭi-sthitī pūrvoktaṃ svāṅga-yugaṃ pañcāṅga-daśāṅga-nyāsau veṇuṃ mālāṃ vanamālām abhijñāna-varaṃ śrīvatsalāñchanam iti aśma-mukhyaḥ kaustubhaḥ | etāni sampūjya mūlena cātmārcanavat yathātmani parameśvara-pūjā mūla-mantreṇa pañca-kṛtvaḥ tulasyādi-puṣpāñjalibhiḥ pada-dvayādiṣu kṛtā tathā kumbhastham api sampūjya bhūyaḥ punar api āvaraṇāni vakṣyamāṇāni pūjayet | aṣṭādaśārṇa-pakṣe sṛṣṭy-ādi-sthāneṣu varṇa-nyāsa-pada-nyāsānāṃ pūjā kāryeti boddhavyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं कर्णिकायां देवस्य पूर्वादि-चतुर्-दिक्षु दामादयश् चत्वारः पूज्याः । कीदृशाः ? तेजो-रूपा देदीप्यमानाः । प्रयोगस् तु-ॐ दामाय नम इत्य् आदि । द्वितीयावरणम् आह तद्-बहिर् इति । कर्णिका-कोणेषु अङ्गानि समभियजेत्
athānantaraṃ karṇikāyāṃ devasya pūrvādi-catur-dikṣu dāmādayaś catvāraḥ pūjyāḥ | kīdṛśāḥ ? tejo-rūpā dedīpyamānāḥ | prayogas tu-oṃ dāmāya nama ity ādi | dvitīyāvaraṇam āha tad-bahir iti | karṇikā-koṇeṣu aṅgāni samabhiyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्न्य्-आदि-कोण-चतुष्टयेषु हृदयादि-कवचान्तानि चत्वार्य् अङ्गानि अथानन्तरं पूर्वादि-चतुर्-दिक्षु अस्त्रम् अङ्गं पूजयेत्
agny-ādi-koṇa-catuṣṭayeṣu hṛdayādi-kavacāntāni catvāry aṅgāni athānantaraṃ pūrvādi-catur-dikṣu astram aṅgaṃ pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्ग-देवता ध्येयाः । किम्भूताः ? प्रमदाः स्त्री-स्वभावाः । पुनः किम्भूताः ? मुक्ताः इन्दुकान्तश् चन्द्रकान्त-मणिः कुवलयं नील-पद्मं हरिनीलः इन्द्रनील-मणिः हुताशो वह्निश् च एतेषां समानाभा प्रभा वर्णो यासान्तास् तथा । किम्भूताः ? अभयेन वरेण च शोभिताः करा यासां ताः । किम्भूताः ? प्रसन्न-वदनाः
aṅga-devatā dhyeyāḥ | kimbhūtāḥ ? pramadāḥ strī-svabhāvāḥ | punaḥ kimbhūtāḥ ? muktāḥ indukāntaś candrakānta-maṇiḥ kuvalayaṃ nīla-padmaṃ harinīlaḥ indranīla-maṇiḥ hutāśo vahniś ca eteṣāṃ samānābhā prabhā varṇo yāsāntās tathā | kimbhūtāḥ ? abhayena vareṇa ca śobhitāḥ karā yāsāṃ tāḥ | kimbhūtāḥ ? prasanna-vadanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्-अनन्तरं दलेषु पूर्वादि-पत्रेषु रुक्मिण्य्-आद्याः अष्टौ महिषीर् मुख्या महा-देवीः सम्पूजयेत् । किम्भूताः ? दक्षिण-करैर् धृतानि कमलानि याभिस् तास् तथा । पुनः किम्भूताः ? वसु-पूरित-पात्रैर् मुद्रिताः पूरिता अन्ये वाम-करा यासां तास् तथा
tatas tad-anantaraṃ daleṣu pūrvādi-patreṣu rukmiṇy-ādyāḥ aṣṭau mahiṣīr mukhyā mahā-devīḥ sampūjayet | kimbhūtāḥ ? dakṣiṇa-karair dhṛtāni kamalāni yābhis tās tathā | punaḥ kimbhūtāḥ ? vasu-pūrita-pātrair mudritāḥ pūritā anye vāma-karā yāsāṃ tās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋक्षजा जाम्बवती
ṛkṣajā jāmbavatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एता रुक्मिण्य्-आद्या द्विशः युग्मशः क्रमेण काञ्चन-मरकतयोर् इवाभा दीप्तिर् यासां तास् तथा । पुनः किम्भूताः ? शोभमानानि शुक्लानि नाना-प्रकाराणि वस्त्राणि यासां तास् तथा । पुनः किम्भूताः ? अचला ये कुचास् तेषां गौरवेण अलसानि निष्क्रियाणि अङ्गानि यासां तास् तथा । पुनः किम्भूताः ? नाना-प्रकारो मणि-प्रकर इन्द्रनीलादि-समूहस् तेषु विशेषेण शोभितानि आभरणानि यासाम्
etā rukmiṇy-ādyā dviśaḥ yugmaśaḥ krameṇa kāñcana-marakatayor ivābhā dīptir yāsāṃ tās tathā | punaḥ kimbhūtāḥ ? śobhamānāni śuklāni nānā-prakārāṇi vastrāṇi yāsāṃ tās tathā | punaḥ kimbhūtāḥ ? acalā ye kucās teṣāṃ gauraveṇa alasāni niṣkriyāṇi aṅgāni yāsāṃ tās tathā | punaḥ kimbhūtāḥ ? nānā-prakāro maṇi-prakara indranīlādi-samūhas teṣu viśeṣeṇa śobhitāni ābharaṇāni yāsām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्-अनन्तरं दलाग्रेषु पूर्वादि-क्रमेण वसुदेवादीन् सम्पूजयेत् । कीदृशाः ? गोविन्दे विलीना सम्बद्धा मतिर् लोचनं येषां ते तथा
tatas tad-anantaraṃ dalāgreṣu pūrvādi-krameṇa vasudevādīn sampūjayet | kīdṛśāḥ ? govinde vilīnā sambaddhā matir locanaṃ yeṣāṃ te tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञान-मुद्रा अभयं च करेषु ययोस् तौ पितरौ वसुदेव-नन्द-गोपौ । कीदृशौ ? हरिद्राभ-श्वेतौ मातरौ देवकी-यशोदे । कीदृश्यौ ? दिव्यानि देवार्हाणि माल्याम्बर-भूषणानि ययोस् तादृश्यौ
jñāna-mudrā abhayaṃ ca kareṣu yayos tau pitarau vasudeva-nanda-gopau | kīdṛśau ? haridrābha-śvetau mātarau devakī-yaśode | kīdṛśyau ? divyāni devārhāṇi mālyāmbara-bhūṣaṇāni yayos tādṛśyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरदं वर-दानं मुद्रा-विशेषं पायसा-पूर्ण-पात्रं च धारयन्त्यौ । पुनः किम्भूते ? अरुणा-श्यामले । पुनः कीदृश्यौ ? हार-कुण्डलाभ्यां शोभिते
varadaṃ vara-dānaṃ mudrā-viśeṣaṃ pāyasā-pūrṇa-pātraṃ ca dhārayantyau | punaḥ kimbhūte ? aruṇā-śyāmale | punaḥ kīdṛśyau ? hāra-kuṇḍalābhyāṃ śobhite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलो बलभद्रः शङ्खेन्दु-धवलः श्वेतः लाङ्गलं मुसलं बिभ्राणः । पुनः कीदृशः ? हाला माध्वी तस्याः पाने लोलः चञ्चलः अमृष्य-कारी । पुनः कीदृशः ? नील-वासाः । पुनः कीदृशः ? हेलावान् लीलावान् । पुनः कीदृशः ? एक-कुण्डल-धारी
balo balabhadraḥ śaṅkhendu-dhavalaḥ śvetaḥ lāṅgalaṃ musalaṃ bibhrāṇaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? hālā mādhvī tasyāḥ pāne lolaḥ cañcalaḥ amṛṣya-kārī | punaḥ kīdṛśaḥ ? nīla-vāsāḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? helāvān līlāvān | punaḥ kīdṛśaḥ ? eka-kuṇḍala-dhārī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुभद्रा कलाय-श्यामला भद्रा समीचीना भद्र-भूषणा शोभमानाभरणा । पुनः किम्भूता ? वराभय-युता । पुनः किम्भूता ? पीत-वसना । पुनः किम्भूता ? प्रौढ-यौवना
subhadrā kalāya-śyāmalā bhadrā samīcīnā bhadra-bhūṣaṇā śobhamānābharaṇā | punaḥ kimbhūtā ? varābhaya-yutā | punaḥ kimbhūtā ? pīta-vasanā | punaḥ kimbhūtā ? prauḍha-yauvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेणुर् वंशी । वीना तन्त्री । वेत्रं यष्टिः शङ्खः शृङ्गादि नाना-वस्तु पाणौ करे येषाम् एवं विशिष्टा गोपाः गोप्यः पुनर् नाना-प्रकारं यत्-प्राभृतम् उपढौकनं तेनात्तम् आयत्तं वशीकृतं कराब्जं यासां ताः । पञ्चमावरणम् आह-मन्दारादीन् इति । तद्-बाह्ये तद्-अनन्तरं मन्दारादीन् अग्रे वक्ष्यमाणान् कल्प-वृक्षान् पूजयेत्
veṇur vaṃśī | vīnā tantrī | vetraṃ yaṣṭiḥ śaṅkhaḥ śṛṅgādi nānā-vastu pāṇau kare yeṣām evaṃ viśiṣṭā gopāḥ gopyaḥ punar nānā-prakāraṃ yat-prābhṛtam upaḍhaukanaṃ tenāttam āyattaṃ vaśīkṛtaṃ karābjaṃ yāsāṃ tāḥ | pañcamāvaraṇam āha-mandārādīn iti | tad-bāhye tad-anantaraṃ mandārādīn agre vakṣyamāṇān kalpa-vṛkṣān pūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तान् एवाह मन्दारेति । कुत्र कः पूजनीयः तत्राह मध्ये इति । मध्ये कर्णिकायां प्रथम-परित्यागे मानाभावात् प्रथम-निर्दिष्टवत् पूजा चतुर्दिक्षु पूर्वादि-चतुर्-दिक्षु एतादृशान् वाञ्छिता आकाङ्क्षिता ये अर्थास् तेषां दाने एकं अद्वितीया दक्षाः तान् तथा फलैः नम्राः शाखा येषु तान् । यद् वा, आकाङ्क्षित-दाने अद्वितीय-समर्थान् तथा फलैः नम्राः शाखा येषु तान्
tān evāha mandāreti | kutra kaḥ pūjanīyaḥ tatrāha madhye iti | madhye karṇikāyāṃ prathama-parityāge mānābhāvāt prathama-nirdiṣṭavat pūjā caturdikṣu pūrvādi-catur-dikṣu etādṛśān vāñchitā ākāṅkṣitā ye arthās teṣāṃ dāne ekaṃ advitīyā dakṣāḥ tān tathā phalaiḥ namrāḥ śākhā yeṣu tān | yad vā, ākāṅkṣita-dāne advitīya-samarthān tathā phalaiḥ namrāḥ śākhā yeṣu tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिर् इन्द्रः हव्य-वाड्-अग्निः तरणिजो यमः क्षपाचरो निशाचरो निरृतिः अप्पतिर् वरुणः वायुः सोमः ईशः शेषो ऽनन्तः पद्मजो ब्रह्मा एतान् स्व-दिक्षु पूर्वादि-दिक्षु निर्मल-मतिः पूजयेत् । अत्र निरृति-वरुणयोर् मध्ये ऽनन्तं सोमेशानयोर् मध्ये ब्रह्माणं स्वादिक्ष्व् अतिकथनात् अन्यत्र कल्पित-पूर्वादि-दिक्षु पूजावगम्यते । तद् उक्तम् आगमान्तरे- देवाग्रे स्वस्य वाप्य् अग्रे प्राची प्रोक्ता च देशिकैः । प्राची प्राच्य् एव विज्ञेया मुक्तये देवतार्चनम् ॥ इति । कीदृशान् ? स्व-जातिः इन्द्रत्वादिः । अधीश्वरो ऽधिपतिः हेतिः शस्त्रं पत्रं वाहनं परिवारो गणः एतैः संयुक्तान् एतेषां च बीजानि उच्चारयितव्यानि । प्रयोगस् तु लं इन्द्राय सर्व-सुराधिपतये सायुधाय सवाहनाय सपरिवाराय नम एवम् अन्यत्राप्य् ऊहनीयः
harir indraḥ havya-vāḍ-agniḥ taraṇijo yamaḥ kṣapācaro niśācaro nirṛtiḥ appatir varuṇaḥ vāyuḥ somaḥ īśaḥ śeṣo 'nantaḥ padmajo brahmā etān sva-dikṣu pūrvādi-dikṣu nirmala-matiḥ pūjayet | atra nirṛti-varuṇayor madhye 'nantaṃ someśānayor madhye brahmāṇaṃ svādikṣv atikathanāt anyatra kalpita-pūrvādi-dikṣu pūjāvagamyate | tad uktam āgamāntare- devāgre svasya vāpy agre prācī proktā ca deśikaiḥ | prācī prācy eva vijñeyā muktaye devatārcanam || iti | kīdṛśān ? sva-jātiḥ indratvādiḥ | adhīśvaro 'dhipatiḥ hetiḥ śastraṃ patraṃ vāhanaṃ parivāro gaṇaḥ etaiḥ saṃyuktān eteṣāṃ ca bījāni uccārayitavyāni | prayogas tu laṃ indrāya sarva-surādhipataye sāyudhāya savāhanāya saparivārāya nama evam anyatrāpy ūhanīyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कपिशः कनक-वर्णः कपिलस् ताम्र-वर्णाभः श्यामलः कृष्णः श्वेतः शुक्लः धूम्रो ऽसित-भेदः अमल-सितः श्वेतः शुचिर् अपि श्वेत एव रक्तो लोहित एते वासवाद्याः वर्णतो वर्णेन यथा-क्रमं पूर्वोक्त-क्रमतः । पुनः कीदृशः ? हस्त-पद्मे शोभमानानि आयुधानि येषां ते । पुनः उत्कृष्ट-वेशा नाना-प्रकार-मणि-समूहानां पद्म-रागादीनाम् उस्रेण किरणेन प्रस्फुरद्-देदीप्यमानं यद् भूषणं तेनाढ्या उपचिताः शोभमाना इत्य् अर्थः
kapiśaḥ kanaka-varṇaḥ kapilas tāmra-varṇābhaḥ śyāmalaḥ kṛṣṇaḥ śvetaḥ śuklaḥ dhūmro 'sita-bhedaḥ amala-sitaḥ śvetaḥ śucir api śveta eva rakto lohita ete vāsavādyāḥ varṇato varṇena yathā-kramaṃ pūrvokta-kramataḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? hasta-padme śobhamānāni āyudhāni yeṣāṃ te | punaḥ utkṛṣṭa-veśā nānā-prakāra-maṇi-samūhānāṃ padma-rāgādīnām usreṇa kiraṇena prasphurad-dedīpyamānaṃ yad bhūṣaṇaṃ tenāḍhyā upacitāḥ śobhamānā ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दम्भोलिर् वज्रं शक्त्य्-अभिधं शक्ति-नामकम् अस्त्रं दण्डः कृपाणः खड्गः चण्डाङ्कुशाह्वयः उग्राङ्कुशाख्यः गदा त्रिशिखं त्रिशूलम् अरि चक्रं पद्म्ं च एतानि वह्नि-वासवादितो बहिः सम्पूज्यानि । दम्भोलि-प्रभृतयः कीदृशाः ? निज- सुलक्षित-मौलि-युक्ताः वज्रादि-लाञ्छित-मुकुटाः । पुनः स्व-स्वायुधैर् अस्त्रैर् अभयेन च समुद्यतं सुलक्षितं हस्त-पद्मं येषां ते तथा
dambholir vajraṃ śakty-abhidhaṃ śakti-nāmakam astraṃ daṇḍaḥ kṛpāṇaḥ khaḍgaḥ caṇḍāṅkuśāhvayaḥ ugrāṅkuśākhyaḥ gadā triśikhaṃ triśūlam ari cakraṃ padmṃ ca etāni vahni-vāsavādito bahiḥ sampūjyāni | dambholi-prabhṛtayaḥ kīdṛśāḥ ? nija- sulakṣita-mauli-yuktāḥ vajrādi-lāñchita-mukuṭāḥ | punaḥ sva-svāyudhair astrair abhayena ca samudyataṃ sulakṣitaṃ hasta-padmaṃ yeṣāṃ te tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वज्र-पूर्वाः वज्राद्याः रुचा वर्णेन क्रमतो ऽनुक्रमेणैवंरूपा ज्ञेयाः । पुनः कीदृशाः ? काञ्चनं रौप्यं तोयदो मेघः अभ्रं चम्पक-पुष्पम् अरुणो रक्तः हिमं श्वेतः नीलः श्यामलः जवा औण्ड्र-पुष्पं प्रवालो नव-पल्लवः एवम्भूता दीप्तिर् येषां ते तथा । पुनः कीदृशाः ? रुचिरं मनोहरं विलेपनं चन्दनादि वस्त्रं माल्यं भूषणं च येषां ते तथा
vajra-pūrvāḥ vajrādyāḥ rucā varṇena kramato 'nukrameṇaivaṃrūpā jñeyāḥ | punaḥ kīdṛśāḥ ? kāñcanaṃ raupyaṃ toyado meghaḥ abhraṃ campaka-puṣpam aruṇo raktaḥ himaṃ śvetaḥ nīlaḥ śyāmalaḥ javā auṇḍra-puṣpaṃ pravālo nava-pallavaḥ evambhūtā dīptir yeṣāṃ te tathā | punaḥ kīdṛśāḥ ? ruciraṃ manoharaṃ vilepanaṃ candanādi vastraṃ mālyaṃ bhūṣaṇaṃ ca yeṣāṃ te tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पूर्वोक्त-प्रकारेण विष्णु-पूजा-विधौ आवरण-सप्तकं कथितम् । कीदृशं ? सकल-सुखार्थ-दायकम् । अशक्तं प्रत्याह प्रयजताद् इति । पूर्वोक्ताशक्तः त्रितयावरणम् आवरण-त्रय-सहितं प्रयजेत् । कैः ? अङ्गम् इन्द्र-वज्रम् एतन्-मुखैर् एतत् प्रधानैर् इत्य् अर्थः
iti pūrvokta-prakāreṇa viṣṇu-pūjā-vidhau āvaraṇa-saptakaṃ kathitam | kīdṛśaṃ ? sakala-sukhārtha-dāyakam | aśaktaṃ pratyāha prayajatād iti | pūrvoktāśaktaḥ tritayāvaraṇam āvaraṇa-traya-sahitaṃ prayajet | kaiḥ ? aṅgam indra-vajram etan-mukhair etat pradhānair ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पूर्वोक्त-प्रकारेण जल-गन्ध-पुष्पैः पूजयित्वा अथानन्तरं कृष्णाष्टकेन वक्ष्यमाणेन बुधः पण्डितः कृष्ण-पूजां कुर्यात् तानि । समाह्वयानि नामानि प्रणवादि-नमो ऽन्तिकानि वक्ष्यमाणानि ॐ कृष्णाय नम इत्य् आदीनि
iti pūrvokta-prakāreṇa jala-gandha-puṣpaiḥ pūjayitvā athānantaraṃ kṛṣṇāṣṭakena vakṣyamāṇena budhaḥ paṇḍitaḥ kṛṣṇa-pūjāṃ kuryāt tāni | samāhvayāni nāmāni praṇavādi-namo 'ntikāni vakṣyamāṇāni oṃ kṛṣṇāya nama ity ādīni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असुरान्तक-शब्दान्ते भार-हारीत्य् अर्थः । इमे कृष्णादयः शब्दाः क्रमाद् एकैकशः प्रणवाद्याश् चतुर्थ्य्-अन्ता नमो ऽन्तकाश् च विज्ञेयाः
asurāntaka-śabdānte bhāra-hārīty arthaḥ | ime kṛṣṇādayaḥ śabdāḥ kramād ekaikaśaḥ praṇavādyāś caturthy-antā namo 'ntakāś ca vijñeyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथवा एभिर् एव कृष्णादिभिः शब्दैः कंसवैरिणः श्री-कृष्णस्य पूजा बुधैः । पण्डितैः कर्तव्या । किम् अर्थम् ? संसार एव सागरः तस्य उत्तीर्त्यै उत्तरणाय । पुनः किम् अर्थम् ? सकल-मनोरथ-प्राप्त्य्-अर्थम्
athavā ebhir eva kṛṣṇādibhiḥ śabdaiḥ kaṃsavairiṇaḥ śrī-kṛṣṇasya pūjā budhaiḥ | paṇḍitaiḥ kartavyā | kim artham ? saṃsāra eva sāgaraḥ tasya uttīrtyai uttaraṇāya | punaḥ kim artham ? sakala-manoratha-prāpty-artham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साराङ्गारे दृढ-काष्ठाङ्गारे । खादिराङ्गारे इति त्रिपाठिनः । संविकीर्णैः क्षिप्तैः गुग्गुल्व्-आद्यैः गुग्गुलु-शर्करा-मधु-चन्दनागुरु-शीरैः घृत-विलुलितैर् धृत-प्लुतैः जर्जरैः कुट्टनेन चूर्णितैर् घन-परिमलैर् निविड-सौरभ-शालिभिः धूपम् आपाद्य कृत्वा मन्त्री उपासकः नीचैर् नाभि-प्रदेशे दनुज-मथनाय गोपाल-कृष्णाय दद्यात् । किं कुर्वन् ? अथानन्तरम् अपरेण वामेन दोष्णा हस्तेन गज-ध्वनि-मन्त्र-मातः स्वाहेति घण्टां वादयन् । किम्भूताम् ? गन्धाक्षत-पुष्पैः पूजिताम्
sārāṅgāre dṛḍha-kāṣṭhāṅgāre | khādirāṅgāre iti tripāṭhinaḥ | saṃvikīrṇaiḥ kṣiptaiḥ guggulv-ādyaiḥ guggulu-śarkarā-madhu-candanāguru-śīraiḥ ghṛta-vilulitair dhṛta-plutaiḥ jarjaraiḥ kuṭṭanena cūrṇitair ghana-parimalair niviḍa-saurabha-śālibhiḥ dhūpam āpādya kṛtvā mantrī upāsakaḥ nīcair nābhi-pradeśe danuja-mathanāya gopāla-kṛṣṇāya dadyāt | kiṃ kurvan ? athānantaram apareṇa vāmena doṣṇā hastena gaja-dhvani-mantra-mātaḥ svāheti ghaṇṭāṃ vādayan | kimbhūtām ? gandhākṣata-puṣpaiḥ pūjitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वद् आपाद्य दीपं कुर्यात् । कया ? सुरभि सुगन्धि यद् घृतं तेन सिक्ता उक्षिता कर्पूर-सहिता वर्तिस् तया । कीदृशम् ? दृष्ट्या दीप्तम् । दृष्टि-मनोहरम् इति रुद्रधरः । पद्म-पर्यन्तं मस्तक-पर्यन्तम् उच्चैर् उपरि दत्त्वा दृष्ट्यादीति दक्षिणावर्तेन पद्म-पर्यन्तम् । चरण-कमल-पर्यन्तम् इति त्रिपाठिनः । पाद-पर्यन्तम् इति क्वचित् पाठः । अनन्तरं पुष्पाञ्जलिम् अपि शिरसि दत्त्वा पाद्याचमनीये च दत्त्वा विपुल-स्वर्ण-पात्रे बृहत्-कनक-भाजने नैवेद्यं कल्पयतु सम्पादयतु । साचामम् आचमन-सहितं प्रथमं वदनेत्य् आदिभिर् आचमनं दत्त्वा अनन्तरं नैवेद्यं ददात्व् इत्य् अर्थः
tadvad āpādya dīpaṃ kuryāt | kayā ? surabhi sugandhi yad ghṛtaṃ tena siktā ukṣitā karpūra-sahitā vartis tayā | kīdṛśam ? dṛṣṭyā dīptam | dṛṣṭi-manoharam iti rudradharaḥ | padma-paryantaṃ mastaka-paryantam uccair upari dattvā dṛṣṭyādīti dakṣiṇāvartena padma-paryantam | caraṇa-kamala-paryantam iti tripāṭhinaḥ | pāda-paryantam iti kvacit pāṭhaḥ | anantaraṃ puṣpāñjalim api śirasi dattvā pādyācamanīye ca dattvā vipula-svarṇa-pātre bṛhat-kanaka-bhājane naivedyaṃ kalpayatu sampādayatu | sācāmam ācamana-sahitaṃ prathamaṃ vadanety ādibhir ācamanaṃ dattvā anantaraṃ naivedyaṃ dadātv ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिसुरभिणा दुग्धान्नेन सुशृतेन सुपक्वेन सिता-समुपदेशकैः शर्करा-व्यञ्जनैः सह । शर्करया सह उपदंशकैर् व्यञ्जनैर् इति त्रिपाठिनः । अस्मिन् पक्षे शुचितेन सिता-समुपदंशकैर् इति पाठः । रुचिर इच्छी᳡अकरः हृद्यः सुस्वादः विचित्रो मधुरादि-रसो येषु तैः नूतनं श्रेष्ठं सितोपलं खण्डादि-प्रसिद्धं पुष्प-रसो मधु एतैर् द्रव्यैर् नैवेद्यं कल्पयतु
atisurabhiṇā dugdhānnena suśṛtena supakvena sitā-samupadeśakaiḥ śarkarā-vyañjanaiḥ saha | śarkarayā saha upadaṃśakair vyañjanair iti tripāṭhinaḥ | asmin pakṣe śucitena sitā-samupadaṃśakair iti pāṭhaḥ | rucira icchī̀akaraḥ hṛdyaḥ susvādaḥ vicitro madhurādi-raso yeṣu taiḥ nūtanaṃ śreṣṭhaṃ sitopalaṃ khaṇḍādi-prasiddhaṃ puṣpa-raso madhu etair dravyair naivedyaṃ kalpayatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूल-मन्त्रास्त्र-मन्त्रेणास्त्राय फड्-इत्य् अनेन वा उक्षितं सिक्तं चक्र-मुद्रयाभिरक्ष्य वायव्येति वायु-बीज-जप्तोदक-प्रोक्षण-परिशोषित-दोषम् अग्नि-दोष्णा सन्दह्येति रम् इति वह्नि-बीजाभिजप्त-दक्षिण-करेण स्पृष्ट्वा दोषान् दग्ध्वा वाम-कर-सौध-रसाभिपूरणम् इति वाम-हस्तेन पिधाय बं-बीज-जपेनामृत-रसाभिपूर्णं विचिन्त्य मूल-मन्त्रेणामृत-रूपं विचिन्त्याथानन्तरं तद् एतादृशं नैवेद्यम् अभिमृशन् स्पृष्ट्वा मनुं मन्त्रम् अष्टशः अष्ट-वारं प्रजपतु सुरभि-मुद्रिकया धेनु-मुद्रिकया परिपूर्णं नैवेद्यं विचिन्त्य गन्ध-मुखैः चन्दनाद्यैः पूजयतु । दान-प्रकारं दर्शयति-हरिम् इत्य् आदिना । कृत-प्रसवाञ्जलिर् हरिं प्रत्यर्चयेत् नैवेद्य-ग्रहणायास्यतस् तेजो निःसरत्व् इति प्रार्थयेत् । अथानन्तरम् अस्य हरेर् आस्यतो मुखतस् तेजो निःसरेत् प्रसरत्व् इति चिन्तयेत् । नैवेद्ये संयोजयेद् इति त्रिपाठिनः
mūla-mantrāstra-mantreṇāstrāya phaḍ-ity anena vā ukṣitaṃ siktaṃ cakra-mudrayābhirakṣya vāyavyeti vāyu-bīja-japtodaka-prokṣaṇa-pariśoṣita-doṣam agni-doṣṇā sandahyeti ram iti vahni-bījābhijapta-dakṣiṇa-kareṇa spṛṣṭvā doṣān dagdhvā vāma-kara-saudha-rasābhipūraṇam iti vāma-hastena pidhāya baṃ-bīja-japenāmṛta-rasābhipūrṇaṃ vicintya mūla-mantreṇāmṛta-rūpaṃ vicintyāthānantaraṃ tad etādṛśaṃ naivedyam abhimṛśan spṛṣṭvā manuṃ mantram aṣṭaśaḥ aṣṭa-vāraṃ prajapatu surabhi-mudrikayā dhenu-mudrikayā paripūrṇaṃ naivedyaṃ vicintya gandha-mukhaiḥ candanādyaiḥ pūjayatu | dāna-prakāraṃ darśayati-harim ity ādinā | kṛta-prasavāñjalir hariṃ pratyarcayet naivedya-grahaṇāyāsyatas tejo niḥsaratv iti prārthayet | athānantaram asya harer āsyato mukhatas tejo niḥsaret prasaratv iti cintayet | naivedye saṃyojayed iti tripāṭhinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं वीति-होत्र-दयितान्तं स्वाहा-कारान्तं मूल-मन्त्रम् उच्चरन् किंचिज् जलं तद्-उपरि क्षिपेत् प्रोक्षयेत् । अत्र स्वाहान्ते ऽपि मन्त्रे पुनः स्वाहा-पद-प्रयोगः कार्यः एतद्-बलाद् एव अनन्तर-दोर्-युजा हस्त-द्वयेन स-कुसुमं स-पुष्पं समुद्धरन् उत्तोलयन् तद्-अमृतात्मकं हविः समर्पयेत्
athānantaraṃ vīti-hotra-dayitāntaṃ svāhā-kārāntaṃ mūla-mantram uccaran kiṃcij jalaṃ tad-upari kṣipet prokṣayet | atra svāhānte 'pi mantre punaḥ svāhā-pada-prayogaḥ kāryaḥ etad-balād eva anantara-dor-yujā hasta-dvayena sa-kusumaṃ sa-puṣpaṃ samuddharan uttolayan tad-amṛtātmakaṃ haviḥ samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं मन्त्रः सर्वासु देवानां पूजासु निजाख्ययेति हरे इत्य् अस्मिन् स्थाने यस्मै देवाय दीयते तन्-नाम-ग्रहणंकर्तव्यम् इति निजाख्या-शब्दार्थः । निवेद्याख्ययेति केचित्
ayaṃ mantraḥ sarvāsu devānāṃ pūjāsu nijākhyayeti hare ity asmin sthāne yasmai devāya dīyate tan-nāma-grahaṇaṃkartavyam iti nijākhyā-śabdārthaḥ | nivedyākhyayeti kecit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाम-दोष्णा ग्रास-मुद्रां दर्शयेत् । किम्भूताम् ? प्रफुल्लोत्पल-सदृशीम् । अनन्तरं दक्षिण-हस्तेन प्राणादीनां वक्ष्यमाणां मुद्रां दर्शयेद् इति
vāma-doṣṇā grāsa-mudrāṃ darśayet | kimbhūtām ? praphullotpala-sadṛśīm | anantaraṃ dakṣiṇa-hastena prāṇādīnāṃ vakṣyamāṇāṃ mudrāṃ darśayed iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कनिष्ठोपकनिष्ठे कनिष्ठानामिके द्वे स्वाङ्गुष्ठ-मूर्ध्ना स्पृशेत् । इह मुद्रा प्रथमा तथा तर्जनी-मध्यमे स्वाङ्गुष्ठ-मूर्ध्ना स्पृशेत् अनामिक-मध्यमिके च तेन स्पृशेद् एवं व्यान-मुद्रा अनामा-तर्जनी-मध्यमास् तेन स्पृशेत् । चतुर्थी उदानस्य तास् तिस्रः कनिष्ठा-सहिताः । तद्वत् स्वाङ्गुष्ठ-मूर्ध्ना यदि स्पृशेत् तदा समान-मुद्रा इत्य् अनेन प्रकारेण प्राणादि-मुद्राः प्रदिष्टाः कथिताः । किम्भूताः ? यथायोग्य-स्व-मन्त्र-सहिताः मन्त्र-साहित्येन तासां मुद्रात्वं भवति बिल्व-मुद्रावद् इत्य् अर्थः
kaniṣṭhopakaniṣṭhe kaniṣṭhānāmike dve svāṅguṣṭha-mūrdhnā spṛśet | iha mudrā prathamā tathā tarjanī-madhyame svāṅguṣṭha-mūrdhnā spṛśet anāmika-madhyamike ca tena spṛśed evaṃ vyāna-mudrā anāmā-tarjanī-madhyamās tena spṛśet | caturthī udānasya tās tisraḥ kaniṣṭhā-sahitāḥ | tadvat svāṅguṣṭha-mūrdhnā yadi spṛśet tadā samāna-mudrā ity anena prakāreṇa prāṇādi-mudrāḥ pradiṣṭāḥ kathitāḥ | kimbhūtāḥ ? yathāyogya-sva-mantra-sahitāḥ mantra-sāhityena tāsāṃ mudrātvaṃ bhavati bilva-mudrāvad ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणादयः पञ्च क्रमाच् चतुर्थी-विभक्ति-सहिताः तथा तारा-धाराः ॐकाराधाराः प्रणवाद्या इत्य् अर्थः । तथा कृष्णाध्वनो ऽग्नेर् वध्वा प्रियया इद्धा उद्दीप्ताः सम्बद्धाः स्वाहा-कारान्ता इत्य् अर्थः । एवं च सति ॐ प्राणाय स्वाहा इत्य् आद्याः पञ्च मन्त्रा भवतीत्य् अर्थः
prāṇādayaḥ pañca kramāc caturthī-vibhakti-sahitāḥ tathā tārā-dhārāḥ oṃkārādhārāḥ praṇavādyā ity arthaḥ | tathā kṛṣṇādhvano 'gner vadhvā priyayā iddhā uddīptāḥ sambaddhāḥ svāhā-kārāntā ity arthaḥ | evaṃ ca sati oṃ prāṇāya svāhā ity ādyāḥ pañca mantrā bhavatīty arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस् तद्-अनन्तरं निवेद्य-मुद्रां प्रदर्शयेत् । किं कुर्वन् ? कर-द्वये करयोर् अनामिकां प्रधानयाङ्गुष्ठेन स्पृशन् । पुनः किं कुर्वन् ? निजं स्वीयं मनुं मन्त्रं प्रजपन्
tatas tad-anantaraṃ nivedya-mudrāṃ pradarśayet | kiṃ kurvan ? kara-dvaye karayor anāmikāṃ pradhānayāṅguṣṭhena spṛśan | punaḥ kiṃ kurvan ? nijaṃ svīyaṃ manuṃ mantraṃ prajapan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दजः ठ-कारः अम्बुः व-कारः मनुः औ-कारः बिन्दुः एतैर् युक्ता नतिर् नमः पार्श्वः प-कारः रा इति स्वरूपं मरुत् य-कारः अवात्मने इति अनि स्वरूपं रुद्धं इति स्वरूपं ङे चतुर्थी अनिरुद्ध-शब्दश् चतुर्थी-युक्त इत्य् अर्थः । निवेद्यम् इति त्रयः आत्म-भूः क-कारः मांसो ल-कारः पार्श्वः प-कारः ल-कार-य-काराभ्यां युक्तो ऽनिलो य-कारः अमीति स्वरूपं तथा ठ्वौं नमः पर्यावात्मने अनिरुद्धाय नैवेद्यं कल्पयामि इति मन्त्रः
nandajaḥ ṭha-kāraḥ ambuḥ va-kāraḥ manuḥ au-kāraḥ binduḥ etair yuktā natir namaḥ pārśvaḥ pa-kāraḥ rā iti svarūpaṃ marut ya-kāraḥ avātmane iti ani svarūpaṃ ruddhaṃ iti svarūpaṃ ṅe caturthī aniruddha-śabdaś caturthī-yukta ity arthaḥ | nivedyam iti trayaḥ ātma-bhūḥ ka-kāraḥ māṃso la-kāraḥ pārśvaḥ pa-kāraḥ la-kāra-ya-kārābhyāṃ yukto 'nilo ya-kāraḥ amīti svarūpaṃ tathā ṭhvauṃ namaḥ paryāvātmane aniruddhāya naivedyaṃ kalpayāmi iti mantraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मण्डल-परितो बीजाङ्कुर-पात्राणि संस्थाप्य तथैव पिष्ट-कृतान् घृत-परिपूर्णान् प्रज्वलित-शिखान् प्रदीपान् स्थापयेत्
maṇḍala-parito bījāṅkura-pātrāṇi saṃsthāpya tathaiva piṣṭa-kṛtān ghṛta-paripūrṇān prajvalita-śikhān pradīpān sthāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं शास्त्रोक्त-संस्कारैः संस्कृते वह्नौ निर्मल-बुद्धिः यथोक्त-रूपं हरिम् आवाह्य गन्धादिभिश् च यथाविधि सम्पूज्याष्टोत्तर-सहस्रं जुहुयात् । केन सित-दीधितिना भक्तेन कीदृशेन पयः-परिसाधितेन दुग्ध-परिपाचितेन परमान्नेनेत्य् अर्थः । पुनः कीदृशेन ? सिता-घृत-युतेन शर्करा-घृत-सहितेन अनन्तरं यथोक्त-होमं समाप्यावशिष्ट-परमान्नेन राशिषु मेषादिषु अधिनाथेभ्यो राशि-देवताभ्यो मङ्गलादिभ्यः नक्षत्रेभ्यो ऽश्विन्यादिभ्यः करणेभ्यो ववादिभ्यो बलिं दद्यात् । प्रयोगस् तु मेष-वृश्चिकाधिपतये मङ्गलाय एष बलिर् नमः एवं वृष-तुलाधिपतये शुक्राय मिथुन-कन्याधिपतये बुधाय कर्कटाधिपतये चन्द्राय सिंहाधिपतये सूर्याय दनुर्-मीनाधिपतये गुरवे मकर-कुम्भाधिपतये शनये एव बलिर् नमः । एवं अश्वनी-भरणी-कृत्तिकापादीय-मेष-राशये एष बलिर् नम इत्य् आदि । एवं वववालकीलवतैतिल-गर-वणिज-विष्टिभ्यः एष बलिर् नमः
athānantaraṃ śāstrokta-saṃskāraiḥ saṃskṛte vahnau nirmala-buddhiḥ yathokta-rūpaṃ harim āvāhya gandhādibhiś ca yathāvidhi sampūjyāṣṭottara-sahasraṃ juhuyāt | kena sita-dīdhitinā bhaktena kīdṛśena payaḥ-parisādhitena dugdha-paripācitena paramānnenety arthaḥ | punaḥ kīdṛśena ? sitā-ghṛta-yutena śarkarā-ghṛta-sahitena anantaraṃ yathokta-homaṃ samāpyāvaśiṣṭa-paramānnena rāśiṣu meṣādiṣu adhināthebhyo rāśi-devatābhyo maṅgalādibhyaḥ nakṣatrebhyo 'śvinyādibhyaḥ karaṇebhyo vavādibhyo baliṃ dadyāt | prayogas tu meṣa-vṛścikādhipataye maṅgalāya eṣa balir namaḥ evaṃ vṛṣa-tulādhipataye śukrāya mithuna-kanyādhipataye budhāya karkaṭādhipataye candrāya siṃhādhipataye sūryāya danur-mīnādhipataye gurave makara-kumbhādhipataye śanaye eva balir namaḥ | evaṃ aśvanī-bharaṇī-kṛttikāpādīya-meṣa-rāśaye eṣa balir nama ity ādi | evaṃ vavavālakīlavataitila-gara-vaṇija-viṣṭibhyaḥ eṣa balir namaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पानीयम् एव धेनु-मुद्रया सुधां कृत्वा पानार्थं कृष्णाय समर्प्याम्भो दत्त्वा जलम् आचमनार्थं दत्त्वा मुखार्चिर्-देव-मुखान् नैवेद्ये ऽवतारितं तेज आस्ये देव-मुखे उद्वास्य निवेश्य नैवेद्यम् उत्तोल्य विश्वक्सेनाय देव-गणाय नैवेद्यं समर्प्य पृथिवीम् उपलिप्य
pānīyam eva dhenu-mudrayā sudhāṃ kṛtvā pānārthaṃ kṛṣṇāya samarpyāmbho dattvā jalam ācamanārthaṃ dattvā mukhārcir-deva-mukhān naivedye 'vatāritaṃ teja āsye deva-mukhe udvāsya niveśya naivedyam uttolya viśvaksenāya deva-gaṇāya naivedyaṃ samarpya pṛthivīm upalipya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयः पुनर् अपि गण्डूषं चुलूकोदकं दन्त-धवनं दन्त-काष्ठम् । दन्त-धवनं दन्त-धावनम् इति त्रिपाठिनः । आचमनं शेषाचमने द्विर्-आचमनम् आस्य-हस्तयोर् मृज्यं मुख-हस्तयोः प्रोञ्छन-वस्त्रम् अनुलेपश् चन्दनादिः मुखं वास्यते सुरभि क्रियते अनेनेति मुख-वासं कर्पूरादि माल्यं पुष्पं भूषालङ्करणं ताम्बूलम् अपि समुच्चये एतानि समर्प्य पुनर् एव यथा-पूर्वं पूजा कृता एवं सुवाद्य-नृत्य-गीतैः सुतृप्तं हरिं नत्वा भिपूजयेत्
bhūyaḥ punar api gaṇḍūṣaṃ culūkodakaṃ danta-dhavanaṃ danta-kāṣṭham | danta-dhavanaṃ danta-dhāvanam iti tripāṭhinaḥ | ācamanaṃ śeṣācamane dvir-ācamanam āsya-hastayor mṛjyaṃ mukha-hastayoḥ proñchana-vastram anulepaś candanādiḥ mukhaṃ vāsyate surabhi kriyate aneneti mukha-vāsaṃ karpūrādi mālyaṃ puṣpaṃ bhūṣālaṅkaraṇaṃ tāmbūlam api samuccaye etāni samarpya punar eva yathā-pūrvaṃ pūjā kṛtā evaṃ suvādya-nṛtya-gītaiḥ sutṛptaṃ hariṃ natvā bhipūjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैः ? गन्धादिभिः सपरिवारं पूर्वोक्तावरण-सहितम् अथानन्तरम् अस्मै हरये अर्घ्यं दत्त्वा आदरेण पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा स्तुत्वा शिरसा प्रणम्य सच्-चरणारविन्द-मूले स्वात्मानं चुलुकेन अर्घ-शेष-जलेन समर्पयतु
kaiḥ ? gandhādibhiḥ saparivāraṃ pūrvoktāvaraṇa-sahitam athānantaram asmai haraye arghyaṃ dattvā ādareṇa puṣpāñjaliṃ dattvā stutvā śirasā praṇamya sac-caraṇāravinda-mūle svātmānaṃ culukena argha-śeṣa-jalena samarpayatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं बुधः पण्डितः कलशगं कुम्भादि-निष्ठं हरिं चिन्तयन् साष्टकम् अष्ट-सहितं सहस्रं मनुं मन्त्रं जपेत् । अथानन्तरं दितिज-जितः श्री-कृष्णस्य वपुषि शरीरे ताः पूर्वोक्ताः समावृतीः आवरण-देवता विलाप्य् विलीना इति विचिन्त्य तद् अपि देव-वपुः सुधात्मताम् अमृततां नयेत्
athānantaraṃ budhaḥ paṇḍitaḥ kalaśagaṃ kumbhādi-niṣṭhaṃ hariṃ cintayan sāṣṭakam aṣṭa-sahitaṃ sahasraṃ manuṃ mantraṃ japet | athānantaraṃ ditija-jitaḥ śrī-kṛṣṇasya vapuṣi śarīre tāḥ pūrvoktāḥ samāvṛtīḥ āvaraṇa-devatā vilāpy vilīnā iti vicintya tad api deva-vapuḥ sudhātmatām amṛtatāṃ nayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलशे चितिं मन्त्र-देवतां चैतन्य-रूपम् अभियोज्य कुसुमैः पुष्पैः सम्पूज्य पुनर् अष्ट-सहितं शतं जपेत् । किम्भूताम् ? चितिं ध्वज-तोरण-दिक्-कलशादि-गतां न केवलं ध्वजादि-गताम् अपि तु मण्डले मण्डपे कुण्ड-गताम्
kalaśe citiṃ mantra-devatāṃ caitanya-rūpam abhiyojya kusumaiḥ puṣpaiḥ sampūjya punar aṣṭa-sahitaṃ śataṃ japet | kimbhūtām ? citiṃ dhvaja-toraṇa-dik-kalaśādi-gatāṃ na kevalaṃ dhvajādi-gatām api tu maṇḍale maṇḍape kuṇḍa-gatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरम् उपोषितः कृतोपवासः शिष्यः प्रभाते प्रातः-काले कृत-नित्य-कृत्यः शुक्ल-वस्त्र-धरः सुवेशः शोभन-भूषणः धरणी पृथिवी धनं सुवर्णादि धान्यं व्रीह्य्-आदि गौर् दोग्ध्री दुकूलं पट्ट-वस्त्रम् एतैर् यथा-योग्यं विप्र-वरान् ब्राह्मण-श्रेष्ठान् धिनुयात् प्रीणयेत् । किम्-अर्थम् ? हरेः श्री-कृष्णस्य प्रसादार्थम्
athānantaram upoṣitaḥ kṛtopavāsaḥ śiṣyaḥ prabhāte prātaḥ-kāle kṛta-nitya-kṛtyaḥ śukla-vastra-dharaḥ suveśaḥ śobhana-bhūṣaṇaḥ dharaṇī pṛthivī dhanaṃ suvarṇādi dhānyaṃ vrīhy-ādi gaur dogdhrī dukūlaṃ paṭṭa-vastram etair yathā-yogyaṃ vipra-varān brāhmaṇa-śreṣṭhān dhinuyāt prīṇayet | kim-artham ? hareḥ śrī-kṛṣṇasya prasādārtham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयः पुनर् अपि प्रतर्प्य ब्राह्मणान् सन्तोष्य पुनः कथनम् अत्यन्त-तर्पणार्थं परीत्येति पाठे प्रदक्षिणी-कृत्येत्य् अर्थः । देशिकं गुरुं प्रणिपत्य नमस्कृत्य तस्मै गुरवे देहिने देह-धारिणे परस्मै पुरुषाय श्री-कृष्णाय धन-शाठ्यं परिहृत्य वैभवानुसारेण तां प्रसिद्धां वित्तार्धं चतुर्थांशं वा दत्त्वा न तु दक्षिणाम् इव मन्त्रादानानन्तरम् एव तत्-प्रसङ्गात् स्वां स्वीयां तनुं सुबुद्धिः समर्पयेत्
bhūyaḥ punar api pratarpya brāhmaṇān santoṣya punaḥ kathanam atyanta-tarpaṇārthaṃ parītyeti pāṭhe pradakṣiṇī-kṛtyety arthaḥ | deśikaṃ guruṃ praṇipatya namaskṛtya tasmai gurave dehine deha-dhāriṇe parasmai puruṣāya śrī-kṛṣṇāya dhana-śāṭhyaṃ parihṛtya vaibhavānusāreṇa tāṃ prasiddhāṃ vittārdhaṃ caturthāṃśaṃ vā dattvā na tu dakṣiṇām iva mantrādānānantaram eva tat-prasaṅgāt svāṃ svīyāṃ tanuṃ subuddhiḥ samarpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं गुरुर् अमुं शिष्यं पुरेव पूर्ववद् एव शोषणादिभिर् भूत-शुद्ध्य्-आदिभिर् विशोधयेत् । कीदृशम् ? अभिषेक-मण्डपे आसने सुखोपविष्टम्
athānantaraṃ gurur amuṃ śiṣyaṃ pureva pūrvavad eva śoṣaṇādibhir bhūta-śuddhy-ādibhir viśodhayet | kīdṛśam ? abhiṣeka-maṇḍape āsane sukhopaviṣṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य शिष्यस्य वपुषि शरीरे पीठ-न्यासावसानं पीठ-न्यास-पर्यन्तं सकलं न्यासं विन्यस्य आसिकाया आसनस्य मन्त्रेणासनं पूजयित्वा रोचनां मस्तके निधाय तिलकं कारयित्वा । कीदृशीं रोचनाम् ? दूर्वाक्षत-पुष्प-सहिताम् । अनन्तरं द्विजानाम् आशीर्वादैर् गीति-मङ्गलादि-शब्दैः । कीदृशैर् एतैः ? विशद-पटु-रवैः स्पष्टोत्तम-शब्दैः तथा अन्यैर् अपि माङ्गल्यैर् मङ्गलस्योपयुक्तैः सहितं तं कलशम् अभिवृत आचार्यत्वेन वृतः तत्-समीपं शिष्य-समीपम् आनयेत् । कीदृशः ? शिष्यात्मीयतया प्रतीतो विश्वासान्वितो यः कश्चिद् इत्य् अर्थः
tasya śiṣyasya vapuṣi śarīre pīṭha-nyāsāvasānaṃ pīṭha-nyāsa-paryantaṃ sakalaṃ nyāsaṃ vinyasya āsikāyā āsanasya mantreṇāsanaṃ pūjayitvā rocanāṃ mastake nidhāya tilakaṃ kārayitvā | kīdṛśīṃ rocanām ? dūrvākṣata-puṣpa-sahitām | anantaraṃ dvijānām āśīrvādair gīti-maṅgalādi-śabdaiḥ | kīdṛśair etaiḥ ? viśada-paṭu-ravaiḥ spaṣṭottama-śabdaiḥ tathā anyair api māṅgalyair maṅgalasyopayuktaiḥ sahitaṃ taṃ kalaśam abhivṛta ācāryatvena vṛtaḥ tat-samīpaṃ śiṣya-samīpam ānayet | kīdṛśaḥ ? śiṣyātmīyatayā pratīto viśvāsānvito yaḥ kaścid ity arthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भस्य पल्वलान् शिष्य-शिरसि निधाय तेन कलसेनेत्य् अर्थाद् यथावत् यथा-युक्त-प्रकारेणाभिषेचयेत् अभिषेचनं कुर्यात् । तद् उक्तम्- विधिवत् कुम्भम् उद्धृत्य तन्-मुखस्थान् सुर-द्रुमान् । शिशोः शिरसि विन्यस्य मातृकां मनसा जपेत् ॥ इति । किम्भूतेन ? अभिलीनः संलीनः मणिर् नव-रत्नानि मन्त्रः ऋक् महौषधं दिव्य-पिप्पली-प्रभृति यत्र तेन । कीदृशेन ? परेण धाम्ना पर-तेजः-स्वरूपेण । पुनः कीदृशेन ? परमामृत-रूप-भाजा परमामृत-रूप-मयेन । किं कुर्वन् ? अमुष्य शिशोर् वपुः शरीरं पूरयन् । किं कुर्वन् ? ततस् तद्-अनन्तरं तत्-सामरस्यं तेन तेन तेजो-रूपेण कलशैक्यं वितन्वन्
kumbhasya palvalān śiṣya-śirasi nidhāya tena kalasenety arthād yathāvat yathā-yukta-prakāreṇābhiṣecayet abhiṣecanaṃ kuryāt | tad uktam- vidhivat kumbham uddhṛtya tan-mukhasthān sura-drumān | śiśoḥ śirasi vinyasya mātṛkāṃ manasā japet || iti | kimbhūtena ? abhilīnaḥ saṃlīnaḥ maṇir nava-ratnāni mantraḥ ṛk mahauṣadhaṃ divya-pippalī-prabhṛti yatra tena | kīdṛśena ? pareṇa dhāmnā para-tejaḥ-svarūpeṇa | punaḥ kīdṛśena ? paramāmṛta-rūpa-bhājā paramāmṛta-rūpa-mayena | kiṃ kurvan ? amuṣya śiśor vapuḥ śarīraṃ pūrayan | kiṃ kurvan ? tatas tad-anantaraṃ tat-sāmarasyaṃ tena tena tejo-rūpeṇa kalaśaikyaṃ vitanvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्ष-आदिर् येषां तैः आन्तैः अ-कारान्तो येषां तैर् वर्णैर् मातृकाक्षरैर् मूल-मन्त्र-त्रि-जपावसानैर् अभिषिक्त-शरीरः शिष्यः धृत-नवीनातिशुक्ल-वसन-युगलः मौनी कृत-द्विर्-आचमनः
kṣa-ādir yeṣāṃ taiḥ āntaiḥ a-kārānto yeṣāṃ tair varṇair mātṛkākṣarair mūla-mantra-tri-japāvasānair abhiṣikta-śarīraḥ śiṣyaḥ dhṛta-navīnātiśukla-vasana-yugalaḥ maunī kṛta-dvir-ācamanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहु-वारं देशिक-नामानं गुरु-रूपं हरिम् नत्वा अथानन्तरम् उपसङ्गृह्य गुरु-चरणौ व्यत्यस्त-हस्त-द्वयं कृत्वा तद्-दक्षिणतो गुरु-दक्षिणे अभिमुखं गुरु-संमुखम् एकाग्र-मानसः एक-चित्तस् तिष्ठेत् उपविशेत्
bahu-vāraṃ deśika-nāmānaṃ guru-rūpaṃ harim natvā athānantaram upasaṅgṛhya guru-caraṇau vyatyasta-hasta-dvayaṃ kṛtvā tad-dakṣiṇato guru-dakṣiṇe abhimukhaṃ guru-saṃmukham ekāgra-mānasaḥ eka-cittas tiṣṭhet upaviśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं यथा-विधि यथोक्त-प्रकारेण न्यासैः पञ्चाङ्ग-न्यासादिभिः ते शिष्यम् अच्युत-साद्-विधाय श्री-कृष्ण-रूपं कृत्वा गन्धाक्षत-पुष्पैः विभूषित-शरीरस्यास्य अवाम-कर्णे दक्षिण-कर्णे ऋषि-च्छन्दो-देवता-सहितम् अनर्घ्यम् अमूल्यं मन्त्र-वरं मन्त्र-श्रेष्ठं त्रिशः त्रि-वारं ब्रूयात् यथावत् यथोक्त-प्रकारेण स च प्रकारः प्रथमं दक्षिण-हस्ते गुरुर् जलं ददाति अमुक-मन्त्रं ददामीति अनेन शिष्यो ऽपि ददस्व इति ब्रूयात् ततो मन्त्रं दद्याद् इति अत्रावश्यं वार-त्रयं गुरुणा मन्त्रः पठनीयः दत्ते यावच् छिष्यस्य मन्त्रः स्वायत्तो भवति तावत् पठनीय इति
athānantaraṃ yathā-vidhi yathokta-prakāreṇa nyāsaiḥ pañcāṅga-nyāsādibhiḥ te śiṣyam acyuta-sād-vidhāya śrī-kṛṣṇa-rūpaṃ kṛtvā gandhākṣata-puṣpaiḥ vibhūṣita-śarīrasyāsya avāma-karṇe dakṣiṇa-karṇe ṛṣi-cchando-devatā-sahitam anarghyam amūlyaṃ mantra-varaṃ mantra-śreṣṭhaṃ triśaḥ tri-vāraṃ brūyāt yathāvat yathokta-prakāreṇa sa ca prakāraḥ prathamaṃ dakṣiṇa-haste gurur jalaṃ dadāti amuka-mantraṃ dadāmīti anena śiṣyo 'pi dadasva iti brūyāt tato mantraṃ dadyād iti atrāvaśyaṃ vāra-trayaṃ guruṇā mantraḥ paṭhanīyaḥ datte yāvac chiṣyasya mantraḥ svāyatto bhavati tāvat paṭhanīya iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा-विधि गुरुणा हेतुना प्राप्तं मन्त्रं प्रसाधितम् अनुग्रहेण दत्तम् इति त्रिपाठिनः । अष्टौ ऊर्ध्वं यस्य तस्य तद् अष्टाधिक-शतं प्रजप्य भूयः पुनर् अपि गुरुम् अभिवाद्यं नमस्कृत्य दण्डवत् प्रणम्य ततो गुरुतः समयान् आचारान् सम्यक् कृत्वा शृणोतु यत् तु विद्याम् अष्ट-कृत्वो जपेद् इति तत्-तन्-न्यून-सङ्ख्या-कल-जप-निषेध-परम् । कीदृशः ? भक्त्यातिशयेन नम्र-शरीरः
yathā-vidhi guruṇā hetunā prāptaṃ mantraṃ prasādhitam anugraheṇa dattam iti tripāṭhinaḥ | aṣṭau ūrdhvaṃ yasya tasya tad aṣṭādhika-śataṃ prajapya bhūyaḥ punar api gurum abhivādyaṃ namaskṛtya daṇḍavat praṇamya tato gurutaḥ samayān ācārān samyak kṛtvā śṛṇotu yat tu vidyām aṣṭa-kṛtvo japed iti tat-tan-nyūna-saṅkhyā-kala-japa-niṣedha-param | kīdṛśaḥ ? bhaktyātiśayena namra-śarīraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथानन्तरं गुरुः शिष्याय मन्त्रं दत्त्वा न्यस्य न्यासादिकं कृत्वा कृतात्म-यजन-विधिः कृताभ्यन्तर-यागः अष्टाधिकं सहस्रं स्व-सामर्थ्य-हान्य्-अनवाप्तये स्व-सामर्थ्य-रक्षार्थं दत्त-मन्त्रं जपेत्
athānantaraṃ guruḥ śiṣyāya mantraṃ dattvā nyasya nyāsādikaṃ kṛtvā kṛtātma-yajana-vidhiḥ kṛtābhyantara-yāgaḥ aṣṭādhikaṃ sahasraṃ sva-sāmarthya-hāny-anavāptaye sva-sāmarthya-rakṣārthaṃ datta-mantraṃ japet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भादिकं सकलं मण्डल-सहितं मण्डपावस्थित-द्रव्यं गुरवे समर्प्य दत्त्वा भोज्य-समूहैर् द्विज-श्रेष्ठान् सन्तोषयेत् एतत्-करणस्य फलम् आह-इह जगति अनेन विधिना अनया परिपाट्या ये अभिषेकं कुर्वन्ति ते सम्पदां सर्व-समृद्धीनां निलयनं स्थानं त एव धन्याः पुरुषार्थ-भागिनः
kumbhādikaṃ sakalaṃ maṇḍala-sahitaṃ maṇḍapāvasthita-dravyaṃ gurave samarpya dattvā bhojya-samūhair dvija-śreṣṭhān santoṣayet etat-karaṇasya phalam āha-iha jagati anena vidhinā anayā paripāṭyā ye abhiṣekaṃ kurvanti te sampadāṃ sarva-samṛddhīnāṃ nilayanaṃ sthānaṃ ta eva dhanyāḥ puruṣārtha-bhāginaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किंचित् सङ्क्षिप्य दीक्षा उक्ता कथिता विशद-धियां निर्मल-बुद्धीनां संस्मरणाय एतां दीक्षां प्रविश्य प्राप्य मन्त्री साधकः सर्वान् मन्त्रान् जपेत् यजेज् जुहोतु
kiṃcit saṅkṣipya dīkṣā uktā kathitā viśada-dhiyāṃ nirmala-buddhīnāṃ saṃsmaraṇāya etāṃ dīkṣāṃ praviśya prāpya mantrī sādhakaḥ sarvān mantrān japet yajej juhotu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.