Kesava Kasmiri: Kramadipika [KrdC] 5

चैत्रे मासि पुण्य-र्क्षे शुभ-नक्षत्रे अच्छ-पक्षे शुक्ल-पक्षे एतत् कर्म मन्त्र-दीक्षात्मकं कर्म कृत्वा भूयः पुनर् अपि देशिकात् गुरोर् दीक्षां मन्त्रोपदेशं प्राप्यानन्तरं तेन गुरुणानुज्ञातः द्वितीये मासि वैशाखे द्वादश्याम् तिथौ पूर्व-सेवां पुरश्चरणम् आरभेत् । चैत्रे दुःखाय दीक्षा स्यात् इति वचनं गोपाल-मन्त्र-भिन्न-दीक्ष-विषयम्

caitre māsi puṇya-rkṣe śubha-nakṣatre accha-pakṣe śukla-pakṣe etat karma mantra-dīkṣātmakaṃ karma kṛtvā bhūyaḥ punar api deśikāt guror dīkṣāṃ mantropadeśaṃ prāpyānantaraṃ tena guruṇānujñātaḥ dvitīye māsi vaiśākhe dvādaśyām tithau pūrva-sevāṃ puraścaraṇam ārabhet | caitre duḥkhāya dīkṣā syāt iti vacanaṃ gopāla-mantra-bhinna-dīkṣa-viṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वेति । मन्त्रि-मुख्यः साधकः स्नानम् आरभ्यात्म-योगान्तं कर्म कृत्वा प्राग् ईरितं वर्त्माश्रित्य पूर्वोक्त-पूजा-प्रकारम् आश्रित्य शुद्धो गायत्री-जपेन निष्पापो ब्राह्मणाद्य्-उक्त-बाह्यान्तर-शौच-युक्तो मौनी वाग्-यतो ब्रह्मचारी अष्ट-विध-मैथुन-त्यागी निशाशी रात्रि-भोजी शान्तात्मा अनुद्धत-चित्तः शुक्ल-पद्म-बीज-मालया जप्यात् । अत्रैवम् आगमान्तरोक्तं बोद्धव्यम् । शुभे दिने क्रोशं क्रोश-द्वयं वा क्षेत्रं विहारार्थं परिकल्प्य क्षीर-द्रुम-भव-वितस्ति-परिमिताष्ट-कीलकाः प्रत्येकम् एकदैव वा दश-कृत्वः शत-कृत्वो वा जपित्वा अष्ट-दिग्-देवताः सम्पूज्य मध्ये क्षेत्रे क्षेत्र-पाल-बलिं दत्त्वा पूजां कृत्वा पूर्वाद्य्-अष्ट-दिक्षु तान् निखन्यात् तत्र तत्र तत्-तन्-नाम्ना दिक्-पति-बलिं च दत्त्वा दीपकं च दत्त्वा जप-पूर्व-दिवसे एक-भोजनम् उपवासो वा गुरुं ब्राह्मणांश् च तर्पयेत् । तथा च सनत्-कुमार-कल्पे- विप्रांश् च भोजयेद् अन्न-भोजनाच्छादनादिभिः । बहुभिर् वस्त्र-भूषाभिः सम्पूज्य गुरुम् आत्मनः । आरभेत जपं पश्चात् तद्-अनुज्ञा-पुरःसरम् ॥ इति । ततो ऽग्रिम-दिने स्नानादिकं कृत्वा सङ्कल्पं कुर्यात् ॐ अद्य्ॐ नम इत्य् आद्य् उच्चार्यामुक-मन्त्रस्य सिद्धि-काम इयत् सङ्ख्याक-जप-तद्-दशांशामुक-द्रव्य-होम-तद्-दशांशामुक-द्रव्य-तर्पण-तद्-दशांशामुकाभिषेक-तद्-दशांश-ब्राह्मण-सम्प्रदानक-भोज्य-दानात्मक-पुरश्चरण-कर्म करिष्ये इति सङ्कल्पं कुर्यात् । ततो मन्त्र-र्षि-छन्दो-देवतानां काम-स्थाने पुरश्चरण-जपे विनियोग इति । जपे चायं नियमः- नैरन्तर्य-विधिः प्रोक्तो न दिनं व्यतिलङ्घयेत् । शयनं दर्भ-शय्यायां शुचिः प्रयत-मानसः । दिवसातिक्रमे दोषः सिद्धि-बाधः प्रजायते ॥ नारदीये- शनैः शनैर् अविस्पष्टं न द्रुतं न विलम्बितम् । न न्यूनं नाधिकं वापि जपं कुर्याद् दिने दिने ॥ तथान्यत्र- अनन्य-मानसः प्रातः कालान् मध्यन्दिनावधि । नारदीये तथैव च- न वदन् न स्वपन् गच्छन् नान्यत् किम् अपि संस्मरन् । न क्षुज्-जृम्भण-हिक्कादि-विकली-कृत-मानसः ॥ मन्त्र-सिद्धिम् अवाप्नोति तस्माद् यत्न-परो भवेत् । उष्णीषो कञ्चुकी नग्नो मुक्त-केशः तथैव च ॥ प्रसारित-पाणि-पादो नोच्च-पादासनो भवेत् ॥ तथा वैशम्पायन-संहितायाम्- स्नानं त्रि-सवनं प्रोक्तम् अशक्तौ द्विः सकृत् तथा । अस्नातस्य फलं नास्ति न वा तर्पयतः पितॄन् ॥ नासत्यम् अभिभाषेत नेन्द्रियाणि प्रलोभयेत् । शयनं दर्भ-शय्यायां शुचिः प्रयत-मानसः ॥ तद्-वासः क्षालयेन् नित्यम् अन्यथा विघ्नम् आवहेत् । नैकवासा जपेन् मन्त्रं बहु-वस्त्री कदाचन ॥ उपर्य्-अधो बहिर् वस्त्रे पुरश्चरण-कृद् भजेत् ॥ तथा नारदीये- स्त्री-शूद्राभ्यां न सम्भाषेद् रात्रौ जप-परो न च । जपेन् न सन्ध्या-कालेषु प्रदोषे नोभयेषु च । ब्राह्मणानीत-वस्त्र-शुद्ध-जलेन कर्मकृद् भवेत् ॥ इति

kṛtveti | mantri-mukhyaḥ sādhakaḥ snānam ārabhyātma-yogāntaṃ karma kṛtvā prāg īritaṃ vartmāśritya pūrvokta-pūjā-prakāram āśritya śuddho gāyatrī-japena niṣpāpo brāhmaṇādy-ukta-bāhyāntara-śauca-yukto maunī vāg-yato brahmacārī aṣṭa-vidha-maithuna-tyāgī niśāśī rātri-bhojī śāntātmā anuddhata-cittaḥ śukla-padma-bīja-mālayā japyāt | atraivam āgamāntaroktaṃ boddhavyam | śubhe dine krośaṃ krośa-dvayaṃ vā kṣetraṃ vihārārthaṃ parikalpya kṣīra-druma-bhava-vitasti-parimitāṣṭa-kīlakāḥ pratyekam ekadaiva vā daśa-kṛtvaḥ śata-kṛtvo vā japitvā aṣṭa-dig-devatāḥ sampūjya madhye kṣetre kṣetra-pāla-baliṃ dattvā pūjāṃ kṛtvā pūrvādy-aṣṭa-dikṣu tān nikhanyāt tatra tatra tat-tan-nāmnā dik-pati-baliṃ ca dattvā dīpakaṃ ca dattvā japa-pūrva-divase eka-bhojanam upavāso vā guruṃ brāhmaṇāṃś ca tarpayet | tathā ca sanat-kumāra-kalpe- viprāṃś ca bhojayed anna-bhojanācchādanādibhiḥ | bahubhir vastra-bhūṣābhiḥ sampūjya gurum ātmanaḥ | ārabheta japaṃ paścāt tad-anujñā-puraḥsaram || iti | tato 'grima-dine snānādikaṃ kṛtvā saṅkalpaṃ kuryāt oṃ adyoṃ nama ity ādy uccāryāmuka-mantrasya siddhi-kāma iyat saṅkhyāka-japa-tad-daśāṃśāmuka-dravya-homa-tad-daśāṃśāmuka-dravya-tarpaṇa-tad-daśāṃśāmukābhiṣeka-tad-daśāṃśa-brāhmaṇa-sampradānaka-bhojya-dānātmaka-puraścaraṇa-karma kariṣye iti saṅkalpaṃ kuryāt | tato mantra-rṣi-chando-devatānāṃ kāma-sthāne puraścaraṇa-jape viniyoga iti | jape cāyaṃ niyamaḥ- nairantarya-vidhiḥ prokto na dinaṃ vyatilaṅghayet | śayanaṃ darbha-śayyāyāṃ śuciḥ prayata-mānasaḥ | divasātikrame doṣaḥ siddhi-bādhaḥ prajāyate || nāradīye- śanaiḥ śanair avispaṣṭaṃ na drutaṃ na vilambitam | na nyūnaṃ nādhikaṃ vāpi japaṃ kuryād dine dine || tathānyatra- ananya-mānasaḥ prātaḥ kālān madhyandināvadhi | nāradīye tathaiva ca- na vadan na svapan gacchan nānyat kim api saṃsmaran | na kṣuj-jṛmbhaṇa-hikkādi-vikalī-kṛta-mānasaḥ || mantra-siddhim avāpnoti tasmād yatna-paro bhavet | uṣṇīṣo kañcukī nagno mukta-keśaḥ tathaiva ca || prasārita-pāṇi-pādo nocca-pādāsano bhavet || tathā vaiśampāyana-saṃhitāyām- snānaṃ tri-savanaṃ proktam aśaktau dviḥ sakṛt tathā | asnātasya phalaṃ nāsti na vā tarpayataḥ pitṝn || nāsatyam abhibhāṣeta nendriyāṇi pralobhayet | śayanaṃ darbha-śayyāyāṃ śuciḥ prayata-mānasaḥ || tad-vāsaḥ kṣālayen nityam anyathā vighnam āvahet | naikavāsā japen mantraṃ bahu-vastrī kadācana || upary-adho bahir vastre puraścaraṇa-kṛd bhajet || tathā nāradīye- strī-śūdrābhyāṃ na sambhāṣed rātrau japa-paro na ca | japen na sandhyā-kāleṣu pradoṣe nobhayeṣu ca | brāhmaṇānīta-vastra-śuddha-jalena karmakṛd bhavet || iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोषु शुश्रूषां गो-परिचर्यां धूम-कण्डूयनादि-रूपां सेवां विस्तारयन् । किं कुर्वन् ? ताभ्यो गोभ्यो ग्रास ं प्रयच्छन् गोपाल-मन्त्र एव ग्रासादिकम् अत्रोपादानाद् अन्यत्रानुक्तेश् च । भूतेषु प्राणिषु करुणां धारयन् मन्त्राधिष्ठातृ-देवतां दुर्गाम् अज्ञानान्धकार-सूर्यं गुरुं च वन्दमानः

goṣu śuśrūṣāṃ go-paricaryāṃ dhūma-kaṇḍūyanādi-rūpāṃ sevāṃ vistārayan | kiṃ kurvan ? tābhyo gobhyo grāsa ṃ prayacchan gopāla-mantra eva grāsādikam atropādānād anyatrānukteś ca | bhūteṣu prāṇiṣu karuṇāṃ dhārayan mantrādhiṣṭhātṛ-devatāṃ durgām ajñānāndhakāra-sūryaṃ guruṃ ca vandamānaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वीयं वर्णाश्रमोक्तं कर्म कुर्वन् आत्मीयं आत्मनो यो वर्णो ब्राह्मणादिर् यो वाश्रमो ब्रह्मचर्यादिस् तत्र तत्रस्थं कर्म विहितं तत् तत् कुर्वन्न् इत्य् अर्थः । मन्त्र-जप्त-जलेन काले वार-त्रयं स्वात्मानम् अभिषिञ्चेत् तत्त्व-सङ्ख्या-प्रजप्तं द्वात्रिंशत्-सङ्ख्या-प्रजप्तं पञ्च-विंशति-प्रजप्तं वा तथा जलम् आचामन् इत्थम् एवान्नं भुञ्जानः । पुनः कीदृशः ? सप्त-जप्तम् अञ्जनादि-कज्जलादि यस्य स तथा आदि-शब्देन गन्ध-माल्यादीनां परिग्रहः । अञ्जनाद्य इति क्वचित् पाठः

svīyaṃ varṇāśramoktaṃ karma kurvan ātmīyaṃ ātmano yo varṇo brāhmaṇādir yo vāśramo brahmacaryādis tatra tatrasthaṃ karma vihitaṃ tat tat kurvann ity arthaḥ | mantra-japta-jalena kāle vāra-trayaṃ svātmānam abhiṣiñcet tattva-saṅkhyā-prajaptaṃ dvātriṃśat-saṅkhyā-prajaptaṃ pañca-viṃśati-prajaptaṃ vā tathā jalam ācāman ittham evānnaṃ bhuñjānaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? sapta-japtam añjanādi-kajjalādi yasya sa tathā ādi-śabdena gandha-mālyādīnāṃ parigrahaḥ | añjanādya iti kvacit pāṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वत-शृङ्गे नदी-तीरे बिल्व-वृक्ष-समीप-देशे हृदय-प्रमाण-जले गोष्ठे विष्णु-प्रतिमाधिष्ठित-गेहे पिप्पल-वृक्ष-समीप-देशे समुद्रस्य तीरे अष्टसु स्थानेषु आसीन उपविष्टः एकैकशः एकैकस्मिन् स्थाने स्थानेषु क्रमशः क्रमेण पृथक् अयुत-चतुष्कं कृत्वा दशाक्षर-मन्त्रं जपेत् यदाष्टादशाक्षर-मन्त्रः तदायुत-द्वयं कृत्वा इति जप-सङ्ख्योदीरिता अत्र न प्रतिस्थानम् अयुत-चतुष्कायुत-द्वय-जपः किन्तु यथा जप्तव्यं येन सर्वत्र जपेन तावत्य् एव सङ्ख्या भवति अन्यथाष्टसु स्थानेषु जपेनाष्टादशाक्सरे षोडशायुत-जपः स्यात् । प्रपञ्च-सारे ऽपि-अयुत-द्वितयावधि-जपः स्याद् इति । यद्यप्य् अष्टादशाक्षरे इयं सङ्ख्या तथापि तुल्य-न्यायाद् दशाक्षरे ऽपि इयम् एव व्यवस्थेति रुद्रधरः

parvata-śṛṅge nadī-tīre bilva-vṛkṣa-samīpa-deśe hṛdaya-pramāṇa-jale goṣṭhe viṣṇu-pratimādhiṣṭhita-gehe pippala-vṛkṣa-samīpa-deśe samudrasya tīre aṣṭasu sthāneṣu āsīna upaviṣṭaḥ ekaikaśaḥ ekaikasmin sthāne sthāneṣu kramaśaḥ krameṇa pṛthak ayuta-catuṣkaṃ kṛtvā daśākṣara-mantraṃ japet yadāṣṭādaśākṣara-mantraḥ tadāyuta-dvayaṃ kṛtvā iti japa-saṅkhyodīritā atra na pratisthānam ayuta-catuṣkāyuta-dvaya-japaḥ kintu yathā japtavyaṃ yena sarvatra japena tāvaty eva saṅkhyā bhavati anyathāṣṭasu sthāneṣu japenāṣṭādaśāksare ṣoḍaśāyuta-japaḥ syāt | prapañca-sāre 'pi-ayuta-dvitayāvadhi-japaḥ syād iti | yadyapy aṣṭādaśākṣare iyaṃ saṅkhyā tathāpi tulya-nyāyād daśākṣare 'pi iyam eva vyavastheti rudradharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिति-धर-शिखरादौ पूर्वोक्त-पर्वत-शृङ्गादौ स्थान-विशेषे क्रमाद् एकैकं क्रमेण विहितं शाकं वास्तुकादि मूलं शूरणादि फलं आम्रादि गो-स्तन-भवं दुग्धं दधि च द्वन्द्वः भैक्षं भिक्षात उपलब्धम् अन्नं च प्रशस्तं हैमतिकं सितास्विन्नं सक्तुं भृष्ट-यव-चूर्णं दुग्धान्नं पायसं अदानो भक्षमाणो जपं कुर्यात् मितोदनम् । शस्तान्नं च समश्नीयान् मन्त्र-सिद्धि-समीहया । तस्मान् नित्यं प्रयत्नेन शस्तान्नाशी भवेन् नरः ॥ इति । अशक्तं प्रत्य् आह-एकम् इति । अशक्तौ चैषाम् अद्रि-शृङ्गाद्य्-अष्ट-स्थानानां मध्ये एकं स्थानं समाश्रित्य शाकाद्य्-अष्ट-विधेष्व् एकं भोजनम् आश्रित्य जपं कुर्यात् । तद् उक्तं नारदीये- मृदु कोष्णं सुपक्वं च कुर्याद् वै लघु-भोजनम् । नेन्द्रियाणां यथा वृद्धिस् तथा भुञ्जीत साधकः ॥ यद् वा तद् वा परित्याज्यं दुष्टानां सङ्गमं तथा ॥ इह ग्रन्थे पूर्व-सेवाविधानं मया गदितं कथितम् अस्मिन्न् निवृत्ते सम्पूर्णे पुरश्चरण-जपे पुनश् च प्रजपतु सिद्धये विशिष्ट-फल-सिद्धये विधिवत् यथोक्त-प्रकारेण अत्र केचिद् अस्मिन् पूर्व-सेवारम्भे कर्मणि निर्वृत्ते समाप्ते पुनः पुरश्चरण-जपं करोत्व् इत्य् आहुः

kṣiti-dhara-śikharādau pūrvokta-parvata-śṛṅgādau sthāna-viśeṣe kramād ekaikaṃ krameṇa vihitaṃ śākaṃ vāstukādi mūlaṃ śūraṇādi phalaṃ āmrādi go-stana-bhavaṃ dugdhaṃ dadhi ca dvandvaḥ bhaikṣaṃ bhikṣāta upalabdham annaṃ ca praśastaṃ haimatikaṃ sitāsvinnaṃ saktuṃ bhṛṣṭa-yava-cūrṇaṃ dugdhānnaṃ pāyasaṃ adāno bhakṣamāṇo japaṃ kuryāt mitodanam | śastānnaṃ ca samaśnīyān mantra-siddhi-samīhayā | tasmān nityaṃ prayatnena śastānnāśī bhaven naraḥ || iti | aśaktaṃ praty āha-ekam iti | aśaktau caiṣām adri-śṛṅgādy-aṣṭa-sthānānāṃ madhye ekaṃ sthānaṃ samāśritya śākādy-aṣṭa-vidheṣv ekaṃ bhojanam āśritya japaṃ kuryāt | tad uktaṃ nāradīye- mṛdu koṣṇaṃ supakvaṃ ca kuryād vai laghu-bhojanam | nendriyāṇāṃ yathā vṛddhis tathā bhuñjīta sādhakaḥ || yad vā tad vā parityājyaṃ duṣṭānāṃ saṅgamaṃ tathā || iha granthe pūrva-sevāvidhānaṃ mayā gaditaṃ kathitam asminn nivṛtte sampūrṇe puraścaraṇa-jape punaś ca prajapatu siddhaye viśiṣṭa-phala-siddhaye vidhivat yathokta-prakāreṇa atra kecid asmin pūrva-sevārambhe karmaṇi nirvṛtte samāpte punaḥ puraścaraṇa-japaṃ karotv ity āhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहार्चनान्ते देह-पूजावसाने दिनशः प्रतिदिनं दिनादौ प्रातर् दीक्षोक्त-मार्गेषु षोडश-पञ्चोपचारादिषु अन्यतरम् एकं वर्त्माश्रित्य कृष्णं प्रयजेत् पूजयतु आवरण-भेदाद् वर्त्म-भेदः । कीदृशः ? विविक्त एकान्ते गृहे निषण्ण उपविष्टः । पुनः कीदृशः ? हुत-शिष्ट-भोजी प्रात्यहिक-जप-दशांश-होमावशिष्ट-भोजी

dehārcanānte deha-pūjāvasāne dinaśaḥ pratidinaṃ dinādau prātar dīkṣokta-mārgeṣu ṣoḍaśa-pañcopacārādiṣu anyataram ekaṃ vartmāśritya kṛṣṇaṃ prayajet pūjayatu āvaraṇa-bhedād vartma-bhedaḥ | kīdṛśaḥ ? vivikta ekānte gṛhe niṣaṇṇa upaviṣṭaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? huta-śiṣṭa-bhojī prātyahika-japa-daśāṃśa-homāvaśiṣṭa-bhojī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्ध-मतिः साधकः अक्षय-फलदं मोक्ष-फलं दशाक्षरं मनुं दश-लक्षं प्रतिजप्य हुतवहे संस्कृताग्नौ अरुणाम्बुजैर् अरुण-कमलैर् दशा-युतं लक्षम् एकं जुहुयात् । कीदृशैः ? गुडाज्य-मधु-सम्प्लुतैः गुड-घृत-मधु-संयुक्तैः

śuddha-matiḥ sādhakaḥ akṣaya-phaladaṃ mokṣa-phalaṃ daśākṣaraṃ manuṃ daśa-lakṣaṃ pratijapya hutavahe saṃskṛtāgnau aruṇāmbujair aruṇa-kamalair daśā-yutaṃ lakṣam ekaṃ juhuyāt | kīdṛśaiḥ ? guḍājya-madhu-samplutaiḥ guḍa-ghṛta-madhu-saṃyuktaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुषिर-युगल-वर्णं शुषिरं छिद्रं नव-सङ्ख्यात्मकं तस्य युगलं द्वन्द्वं अष्टादशाक्षरं जपेत् तदा पञ्च-लक्षं प्रजपतु प्रोक्त-क्प्त्या पूर्वोक्त-परिपाट्या चार्ध-लक्षम् जुहुयात् यथोक्त-होम-द्रव्यालाभे द्रव्यान्तरम् आह अमल-मतिर् इति शुद्ध-मतिः अम्बुजानां पद्मानाम् अलाभे ऽप्राप्तौ पायसैः परमान्नैर् होमम् आरभेत । कीदृशैः ? सहिते घृत-सिते येषु तैः घृत-शर्करा-सहितैर् इत्य् अर्थः । स्वाहान्तेन होम-पूजेति सर्वत्र बोद्धव्यं होमादेश् चानुष्ठान-प्रकारो मत्-कृत-होमानुष्ठान-पद्धतेर् अवगन्तव्यः । नारदीये, यथा- जपस्य तु दशांशेन होमः कार्यो दिने दिने । अथवा लक्ष-पर्यन्तं होमः कार्यो विपश्चिता ॥ इति

śuṣira-yugala-varṇaṃ śuṣiraṃ chidraṃ nava-saṅkhyātmakaṃ tasya yugalaṃ dvandvaṃ aṣṭādaśākṣaraṃ japet tadā pañca-lakṣaṃ prajapatu prokta-kptyā pūrvokta-paripāṭyā cārdha-lakṣam juhuyāt yathokta-homa-dravyālābhe dravyāntaram āha amala-matir iti śuddha-matiḥ ambujānāṃ padmānām alābhe 'prāptau pāyasaiḥ paramānnair homam ārabheta | kīdṛśaiḥ ? sahite ghṛta-site yeṣu taiḥ ghṛta-śarkarā-sahitair ity arthaḥ | svāhāntena homa-pūjeti sarvatra boddhavyaṃ homādeś cānuṣṭhāna-prakāro mat-kṛta-homānuṣṭhāna-paddhater avagantavyaḥ | nāradīye, yathā- japasya tu daśāṃśena homaḥ kāryo dine dine | athavā lakṣa-paryantaṃ homaḥ kāryo vipaścitā || iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद् द्रव्याद्य्-असम्पत्त्या होम-कर्मणि असमर्थानां ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्यानां यथा-साङ्ख्यं निगमा वेदाश् चत्वारः रसाः षट् नागेन्द्रा अष्टौ एतैर् गुणितैर् जप्यो ऽनुष्ठेय इत्य् अपरे आचार्या आहुः । तत्र कृत एव जपः एतैर् गुणित इति रुद्रधरः । वस्तुतस् तु- होमाशक्तौ जपं कुर्याद् धोम-सङ्ख्या-चतुर्गुणम् । षड्-गुणं चाष्ट-गुणितं यथा-सङ्ख्यं द्विजातयः ॥ इति पुरश्चरण-चन्द्रिकोक्तम् एव युक्तं पश्यामः । होम-कर्मण्य् अशक्तानां विप्राणां द्विगुणो जपः । इतरेषां तु वर्णानां त्रिगुणो हि विधीयते ॥ इति । एतेषां मतापेक्षया अपर इत्य् उक्तम् । एतेषां च मते तर्पणादि-व्यतिरेकेण मूल-भूत-जप-द्विगुण-जपेनैव पुरश्चरण-सिद्धिर् भवति तथैव ग्रन्थान्तरे ऽभिधानात् । एषां ब्राह्मणादीनां होम-सहितश् चेज् जपः तदा त्रयाणाम् अपि अयुत-चतुष्टयादि-समानम् एव वर्णानां ब्राह्मणादीनां होम-रहितो य उक्तो जपः । अत्र होम-रहितो यश् चतुर्गुणो जप इति भैरव-त्रिपाठिनः । स एव तच्-चल-दृशां तत्-पत्नीनां विहितः

tāvad dravyādy-asampattyā homa-karmaṇi asamarthānāṃ brāhmaṇa-kṣatriya-vaiśyānāṃ yathā-sāṅkhyaṃ nigamā vedāś catvāraḥ rasāḥ ṣaṭ nāgendrā aṣṭau etair guṇitair japyo 'nuṣṭheya ity apare ācāryā āhuḥ | tatra kṛta eva japaḥ etair guṇita iti rudradharaḥ | vastutas tu- homāśaktau japaṃ kuryād dhoma-saṅkhyā-caturguṇam | ṣaḍ-guṇaṃ cāṣṭa-guṇitaṃ yathā-saṅkhyaṃ dvijātayaḥ || iti puraścaraṇa-candrikoktam eva yuktaṃ paśyāmaḥ | homa-karmaṇy aśaktānāṃ viprāṇāṃ dviguṇo japaḥ | itareṣāṃ tu varṇānāṃ triguṇo hi vidhīyate || iti | eteṣāṃ matāpekṣayā apara ity uktam | eteṣāṃ ca mate tarpaṇādi-vyatirekeṇa mūla-bhūta-japa-dviguṇa-japenaiva puraścaraṇa-siddhir bhavati tathaiva granthāntare 'bhidhānāt | eṣāṃ brāhmaṇādīnāṃ homa-sahitaś cej japaḥ tadā trayāṇām api ayuta-catuṣṭayādi-samānam eva varṇānāṃ brāhmaṇādīnāṃ homa-rahito ya ukto japaḥ | atra homa-rahito yaś caturguṇo japa iti bhairava-tripāṭhinaḥ | sa eva tac-cala-dṛśāṃ tat-patnīnāṃ vihitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणादीनां मध्ये यं वर्णं शूद्रः समाश्रितः स तन्-नत-भ्रुवां तेषाम् एव द्विजात्य्-आदीनां स्त्रीणां विहितं जपं विधिवत् कथित-प्रकारेण विहितं कुर्यात् । कीदृशः ? श्रद्धा-युतः । पुनः कीदृशः ? भक्ति-भरेण भक्त्य्-अतिशयेन नम्रो तनुः शरीरं यस्य स तथा । जपश् चायं होम-रहित इति रुद्रधरः

brāhmaṇādīnāṃ madhye yaṃ varṇaṃ śūdraḥ samāśritaḥ sa tan-nata-bhruvāṃ teṣām eva dvijāty-ādīnāṃ strīṇāṃ vihitaṃ japaṃ vidhivat kathita-prakāreṇa vihitaṃ kuryāt | kīdṛśaḥ ? śraddhā-yutaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? bhakti-bhareṇa bhakty-atiśayena namro tanuḥ śarīraṃ yasya sa tathā | japaś cāyaṃ homa-rahita iti rudradharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुणा पुनर् अपि विधिवत् यथोक्त-विधिना अभिषिक्तः कृताभिषेकः तस्मै गुरवे दक्षिणां विश्राण्य दत्त्वा विप्रान् अभ्यवहार्य भोजयित्वा भक्ति-युतः सन् सम्प्रीणयेत् धन-धान्यादिभिः प्रीतिं कुर्यात्

guruṇā punar api vidhivat yathokta-vidhinā abhiṣiktaḥ kṛtābhiṣekaḥ tasmai gurave dakṣiṇāṃ viśrāṇya dattvā viprān abhyavahārya bhojayitvā bhakti-yutaḥ san samprīṇayet dhana-dhānyādibhiḥ prītiṃ kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अनेन प्रकारेण मन्त्र-द्वितयान्यतरं मन्त्र-द्वितययोर् मध्ये एकं जपादिभिर् जप-पूजा-होम-तर्पणादिभिः परिसाध्य साधयित्वा अच्युत-धीर् अच्युते श्री-कृष्णे धीर् बुद्धिर् यस्य स तथा । यद् वा, अच्युता न क्षरिता विष्णौ बुद्धिर् यस्य स तथा सवन-त्रितये सन्ध्यादि-त्रये दिनशः प्रतिदिनं विधिना उक्त-प्रकारेण मुकुन्दं कृष्णं प्रयजेत् पूजयतु अमन्द-मतिः शुद्ध-मतिः

ity anena prakāreṇa mantra-dvitayānyataraṃ mantra-dvitayayor madhye ekaṃ japādibhir japa-pūjā-homa-tarpaṇādibhiḥ parisādhya sādhayitvā acyuta-dhīr acyute śrī-kṛṣṇe dhīr buddhir yasya sa tathā | yad vā, acyutā na kṣaritā viṣṇau buddhir yasya sa tathā savana-tritaye sandhyādi-traye dinaśaḥ pratidinaṃ vidhinā ukta-prakāreṇa mukundaṃ kṛṣṇaṃ prayajet pūjayatu amanda-matiḥ śuddha-matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्त-श्लोकान्तं कुलकम् । अथानन्तरं भक्ति-नम्रः भक्त्य्-अतिशयेन नम्र-देहः प्रगे प्रातः-काले कथित-रूपं कृष्णम् अनुस्मृत्य ध्यात्वा तद्-अङ्गेन्द्र-वज्रादिभिः तस्य कृष्णस्याङ्गानि पूर्वोक्तानि हृदयादीनि इन्द्रादयो दश दिक्-पालाः वज्रादयस् तद्-आयुधानि च तैः सह पूजयित्वा तं कृष्णं सिता शर्करा मोचा कदली-विशेषः हैयङ्गवीनं सद्यो-जात-घृतम् । एभिस् तथा दध्ना विमिश्रेण दधि-संयुक्तेन दोग्धेन पायसेन च मन्त्री सम्प्रीणयेत् । कीदृशं ? श्रीमत् शोभा-युक्तं यद् उद्यानं क्रीडा-वनं तेन संवीतं वेष्टितं यद्-धैम-स्थलं लसत्-काञ्चन-भूमिस् तत्रोद्भासीनि उद्गत-किरणानि यानि यानि रत्नानि तैः स्फुरत् देदीप्यमानो यो मण्डपस् तस्यान्तर्-मध्ये देदीप्यमानो यः कल्प-वृक्षस् तस्याधश् छायायाम् उद्गता दीप्तिर् यस्य तादृशं रत्न-मयं यत् स्थानं तद्-अधिष्ठितं तत्रावस्थितं यद् अम्भोजं पद्यं तद् एव पीठं तत्राधिरूढम् उपविष्टम्

sapta-ślokāntaṃ kulakam | athānantaraṃ bhakti-namraḥ bhakty-atiśayena namra-dehaḥ prage prātaḥ-kāle kathita-rūpaṃ kṛṣṇam anusmṛtya dhyātvā tad-aṅgendra-vajrādibhiḥ tasya kṛṣṇasyāṅgāni pūrvoktāni hṛdayādīni indrādayo daśa dik-pālāḥ vajrādayas tad-āyudhāni ca taiḥ saha pūjayitvā taṃ kṛṣṇaṃ sitā śarkarā mocā kadalī-viśeṣaḥ haiyaṅgavīnaṃ sadyo-jāta-ghṛtam | ebhis tathā dadhnā vimiśreṇa dadhi-saṃyuktena dogdhena pāyasena ca mantrī samprīṇayet | kīdṛśaṃ ? śrīmat śobhā-yuktaṃ yad udyānaṃ krīḍā-vanaṃ tena saṃvītaṃ veṣṭitaṃ yad-dhaima-sthalaṃ lasat-kāñcana-bhūmis tatrodbhāsīni udgata-kiraṇāni yāni yāni ratnāni taiḥ sphurat dedīpyamāno yo maṇḍapas tasyāntar-madhye dedīpyamāno yaḥ kalpa-vṛkṣas tasyādhaś chāyāyām udgatā dīptir yasya tādṛśaṃ ratna-mayaṃ yat sthānaṃ tad-adhiṣṭhitaṃ tatrāvasthitaṃ yad ambhojaṃ padyaṃ tad eva pīṭhaṃ tatrādhirūḍham upaviṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः कीदृशं ? महा-नील इन्द्र-नीलः । तद्वन् नीलाभं श्यामम् । पुनर् अत्यन्त-बालं पञ्च-वार्षिकम् । पुनः, गुडाः कुटिलाः स्निग्धाः चिक्कणाः कर्णान्ते कपोले विस्रस्ताः पर्याकुलाः । वक्त्रान्तेति पाठे विस्रस्ता मुखावलम्बिताः केशा यस्य तम् । अलि-व्रातेन भ्रमर-समूहेन पर्याकुलं चञ्चलं व्याप्तं वा यत् फुल्लं विकसितं पद्मं तद्वत् प्रमुग्धं मनोहरं आननं मुखं यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? श्रीमत् दोष-रहितं यद् इन्दीवरं नील-पद्मं तत्-सदृशे अक्षिणी यस्य तम्

punaḥ kīdṛśaṃ ? mahā-nīla indra-nīlaḥ | tadvan nīlābhaṃ śyāmam | punar atyanta-bālaṃ pañca-vārṣikam | punaḥ, guḍāḥ kuṭilāḥ snigdhāḥ cikkaṇāḥ karṇānte kapole visrastāḥ paryākulāḥ | vaktrānteti pāṭhe visrastā mukhāvalambitāḥ keśā yasya tam | ali-vrātena bhramara-samūhena paryākulaṃ cañcalaṃ vyāptaṃ vā yat phullaṃ vikasitaṃ padmaṃ tadvat pramugdhaṃ manoharaṃ ānanaṃ mukhaṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? śrīmat doṣa-rahitaṃ yad indīvaraṃ nīla-padmaṃ tat-sadṛśe akṣiṇī yasya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चञ्चले ये कुण्डले ताभ्याम् उन्नतौ उल्लसितौ शोभमानौ सम्फुल्लौ विकाशितौ गण्डौ यस्य तम् । पुनः शोभमाना घोणा नासा यस्य तम् । पुनः सुशोणो लोहितो ऽधरो यस्य तम् । पुनः शोभनं यत् स्मितम् ईषद्-धासस् तद्-युक्तम् आस्यं यस्य तम् । पुनः अनेकानि यान्य् अश्मानि इन्द्रनील-प्रभृतीनि रत्नानि तेषां ये रश्मयः किरणाः तैर् उल्लसन्ती या कण्ठ-भूषा तया लसन्तं शोभमानम् । पुनः पौण्डरीकं व्याघ्र-सम्बन्धि-नखं वहन्तं धारयन्तम्

cañcale ye kuṇḍale tābhyām unnatau ullasitau śobhamānau samphullau vikāśitau gaṇḍau yasya tam | punaḥ śobhamānā ghoṇā nāsā yasya tam | punaḥ suśoṇo lohito 'dharo yasya tam | punaḥ śobhanaṃ yat smitam īṣad-dhāsas tad-yuktam āsyaṃ yasya tam | punaḥ anekāni yāny aśmāni indranīla-prabhṛtīni ratnāni teṣāṃ ye raśmayaḥ kiraṇāḥ tair ullasantī yā kaṇṭha-bhūṣā tayā lasantaṃ śobhamānam | punaḥ pauṇḍarīkaṃ vyāghra-sambandhi-nakhaṃ vahantaṃ dhārayantam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धेनु-धूल्या गो-रजसा समुद्धूसरं धूसरितम् उरः-स्थलं यस्य तं गवाम् अनुगमनात् सुष्ठु पुष्टम् अङ्गं यस्य तम् । कीदृशं ? अष्टापदाकल्प-दीप्तं सुवर्ण-घटितालङ्कारेण शोभमानम् । पुनः कीदृशं ? क्वणत्-किङ्किणी-जाल-दाम्ना शब्दायमान-क्षुद्र-घण्टिका-समूह-मालया कटि-स्थले श्रोणि-तटे चारु-जङ्घान्त-युग्मे मनोहर-गुल्फ-द्वयोर्ध्व-प्रदेशे पिनद्धं बद्धम्

dhenu-dhūlyā go-rajasā samuddhūsaraṃ dhūsaritam uraḥ-sthalaṃ yasya taṃ gavām anugamanāt suṣṭhu puṣṭam aṅgaṃ yasya tam | kīdṛśaṃ ? aṣṭāpadākalpa-dīptaṃ suvarṇa-ghaṭitālaṅkāreṇa śobhamānam | punaḥ kīdṛśaṃ ? kvaṇat-kiṅkiṇī-jāla-dāmnā śabdāyamāna-kṣudra-ghaṇṭikā-samūha-mālayā kaṭi-sthale śroṇi-taṭe cāru-jaṅghānta-yugme manohara-gulpha-dvayordhva-pradeśe pinaddhaṃ baddham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाणि-पादाम्बुजोदार-कान्त्या हस्त-चरण-पद्म-विपुल-शोभया हसद्-बन्धु-जीव-पुष्प-कान्तिं हसन्तम् उपहसन्तम् । पुनः कीदृशं ? दक्षिणे करे हस्ते पायसं सव्य-हस्ते वाम-करे नवं नूतनं शुद्धं निष्कलुषं हैयङ्गवीनम् नवनीतं ह्यो गो-दोहनोद्भवं घृतं दधानं धारयन्तम्

pāṇi-pādāmbujodāra-kāntyā hasta-caraṇa-padma-vipula-śobhayā hasad-bandhu-jīva-puṣpa-kāntiṃ hasantam upahasantam | punaḥ kīdṛśaṃ ? dakṣiṇe kare haste pāyasaṃ savya-haste vāma-kare navaṃ nūtanaṃ śuddhaṃ niṣkaluṣaṃ haiyaṅgavīnam navanītaṃ hyo go-dohanodbhavaṃ ghṛtaṃ dadhānaṃ dhārayantam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मही-भार-भूताम् अराराति-यूथान् पृथिवी-भार-रूप-दैत्य-समूहान् अनः-पूतनादीन् शकटासुर-प्रभृतीन् निहन्तुं प्रवृत्तम् । पुनः कीदृशं ? प्रभुं समर्थम् ईश्वरम् । पुनः कीदृशं ? गोपिका गोप-स्त्री, गोपः गौः एतेषां समूहेन वीतं वेष्टितम् । पुनः कीदृशं ? इन्द्रादिभिर् देव-समूहैर् नमस्कृतम्

mahī-bhāra-bhūtām arārāti-yūthān pṛthivī-bhāra-rūpa-daitya-samūhān anaḥ-pūtanādīn śakaṭāsura-prabhṛtīn nihantuṃ pravṛttam | punaḥ kīdṛśaṃ ? prabhuṃ samartham īśvaram | punaḥ kīdṛśaṃ ? gopikā gopa-strī, gopaḥ gauḥ eteṣāṃ samūhena vītaṃ veṣṭitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? indrādibhir deva-samūhair namaskṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्व-श्लोके व्याख्यातम् अपि क्रमानुरोधेन व्याख्याते प्रगे प्रातः-काले उक्त-प्रकारेण कृष्णम् अनुस्मृत्य ध्यात्वा उपचारैः सम्पूज्य अङ्गाद्य्-आवरणैः सह सम्पूज्य नैवेद्यं दद्यात् । नैवेद्य-द्रव्यम् आह-सितेति । सिता शर्करा मोचा कदली हैयङ्गवीनं दौग्धेन पायसेन

pūrva-śloke vyākhyātam api kramānurodhena vyākhyāte prage prātaḥ-kāle ukta-prakāreṇa kṛṣṇam anusmṛtya dhyātvā upacāraiḥ sampūjya aṅgādy-āvaraṇaiḥ saha sampūjya naivedyaṃ dadyāt | naivedya-dravyam āha-siteti | sitā śarkarā mocā kadalī haiyaṅgavīnaṃ daugdhena pāyasena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अनेन प्रकारेण प्रत्यहं शश्वत् सर्वदा आस्तिक्य-युक्तः सन् यो नरः प्रातः-काले अच्युतम् अर्चयेत् तम् एवावश्यं पूजयति स इह लोके अचिरेणैवाल्प-कालेनैव समग्रां सम्पूर्णां लक्ष्मीं सम्पदं लभते प्राप्नोति प्रेत्य देहं परित्यज्य परं शुद्धं ब्रह्माख्यं महः भूयात् प्राप्नोति तत्-सरूपो भवतीत्य् अर्थः

ity anena prakāreṇa pratyahaṃ śaśvat sarvadā āstikya-yuktaḥ san yo naraḥ prātaḥ-kāle acyutam arcayet tam evāvaśyaṃ pūjayati sa iha loke acireṇaivālpa-kālenaiva samagrāṃ sampūrṇāṃ lakṣmīṃ sampadaṃ labhate prāpnoti pretya dehaṃ parityajya paraṃ śuddhaṃ brahmākhyaṃ mahaḥ bhūyāt prāpnoti tat-sarūpo bhavatīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवा शब्दः पाद-पूरणे इति पूर्वोक्त-प्रकारेण अह्नो-मुखे प्रातः-काले अनुदिनं प्रत्यहं शौरिं कृष्णम् अभिपूज्य गुड-सहितेन दध्ना नैवेद्यं दत्त्वा जलैस् तद्-धिया गुड-सहित-बुद्ध्या श्रीमतः कृष्णस्य मुखे समनुतर्प्य अथानन्तरं तं मन्त्रम् आदरेण साष्टकं सहस्रं अष्टोत्तर-सहस्रं जपेत्

athavā śabdaḥ pāda-pūraṇe iti pūrvokta-prakāreṇa ahno-mukhe prātaḥ-kāle anudinaṃ pratyahaṃ śauriṃ kṛṣṇam abhipūjya guḍa-sahitena dadhnā naivedyaṃ dattvā jalais tad-dhiyā guḍa-sahita-buddhyā śrīmataḥ kṛṣṇasya mukhe samanutarpya athānantaraṃ taṃ mantram ādareṇa sāṣṭakaṃ sahasraṃ aṣṭottara-sahasraṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्थ-श्लोक-स्थ-क्रियया योजना एवम् अनेन प्रकारेण मध्यन्दिने मध्याह्ने नन्दजं कृष्णं ध्यात्वा इन्दिरा श्रीस् तस्या आप्त्य्-अर्थं अर्चयतु । कीदृशं ? जप-विधानेन विशिष्टं रूपं यस्य तं जपार्थं यत् ध्यानम् । अथ प्रकट-सौरभेत्य् आदि तृतीय-पटलोक्त-ध्यानं तद् एवात्रापीति त्रिपाठिनः । पुनः कीदृशं ? वन्द्यं श्रेष्ठम् । पुनः कीदृशं ? सुरा इन्द्रादय ऋषयो नारदादयः यतयः सनकादयः खेचराः स्वर्ग-वासिनः एतेषां मुख्याः श्रेष्ठाः तेषां वृन्दैः समूहैः तथा गौः गोपः गोप-स्त्री च एतेषां निकरैः समूहैः परीतं वेष्टितं सान्द्रो निविडो यो अम्बुदो मेघस् तद्वच् छविर् यस्य तत् । अथ च सुजातं दोष-रहितम् । अथ च मनोहरं नेत्रोत्सव-कारकम् अङ्गं यस्य

caturtha-śloka-stha-kriyayā yojanā evam anena prakāreṇa madhyandine madhyāhne nandajaṃ kṛṣṇaṃ dhyātvā indirā śrīs tasyā āpty-arthaṃ arcayatu | kīdṛśaṃ ? japa-vidhānena viśiṣṭaṃ rūpaṃ yasya taṃ japārthaṃ yat dhyānam | atha prakaṭa-saurabhety ādi tṛtīya-paṭalokta-dhyānaṃ tad evātrāpīti tripāṭhinaḥ | punaḥ kīdṛśaṃ ? vandyaṃ śreṣṭham | punaḥ kīdṛśaṃ ? surā indrādaya ṛṣayo nāradādayaḥ yatayaḥ sanakādayaḥ khecarāḥ svarga-vāsinaḥ eteṣāṃ mukhyāḥ śreṣṭhāḥ teṣāṃ vṛndaiḥ samūhaiḥ tathā gauḥ gopaḥ gopa-strī ca eteṣāṃ nikaraiḥ samūhaiḥ parītaṃ veṣṭitaṃ sāndro niviḍo yo ambudo meghas tadvac chavir yasya tat | atha ca sujātaṃ doṣa-rahitam | atha ca manoharaṃ netrotsava-kārakam aṅgaṃ yasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूरस्येदं मायूरं पत्रं पक्षः मायूरं च तत्-पत्रं चेति मायूर-पत्रं तेन परिक्प्तो यो वतंसः शिरो-भूषणम् । वष्टि-भागुरिरल्लोपम् अवाप्योरुपसर्गयोः इत्य् अकार-लोपः । तेन रम्यो धम्मिल्लः केश-पाशः यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? अम्बुजवत् पद्मवत् अक्षिणी यस्य स तथा तम् । पुनः कीदृशं ? सम्पूर्णो य इन्दु-बिम्बश् चन्द्र-मण्डलं तद्वद् वदनं मुखं यस्य स तथा तम् । पुनः कीदृशं ? मणि-मयं यत् कुण्डलं तेन श्री-युक्तौ शोभा-सहितौ गण्डौ यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? शोभना नासा यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? मनोहरेषद्-हास्य-युक्तम्

mayūrasyedaṃ māyūraṃ patraṃ pakṣaḥ māyūraṃ ca tat-patraṃ ceti māyūra-patraṃ tena parikpto yo vataṃsaḥ śiro-bhūṣaṇam | vaṣṭi-bhāgurirallopam avāpyorupasargayoḥ ity akāra-lopaḥ | tena ramyo dhammillaḥ keśa-pāśaḥ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? ambujavat padmavat akṣiṇī yasya sa tathā tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? sampūrṇo ya indu-bimbaś candra-maṇḍalaṃ tadvad vadanaṃ mukhaṃ yasya sa tathā tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? maṇi-mayaṃ yat kuṇḍalaṃ tena śrī-yuktau śobhā-sahitau gaṇḍau yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? śobhanā nāsā yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? manohareṣad-hāsya-yuktam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीताम्बरं वस्त्रं यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? मनोहर-नूपुरादिभिः शोभितम् अङ्गम् यस्य तं हारो मुक्तावली काञ्ची क्षुद्र-घण्टिका केयूरम् अङ्गदम् ऊर्मिर् मुद्रिका कटकः कङ्कण आदि-पदेन किरीटादीनां परिग्रहः । पुनः कीदृशं ? देव-सम्बन्धिनानुलेपनेन कुङ्कुमादिना पिशाङ्गितं पिञ्जरितम् अंसे स्कन्धे राजन्ती शोभमाना अम्लाना अक्लिष्टा चित्रा नाना-प्रकारिका वनमाला पत्र्-पुष्प-मयी आपाद-लम्बिनी माला यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? अनङ्गवत् कामवत् दीप्तम्

pītāmbaraṃ vastraṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? manohara-nūpurādibhiḥ śobhitam aṅgam yasya taṃ hāro muktāvalī kāñcī kṣudra-ghaṇṭikā keyūram aṅgadam ūrmir mudrikā kaṭakaḥ kaṅkaṇa ādi-padena kirīṭādīnāṃ parigrahaḥ | punaḥ kīdṛśaṃ ? deva-sambandhinānulepanena kuṅkumādinā piśāṅgitaṃ piñjaritam aṃse skandhe rājantī śobhamānā amlānā akliṣṭā citrā nānā-prakārikā vanamālā patr-puṣpa-mayī āpāda-lambinī mālā yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? anaṅgavat kāmavat dīptam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेणुं धमन्तम् वादयन्तम् । अथवा पक्षान्तरे स्व-करे सव्येतरे वामे गो-रक्षण-दण्डं दधानं तथा दक्षे दक्षिणे ईप्सित-दान-दक्षं मणिं दधानम् । पुनः कीदृशं ? उदार-वेषम् । उद्भट-वेषम् इति रुद्र-धरः । वस्तुतस् तु वेणुं वादयन्तं तद् एव दर्शयति अथेति वाम-करे सव्यं दक्षिण-वामयोर् इत्य् अभिधानात् द्वयोर् एवात्र-तन्त्रेण सङ्ग्रहः तत्र सव्ये द्वितीय-वाम-हस्ते पशुप-यष्टिं परशुरकार्थं यष्टिं दण्डं तथा सव्ये दक्षिणे हस्ते मणि-प्रवरम् मणि-श्रेष्ठं चिन्तामणिं दधानम् । कीदृशं ? मणि-प्रवरम् ईप्सित-दान-दक्षं वाञ्छितार्थ-दान-क्षमम् इत्य् अर्थः

veṇuṃ dhamantam vādayantam | athavā pakṣāntare sva-kare savyetare vāme go-rakṣaṇa-daṇḍaṃ dadhānaṃ tathā dakṣe dakṣiṇe īpsita-dāna-dakṣaṃ maṇiṃ dadhānam | punaḥ kīdṛśaṃ ? udāra-veṣam | udbhaṭa-veṣam iti rudra-dharaḥ | vastutas tu veṇuṃ vādayantaṃ tad eva darśayati atheti vāma-kare savyaṃ dakṣiṇa-vāmayor ity abhidhānāt dvayor evātra-tantreṇa saṅgrahaḥ tatra savye dvitīya-vāma-haste paśupa-yaṣṭiṃ paraśurakārthaṃ yaṣṭiṃ daṇḍaṃ tathā savye dakṣiṇe haste maṇi-pravaram maṇi-śreṣṭhaṃ cintāmaṇiṃ dadhānam | kīdṛśaṃ ? maṇi-pravaram īpsita-dāna-dakṣaṃ vāñchitārtha-dāna-kṣamam ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाम आदिर् यस्य । आदि-पदेन सुदामादीनां परिग्रहः । अङ्गानि पूर्वोक्तानि पञ्च दयिता रुक्मिण्य्-आद्याः सुहृदो वसुदेवाद्याः अङ्घ्रिपा मन्दराद्याः पूर्वोक्ता इन्द्रादयो दश दिक्पालाः वज्रादीनि च तेषां आयुधानि पूर्वोक्तानि । एतैर् यथा-विधानं यथोक्त-प्रकारेण कृष्णं सम्पूज्य दीक्षा-विधाने कथितं नैवेद्य-समूहं हैमं सुवर्ण-मये पात्र-श्रेष्ठे यथावत् निवेदयतु

dāma ādir yasya | ādi-padena sudāmādīnāṃ parigrahaḥ | aṅgāni pūrvoktāni pañca dayitā rukmiṇy-ādyāḥ suhṛdo vasudevādyāḥ aṅghripā mandarādyāḥ pūrvoktā indrādayo daśa dikpālāḥ vajrādīni ca teṣāṃ āyudhāni pūrvoktāni | etair yathā-vidhānaṃ yathokta-prakāreṇa kṛṣṇaṃ sampūjya dīkṣā-vidhāne kathitaṃ naivedya-samūhaṃ haimaṃ suvarṇa-maye pātra-śreṣṭhe yathāvat nivedayatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तरं पयो ऽन्नैः पायसैः सर्पिः-प्लुतैः सुसित-शर्करया विमिश्रैः अतिशुभ्र-शर्करया मिलितैः अष्टाधिकं शतम् जुहुयात् होमं कुर्यात् । साहचर्यात् कल्पना-लाघवाच् च होमोक्त-द्रव्येणैव निज-दिक्षु स्व-स्व-दिक्षु सुरर्षि-योगि- वर्गोपदैवत-गणेभ्यो बलिं दद्यात् । तत्र सुरा विरञ्चि-प्रभृतयः पूर्व-दिक्-स्थाः ऋषयो नारदादयो दक्षिण-दिक्-स्थाः योगि-वर्गः सनकादिः पश्चिम-दिक्स्थाः उपदेव-गणाः यक्ष-सिद्ध-गन्धर्व-विद्याधराद्याः उत्तर-दिक्-स्था इति त्रिपाठिनः । उपदेव-गणाः दश-दिक्-पाला इति रुद्रधरः । उदग्र-चेता उद्भट-चित्तः सोत्साह इत्य् अर्थः

anantaraṃ payo 'nnaiḥ pāyasaiḥ sarpiḥ-plutaiḥ susita-śarkarayā vimiśraiḥ atiśubhra-śarkarayā militaiḥ aṣṭādhikaṃ śatam juhuyāt homaṃ kuryāt | sāhacaryāt kalpanā-lāghavāc ca homokta-dravyeṇaiva nija-dikṣu sva-sva-dikṣu surarṣi-yogi- vargopadaivata-gaṇebhyo baliṃ dadyāt | tatra surā virañci-prabhṛtayaḥ pūrva-dik-sthāḥ ṛṣayo nāradādayo dakṣiṇa-dik-sthāḥ yogi-vargaḥ sanakādiḥ paścima-diksthāḥ upadeva-gaṇāḥ yakṣa-siddha-gandharva-vidyādharādyāḥ uttara-dik-sthā iti tripāṭhinaḥ | upadeva-gaṇāḥ daśa-dik-pālā iti rudradharaḥ | udagra-cetā udbhaṭa-cittaḥ sotsāha ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्चनान्ते पूजावसाने तस्य देवस्य मुखे नवनीतेन मिलितं सम्बद्धं यत् पायसं तद्-बुद्ध्या जलैः सन्तर्प्य तर्पणं कृत्वा मन्त्री साधकः अष्टाधिकं सहस्रम् शतं वा जपतु

arcanānte pūjāvasāne tasya devasya mukhe navanītena militaṃ sambaddhaṃ yat pāyasaṃ tad-buddhyā jalaiḥ santarpya tarpaṇaṃ kṛtvā mantrī sādhakaḥ aṣṭādhikaṃ sahasram śataṃ vā japatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो नराग्र्यो नर-श्रेष्ठः अह्नो मध्ये मध्याह्ने तं वल्लवी-वल्लभं गोपी-प्रियं नित्यं सर्वदा भक्त्या सात्त्विकेन भावेनार्चयेत् । तं नर-श्रेष्ठं सर्वे देवाः नमस्यन्ति । तथा शश्वत् सर्वदा सर्वे जना एव तद्-वशे वर्तेरन् तद्-वश्याः स्युर् इत्य् अर्थः

yo narāgryo nara-śreṣṭhaḥ ahno madhye madhyāhne taṃ vallavī-vallabhaṃ gopī-priyaṃ nityaṃ sarvadā bhaktyā sāttvikena bhāvenārcayet | taṃ nara-śreṣṭhaṃ sarve devāḥ namasyanti | tathā śaśvat sarvadā sarve janā eva tad-vaśe varteran tad-vaśyāḥ syur ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा इह लोके मेधा धारणावती बुद्धिः आयुः जीवनं, श्रीः लक्ष्मीः । कान्तिः शरीर-शोभा, सौभाग्यं सर्वजन-प्रियता । एतैः युक्तः सम्बद्धः तथा पुत्रैर् औरसैः मित्रैः सुहृद्भिर् गौः प्र्थिवी रत्नं धान्यं व्रीह्यादिः । एतैश् चतथान्यैर् भूरिभिः प्रचूरैः सुखैर् आढ्यः उपचितः सन् पुनः देहावसाने अच्युताख्यं कृष्ण-नामकं तेजो महो भूयान् तद्-रूपो भवतीत्य् अर्थः

tathā iha loke medhā dhāraṇāvatī buddhiḥ āyuḥ jīvanaṃ, śrīḥ lakṣmīḥ | kāntiḥ śarīra-śobhā, saubhāgyaṃ sarvajana-priyatā | etaiḥ yuktaḥ sambaddhaḥ tathā putrair aurasaiḥ mitraiḥ suhṛdbhir gauḥ prthivī ratnaṃ dhānyaṃ vrīhyādiḥ | etaiś catathānyair bhūribhiḥ pracūraiḥ sukhair āḍhyaḥ upacitaḥ san punaḥ dehāvasāne acyutākhyaṃ kṛṣṇa-nāmakaṃ tejo maho bhūyān tad-rūpo bhavatīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीय-काल-पूजायाम् कालस्य वेलायां विकल्पना विकल्पो ऽस्ति तम् एवाह-सायाह्ने सन्ध्यायां निशि रात्रौ वेति अत्र एके विपश्चितो वदन्ति

tṛtīya-kāla-pūjāyām kālasya velāyāṃ vikalpanā vikalpo 'sti tam evāha-sāyāhne sandhyāyāṃ niśi rātrau veti atra eke vipaścito vadanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेद् यदि दशाक्षरेण मन्त्रेण पूजादिकं तदा रात्रौ यद् अष्टादशार्णतो अष्टादशाक्षरेण मन्त्रेण तदा सायाह्ने इत्य् एकेषां मतम् । अपरे च पुनः उभयीम् उभय-पूजाम् उभयेनैव दशाक्षरेणाष्टादशाक्षरेण च तत् कुर्याद् इति जगुः कथयन्ति । तथा चैच्छिको विकल्प इति भावः

ced yadi daśākṣareṇa mantreṇa pūjādikaṃ tadā rātrau yad aṣṭādaśārṇato aṣṭādaśākṣareṇa mantreṇa tadā sāyāhne ity ekeṣāṃ matam | apare ca punaḥ ubhayīm ubhaya-pūjām ubhayenaiva daśākṣareṇāṣṭādaśākṣareṇa ca tat kuryād iti jaguḥ kathayanti | tathā caicchiko vikalpa iti bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायाह्ने एवम् एतादृश-वेष-धारिणं हरिं ध्यात्वार्चयेत् । कीदृशं ? मृद्वास्तर-कोमलासन-रूपे हेमाम्भोजासने कनक-पद्मासने समासीनम् उपविष्टं कुत्रावस्थितं मणि-मण्डपे । किं विशिष्टे ? उद्गच्छन् यः प्रद्योतनः सूर्यः तस्य द्योतस्य समाना द्युतिर् यस्य तस्मिन् । कुत्र ? भवनोत्तमे गृह-श्रेष्ठे । किं विशिष्टे ? चित्रोद्यानोपशोभिते बहुधोपवन-सेविते । पुनः किं विशिष्टे ? द्वारवत्यां विद्यमाने । पुनः किं विशिष्टे ? भवनैर् गृहैर् अभिसंवृते । कीदृशैः ? द्व्यष्ट-साहस्र-सङ्ख्यातैः । पुनः किं विशिष्टे ? सरोभिः सरोवरैः परीते । कीदृशैः ? अमलाम्भोभिर् निर्मल-जलैः । पुनः कीदृशैः ? हंस-सारस-सङ्कीर्णैः हंसादि-पक्षि-गणैर् व्याप्तैः । पुनः कीदृशैः ? कमलोत्पल-शालिभिः पद्मोत्पल-सहितैः । हरिं कीदृशं ? नारदाद्यैर् मुनिभिः परिवृतम् वेष्टितम् । किम्-अर्थम् ? आत्म-तत्त्व-विनिर्णये आत्म-तत्त्व-निश्चये निमित्ते । पुनः कीदृशं ? तेभ्यो नारदादिभ्यः स्वं धाम ज्ञान-स्वरूपम् आत्मानं कथयन्तम् । पुनः कीदृशं ? परम-विद्या-तत्-कार्य-रहितम् । पुनः कीदृशं ? अक्षरम् अविनाशि

sāyāhne evam etādṛśa-veṣa-dhāriṇaṃ hariṃ dhyātvārcayet | kīdṛśaṃ ? mṛdvāstara-komalāsana-rūpe hemāmbhojāsane kanaka-padmāsane samāsīnam upaviṣṭaṃ kutrāvasthitaṃ maṇi-maṇḍape | kiṃ viśiṣṭe ? udgacchan yaḥ pradyotanaḥ sūryaḥ tasya dyotasya samānā dyutir yasya tasmin | kutra ? bhavanottame gṛha-śreṣṭhe | kiṃ viśiṣṭe ? citrodyānopaśobhite bahudhopavana-sevite | punaḥ kiṃ viśiṣṭe ? dvāravatyāṃ vidyamāne | punaḥ kiṃ viśiṣṭe ? bhavanair gṛhair abhisaṃvṛte | kīdṛśaiḥ ? dvyaṣṭa-sāhasra-saṅkhyātaiḥ | punaḥ kiṃ viśiṣṭe ? sarobhiḥ sarovaraiḥ parīte | kīdṛśaiḥ ? amalāmbhobhir nirmala-jalaiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ ? haṃsa-sārasa-saṅkīrṇaiḥ haṃsādi-pakṣi-gaṇair vyāptaiḥ | punaḥ kīdṛśaiḥ ? kamalotpala-śālibhiḥ padmotpala-sahitaiḥ | hariṃ kīdṛśaṃ ? nāradādyair munibhiḥ parivṛtam veṣṭitam | kim-artham ? ātma-tattva-vinirṇaye ātma-tattva-niścaye nimitte | punaḥ kīdṛśaṃ ? tebhyo nāradādibhyaḥ svaṃ dhāma jñāna-svarūpam ātmānaṃ kathayantam | punaḥ kīdṛśaṃ ? parama-vidyā-tat-kārya-rahitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? akṣaram avināśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दीवर-निभं नीलाम्भोज-सदृशं सौम्यं उग्रता-रहितम् । पुनः कीदृशं ? पद्म-पत्रवद् आयते दीर्घे ईक्षणे यस्य तम् । पुनः स्निग्धाः चिक्कणा ये कुन्तलाः केशास् तैः सम्भिन्ने मिलिते किरीट-मुकुटे ताभ्याम् उज्ज्वलं देदीप्यमानम् । तत्र किरीट-शब्देन ललाटाश्रितः त्रि-शृङ्गो ऽलङ्कार-विशेषः कथ्यते । मुकुट-शब्देन च मूर्ध्नि मध्य-भागाश्रितं तच् च दीप-शिखा-कारो ऽलङ्कार-विशेषः कथ्यते

indīvara-nibhaṃ nīlāmbhoja-sadṛśaṃ saumyaṃ ugratā-rahitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? padma-patravad āyate dīrghe īkṣaṇe yasya tam | punaḥ snigdhāḥ cikkaṇā ye kuntalāḥ keśās taiḥ sambhinne milite kirīṭa-mukuṭe tābhyām ujjvalaṃ dedīpyamānam | tatra kirīṭa-śabdena lalāṭāśritaḥ tri-śṛṅgo 'laṅkāra-viśeṣaḥ kathyate | mukuṭa-śabdena ca mūrdhni madhya-bhāgāśritaṃ tac ca dīpa-śikhā-kāro 'laṅkāra-viśeṣaḥ kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चारु मनोहरं प्रसन्नं फल-दायि वदनं यस्य तम् । पुनः स्फुरती देदीप्यमाने मकराकृती कुण्डले यस्य तम् । पुनः श्रीवत्सो विप्र-पाद-प्रहार-कृत-चिह्न-विशेषो वक्षसि यस्य तम् । पुनः भ्राजन् देदीप्यमानः कौस्तुभो मणि-विशेषो यस्य तम् । पुनः वनमाला-धारिणम्

cāru manoharaṃ prasannaṃ phala-dāyi vadanaṃ yasya tam | punaḥ sphuratī dedīpyamāne makarākṛtī kuṇḍale yasya tam | punaḥ śrīvatso vipra-pāda-prahāra-kṛta-cihna-viśeṣo vakṣasi yasya tam | punaḥ bhrājan dedīpyamānaḥ kaustubho maṇi-viśeṣo yasya tam | punaḥ vanamālā-dhāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काश्मीरेण कुङ्कुम-वर्णम् उरो यस्य तम् । पुनः पीत-वस्त्र-धारिणम् । पुनः हारः मुक्ताहारः केयूरम् अङ्गदं बाह्व्-अलङ्कारः । कटकः कङ्कणः । रसना क्षुद्र-घण्टिका आदि-शब्देनाङ्गुलीयकादेः परिग्रहः एतैः परिष्कृतं शोभितम्

kāśmīreṇa kuṅkuma-varṇam uro yasya tam | punaḥ pīta-vastra-dhāriṇam | punaḥ hāraḥ muktāhāraḥ keyūram aṅgadaṃ bāhv-alaṅkāraḥ | kaṭakaḥ kaṅkaṇaḥ | rasanā kṣudra-ghaṇṭikā ādi-śabdenāṅgulīyakādeḥ parigrahaḥ etaiḥ pariṣkṛtaṃ śobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतो ऽपनीतो विश्वम्भरायाः पृथ्व्या भूरि-भारो बृहद्-भारो ऽसुरादि-लक्षणो येन तम् । पुनः मुदितं हृष्टं मानसं यस्य तम् । पुनः शङ्ख-चक्र-गदा-पद्मैः शोभितं बाहु-चतुष्टयम् यस्य तम्

hṛto 'panīto viśvambharāyāḥ pṛthvyā bhūri-bhāro bṛhad-bhāro 'surādi-lakṣaṇo yena tam | punaḥ muditaṃ hṛṣṭaṃ mānasaṃ yasya tam | punaḥ śaṅkha-cakra-gadā-padmaiḥ śobhitaṃ bāhu-catuṣṭayam yasya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र पूजायां अङ्गैः पूर्वोक्तैः पञ्चाङ्गैः प्रथमावरणं भवति । द्वितीयावरणं महिषीभिः रुक्मिण्य्-आदिभिः । तृतीयायाम् आवृतौ दिक्षु प्रवादि-दिक्षु वक्ष्यमाणान् नारदादीन् अग्रे च विनता-सुतं गरुडं पूजयेत् । पर्वत-नामा मुनि-विशेषः । जिष्णुर् अर्जुनः । निशठो यादव-विशेषः । उद्धवो ऽपि तथा । दारुकः कृष्ण-सारथिः । विश्वक्सेनः भाण्डागारिकः सैनेयः सात्यकिः

atra pūjāyāṃ aṅgaiḥ pūrvoktaiḥ pañcāṅgaiḥ prathamāvaraṇaṃ bhavati | dvitīyāvaraṇaṃ mahiṣībhiḥ rukmiṇy-ādibhiḥ | tṛtīyāyām āvṛtau dikṣu pravādi-dikṣu vakṣyamāṇān nāradādīn agre ca vinatā-sutaṃ garuḍaṃ pūjayet | parvata-nāmā muni-viśeṣaḥ | jiṣṇur arjunaḥ | niśaṭho yādava-viśeṣaḥ | uddhavo 'pi tathā | dārukaḥ kṛṣṇa-sārathiḥ | viśvaksenaḥ bhāṇḍāgārikaḥ saineyaḥ sātyakiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकेशैर् इन्द्रादिभिर् एकम् आवरणम् । तत्-प्रहरणैस् तद्-आयुधैर् वज्रादिभिर् अपरावरणम् । एवं क्रमेणावरण-द्वयम् इत्य् अनेन प्रकारेण पञ्चावरणकेन सम्पूज्य विधिवद् दीक्षा-कथितं पायसं दद्यात्

lokeśair indrādibhir ekam āvaraṇam | tat-praharaṇais tad-āyudhair vajrādibhir aparāvaraṇam | evaṃ krameṇāvaraṇa-dvayam ity anena prakāreṇa pañcāvaraṇakena sampūjya vidhivad dīkṣā-kathitaṃ pāyasaṃ dadyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खण्डेन शर्करया विमिश्रं मिलितं यद् दुग्धं तद्-बुद्ध्या जलैः कृष्णं तर्पयित्वा पुरुषोत्तमं भावयन् ध्यायन् मन्त्री साधकः अष्टाधिक-शतं जपेत् । यद्यपि तर्पणस्य क्त्वा-प्रत्ययेन पूर्व-कालता प्रतीयते तथापि प्रथमं जपः तद् अनु तर्पणं कार्यं तथैवानुक्रमात् सम्प्रदायाच् चेति रुद्रधरः

khaṇḍena śarkarayā vimiśraṃ militaṃ yad dugdhaṃ tad-buddhyā jalaiḥ kṛṣṇaṃ tarpayitvā puruṣottamaṃ bhāvayan dhyāyan mantrī sādhakaḥ aṣṭādhika-śataṃ japet | yadyapi tarpaṇasya ktvā-pratyayena pūrva-kālatā pratīyate tathāpi prathamaṃ japaḥ tad anu tarpaṇaṃ kāryaṃ tathaivānukramāt sampradāyāc ceti rudradharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासु तिसृष्व् अपि पूजासु होमं कुर्यात् । पक्षान्तरम् आह-अथवेति । मध्यन्दिने मध्याह्न्-पूजायां वा होमं कुर्याद् इत्य् अर्थः । आसनाद् इति । आसन-मन्त्राद् आरभ्यार्घ्य-पर्यन्तं कृत्वा स्तुत्वा स्तवनं कृत्वा नमेत् दण्डवत् प्रणमेत् । अवसानार्घ्यम् अवशेषयित्वा मध्ये होमं कृत्वा ततः पूजाशेषार्घ्यम् अवसानार्घ्य-संज्ञकं पराङ्मुखार्घ्यापर-पर्यायं दद्याद् इत्य् अर्थः

sarvāsu tisṛṣv api pūjāsu homaṃ kuryāt | pakṣāntaram āha-athaveti | madhyandine madhyāhn-pūjāyāṃ vā homaṃ kuryād ity arthaḥ | āsanād iti | āsana-mantrād ārabhyārghya-paryantaṃ kṛtvā stutvā stavanaṃ kṛtvā namet daṇḍavat praṇamet | avasānārghyam avaśeṣayitvā madhye homaṃ kṛtvā tataḥ pūjāśeṣārghyam avasānārghya-saṃjñakaṃ parāṅmukhārghyāpara-paryāyaṃ dadyād ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्म-समर्पण-मन्त्रेण स्वात्मानं परमेश्वरे समर्प्य तत् परमेश्वर-तेजः पूजा-स्थानाद् उद्वास्य उद्वृत्त्य स्वकीय-हृदय-पद्मे विन्यस्य तन्-मयो भूत्वा पुनर् आत्मानम् पूजयेत्

ātma-samarpaṇa-mantreṇa svātmānaṃ parameśvare samarpya tat parameśvara-tejaḥ pūjā-sthānād udvāsya udvṛttya svakīya-hṛdaya-padme vinyasya tan-mayo bhūtvā punar ātmānam pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो नरः सायाह्ने वासुदेवं नित्यं सर्वदा एवं कथित-प्रकारेण यजेत् पूजा-तर्पण-होमादिभिः परितोषयेत् सर्वान् कामान् वाञ्छितान् अर्थान् अवाप्य देहावसाने परां गतिं विष्णु-सायुज्यं प्राप्नोति

yo naraḥ sāyāhne vāsudevaṃ nityaṃ sarvadā evaṃ kathita-prakāreṇa yajet pūjā-tarpaṇa-homādibhiḥ paritoṣayet sarvān kāmān vāñchitān arthān avāpya dehāvasāne parāṃ gatiṃ viṣṇu-sāyujyaṃ prāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेद् यदि रात्रौ पूजा क्रियते तदा रासः क्रीडा-विशेषस् तेन परिश्रान्तं देवकी-नन्दनं यजेत् मन्मथेन आक्रान्तं मानसं हृदयं यस्य तम् । पुनः गोपीनां मण्डलं गोष्ठी-विशेषः तस्य मध्ये स्थितम्

ced yadi rātrau pūjā kriyate tadā rāsaḥ krīḍā-viśeṣas tena pariśrāntaṃ devakī-nandanaṃ yajet manmathena ākrāntaṃ mānasaṃ hṛdayaṃ yasya tam | punaḥ gopīnāṃ maṇḍalaṃ goṣṭhī-viśeṣaḥ tasya madhye sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतरेतरात्त-हस्तैः परस्पर-गृहीत-हस्तैः अयं भ्रमो भ्रमणं रास-गोष्ठी । किं कृत्वा ? कौ पृथिव्यां पृथुं स्थूलं सुवृत्तं वर्तुलाकारं मसृणं स्निग्धं वितस्ति-मात्रोत्थितं द्वादशाङ्गुल-प्रमाणेनोर्ध्वं स्थितं शङ्कु काष्ठ-खण्डं विनिखन्य । पुनः किं कृत्वा ? पद्भ्यां शङ्कुम् आक्रम्य नियन्त्र्य

itaretarātta-hastaiḥ paraspara-gṛhīta-hastaiḥ ayaṃ bhramo bhramaṇaṃ rāsa-goṣṭhī | kiṃ kṛtvā ? kau pṛthivyāṃ pṛthuṃ sthūlaṃ suvṛttaṃ vartulākāraṃ masṛṇaṃ snigdhaṃ vitasti-mātrotthitaṃ dvādaśāṅgula-pramāṇenordhvaṃ sthitaṃ śaṅku kāṣṭha-khaṇḍaṃ vinikhanya | punaḥ kiṃ kṛtvā ? padbhyāṃ śaṅkum ākramya niyantrya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादश-श्लोकान्तं कुलकम् । कल्याण-मय-स्वरूपम् अजं विचिन्त्य प्रथमोदित-पीठ-वरे पूर्वोक्त-दीक्षा-सम्बन्धि-पूजा-पीठ-श्रेष्ठे विधिवत् यथाविधि प्रयत्नेन पूजयेत् । कीदृशं ? यमुना-पुलिने यमुना-तटे इतरेतर-बद्ध-कर-प्रमदा-गण-कल्पित-रास-विहार-विधौ अन्योन्य-बद्ध-हस्त-स्त्री-समूह-परिकल्पित-क्रीडा-विशेष-विधौ मणि-शङ्कुगं मणिमय-शङ्कु-मध्य-गतम् । कीदृशे ? पुलिने वायुनाधुयुषिते आक्रान्ते । कीदृशेन ? स्थल-नीरजं स्थल-कमलं तं पुष्प-पराग-भृता तत्-केशर-संनिकृष्ट-पुष्प-रजो-युक्तेन अनेन सौगन्ध्यं वर्णितं पुनः लहरी-तरङ्गस् तस्य कण-जालं बिन्दु-समूहः तस्य भरेण प्रकर्षेण सताम् । उत्कृष्टेन युक्तेनेति त्रिपाठिनः । अनेन शैत्यम् उक्तम् । पुनः परिताप-हृता खेद-विनाशकेन अनेन मान्द्यम् उक्तम् । पुनः कीदृशे पुलिने ? विपुले विस्तीर्णे पुनः विमले शुद्धे

dvādaśa-ślokāntaṃ kulakam | kalyāṇa-maya-svarūpam ajaṃ vicintya prathamodita-pīṭha-vare pūrvokta-dīkṣā-sambandhi-pūjā-pīṭha-śreṣṭhe vidhivat yathāvidhi prayatnena pūjayet | kīdṛśaṃ ? yamunā-puline yamunā-taṭe itaretara-baddha-kara-pramadā-gaṇa-kalpita-rāsa-vihāra-vidhau anyonya-baddha-hasta-strī-samūha-parikalpita-krīḍā-viśeṣa-vidhau maṇi-śaṅkugaṃ maṇimaya-śaṅku-madhya-gatam | kīdṛśe ? puline vāyunādhuyuṣite ākrānte | kīdṛśena ? sthala-nīrajaṃ sthala-kamalaṃ taṃ puṣpa-parāga-bhṛtā tat-keśara-saṃnikṛṣṭa-puṣpa-rajo-yuktena anena saugandhyaṃ varṇitaṃ punaḥ laharī-taraṅgas tasya kaṇa-jālaṃ bindu-samūhaḥ tasya bhareṇa prakarṣeṇa satām | utkṛṣṭena yukteneti tripāṭhinaḥ | anena śaityam uktam | punaḥ paritāpa-hṛtā kheda-vināśakena anena māndyam uktam | punaḥ kīdṛśe puline ? vipule vistīrṇe punaḥ vimale śuddhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशरीरः कामः तस्य यो निशात-शरस् तीक्ष्ण-बाणस् तेन उन्मथिता व्यग्रीकृता याः प्रमदास् तासां शत-कोटिभिर् आकुलितीकृते इतस् ततो ऽव्याप्तेः । पुनः कीदृशे ? उडुनाथश् चन्द्रस् तस्य करैः किरणैर् विशदीकृतः प्रकाशितो दिक्- प्रसरो दिग्-अवकाशो यत्र तस्मिन् । पुनः कीदृशे ? विचरन्ती भ्रमन्ती या भ्रमरी तस्या निकरः समूहो यत्र तस्मिन्

aśarīraḥ kāmaḥ tasya yo niśāta-śaras tīkṣṇa-bāṇas tena unmathitā vyagrīkṛtā yāḥ pramadās tāsāṃ śata-koṭibhir ākulitīkṛte itas tato 'vyāpteḥ | punaḥ kīdṛśe ? uḍunāthaś candras tasya karaiḥ kiraṇair viśadīkṛtaḥ prakāśito dik- prasaro dig-avakāśo yatra tasmin | punaḥ kīdṛśe ? vicarantī bhramantī yā bhramarī tasyā nikaraḥ samūho yatra tasmin

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्याधर-प्रभृतयो यथा प्रसिद्धाः तथा भुजङ्गमः हस्त-पादादि-शरीरान्वितो नाग-लोक-स्थः सर्पः एतैर् दारोपहितैः सस्त्रीकैः शोभन-विमान-गतैः आकाश-निष्ठैः कृत-पुष्प-वृष्टि-समूहैः आकुलिते

vidyādhara-prabhṛtayo yathā prasiddhāḥ tathā bhujaṅgamaḥ hasta-pādādi-śarīrānvito nāga-loka-sthaḥ sarpaḥ etair dāropahitaiḥ sastrīkaiḥ śobhana-vimāna-gataiḥ ākāśa-niṣṭhaiḥ kṛta-puṣpa-vṛṣṭi-samūhaiḥ ākulite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमुना वपुषा अनेन मणि-शङ्कु-गअतेन शरीरेण नाना-प्रकार-कृत-स्वीय-दिव्य-शरीरम्

amunā vapuṣā anena maṇi-śaṅku-gaatena śarīreṇa nānā-prakāra-kṛta-svīya-divya-śarīram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुदृशाम् कामिनीनाम् उभयोर् द्वयोः पृथक् द्वय-द्वय-क्रमेण अन्तरगं मध्य-गतम् । पुनः कीदृशं ? दयिता-गणेन नारी-समूहेन बद्धं स्व-हस्तेनान्यो ऽन्यं ग्रथितं भुज-द्वितयं यस्य तम् एतेनैतद् उक्तं भवति कामिन्योर् मध्ये कामिनीनाम् एव हस्तेन गृहीत-हस्तः परमेश्वर इति अपि समुच्चयेन केवलं शङ्कुगं कामिनीनाम् अपि अन्तरेण युक्तम् इति भावः । कीदृशाम् ? निज-सङ्गेन गोपाल-कृष्ण-सङ्गेन विजृम्भमाणः प्रज्वलितो यो अनङ्ग-शिखी कामाग्निस् तेन ज्वलितं प्रदीप्तं यद् आङ्गं तत्र लसन्ती शोभमाना या पुलकाली रोमाञ्च-पङ्क्तिस् तया युज्यन्ते इति तद्-युजस् तासाम्

sudṛśām kāminīnām ubhayor dvayoḥ pṛthak dvaya-dvaya-krameṇa antaragaṃ madhya-gatam | punaḥ kīdṛśaṃ ? dayitā-gaṇena nārī-samūhena baddhaṃ sva-hastenānyo 'nyaṃ grathitaṃ bhuja-dvitayaṃ yasya tam etenaitad uktaṃ bhavati kāminyor madhye kāminīnām eva hastena gṛhīta-hastaḥ parameśvara iti api samuccayena kevalaṃ śaṅkugaṃ kāminīnām api antareṇa yuktam iti bhāvaḥ | kīdṛśām ? nija-saṅgena gopāla-kṛṣṇa-saṅgena vijṛmbhamāṇaḥ prajvalito yo anaṅga-śikhī kāmāgnis tena jvalitaṃ pradīptaṃ yad āṅgaṃ tatra lasantī śobhamānā yā pulakālī romāñca-paṅktis tayā yujyante iti tad-yujas tāsām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति भिन्न-तनुम् । अनेन प्रकारेण गोपीभिर् मिलित-देहं गोपाल-कृष्णं कम् इव तपनीय-मयैः सुवर्ण-मयैः मणिभिर् मिलितं ग्रथितं मरकत-मणिम् इव । पुनः कीदृशं ? मणि-निर्मितो मध्य-गतो यः शङ्कुः तल् लग्नं लसद् देदीप्यमानं यद् विपुलं बृहद्-अरुण-पङ्कजं तस्य मध्य-गतम्

iti bhinna-tanum | anena prakāreṇa gopībhir milita-dehaṃ gopāla-kṛṣṇaṃ kam iva tapanīya-mayaiḥ suvarṇa-mayaiḥ maṇibhir militaṃ grathitaṃ marakata-maṇim iva | punaḥ kīdṛśaṃ ? maṇi-nirmito madhya-gato yaḥ śaṅkuḥ tal lagnaṃ lasad dedīpyamānaṃ yad vipulaṃ bṛhad-aruṇa-paṅkajaṃ tasya madhya-gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतसी-प्रसिद्धा तस्याः कुसुमानीवाभा दीप्तिर् यस्यास् तनोस् तादृशी तनुर् यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? तरुणेति नूतनारुण-पद्म-पत्र-सदृश-नेत्रम् । पुनः कीदृशं ? नवेति नूतन-पल्लव-नाना-विध-स्तवक-शोभमान-मयूर-पुच्छ-सम्बद्ध-केश-समूहम्

atasī-prasiddhā tasyāḥ kusumānīvābhā dīptir yasyās tanos tādṛśī tanur yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? taruṇeti nūtanāruṇa-padma-patra-sadṛśa-netram | punaḥ kīdṛśaṃ ? naveti nūtana-pallava-nānā-vidha-stavaka-śobhamāna-mayūra-puccha-sambaddha-keśa-samūham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चटुल-भ्रुवं चलद्-भ्रू-लताकम् । पुनः कीदृशं ? शुक्ल-पक्षीय-पूर्ण-चन्द्र-सदृशाननम् । पुनः कीदृशं ? मणि-मय-कुण्डल-शोभित-गण्ड-द्वयम् । पुअन्ः कीदृशं ? शश-शोणित-तुल्याधरम् । पुनः कीदृशं ? मणिना शोभमान-नाना-प्रकाराभरणम्

caṭula-bhruvaṃ calad-bhrū-latākam | punaḥ kīdṛśaṃ ? śukla-pakṣīya-pūrṇa-candra-sadṛśānanam | punaḥ kīdṛśaṃ ? maṇi-maya-kuṇḍala-śobhita-gaṇḍa-dvayam | puanḥ kīdṛśaṃ ? śaśa-śoṇita-tulyādharam | punaḥ kīdṛśaṃ ? maṇinā śobhamāna-nānā-prakārābharaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असनो वृक्ष-विशेषः तस्य प्रसवः पुष्पं तस्य छेदनं पत्रं च तद्वद् उज्ज्वलं शोभमानं मनोहरं वस्त्रं यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? शोभन-क्रीडा-विचित्र-स्थानम् । पुनः कीदृशं ? नवो नूतनो यो विद्रुमः प्रवालस् तद्वत् भद्रं मनोहरं कराङ्घ्रि-तलं यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? भ्रमरैर् आकुलं व्याप्तं यत् पुष्प-दाम-माला तेन विराजितं भुज-द्वयं यस्य तं यद् वा मालया विराजिता तनुर् यस्य तम्

asano vṛkṣa-viśeṣaḥ tasya prasavaḥ puṣpaṃ tasya chedanaṃ patraṃ ca tadvad ujjvalaṃ śobhamānaṃ manoharaṃ vastraṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? śobhana-krīḍā-vicitra-sthānam | punaḥ kīdṛśaṃ ? navo nūtano yo vidrumaḥ pravālas tadvat bhadraṃ manoharaṃ karāṅghri-talaṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? bhramarair ākulaṃ vyāptaṃ yat puṣpa-dāma-mālā tena virājitaṃ bhuja-dvayaṃ yasya taṃ yad vā mālayā virājitā tanur yasya tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युवतीनां स्तन-द्वयालिङ्गन-सम्बद्ध-कुङ्कुमारुणितम् उरः-स्थलं यस्य तम् । पुनः कीदृशं ? उक्ष-गतिं वृषभ-गतिम् । पुनः कीदृशं ? शिवः कल्याण-प्रदो यो वेणुर् वंशस् तेन समीरितं सम्पादितं यद् गानं गीतं तत्-परं तद्-आसक्तम् । पुनः कीदृशं ? स्मरेण कामेन विह्वलितम् अनायत्तम् । पुनः कीदृशं ? भुवन-त्रयस्य एकम् अद्वितीयं गुरुम्

yuvatīnāṃ stana-dvayāliṅgana-sambaddha-kuṅkumāruṇitam uraḥ-sthalaṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ ? ukṣa-gatiṃ vṛṣabha-gatim | punaḥ kīdṛśaṃ ? śivaḥ kalyāṇa-prado yo veṇur vaṃśas tena samīritaṃ sampāditaṃ yad gānaṃ gītaṃ tat-paraṃ tad-āsaktam | punaḥ kīdṛśaṃ ? smareṇa kāmena vihvalitam anāyattam | punaḥ kīdṛśaṃ ? bhuvana-trayasya ekam advitīyaṃ gurum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति रूपम् अजं प्रथमोदिते पीठ-वरे पूर्व-कथित-देवता-क्ल्प्त-पीठे यजेत् अरूपं निर्गुणम् । आवरणानि दर्शयति-प्रथमम् इति । तद्-अङ्ग-वृत्तिं पूर्वोक्ताङ्गावरणं प्रथमं परिपूज्य ततस् तद्-अनन्तरं मिथुनानि केशव-कीर्त्यादीनि रासगानि रास-क्रीडा-गतानि

iti rūpam ajaṃ prathamodite pīṭha-vare pūrva-kathita-devatā-kLpta-pīṭhe yajet arūpaṃ nirguṇam | āvaraṇāni darśayati-prathamam iti | tad-aṅga-vṛttiṃ pūrvoktāṅgāvaraṇaṃ prathamaṃ paripūjya tatas tad-anantaraṃ mithunāni keśava-kīrtyādīni rāsagāni rāsa-krīḍā-gatāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दल-षोडशके षोडश-पत्रे पूजयेत्-मिथुनम् एव कथयति स्वर-मूर्ति-गणम् इति स्वर-भवा अकारादि-वर्ण-भवाः केशवादि-षोडश-मूर्तयः । स्वर-मूर्ति-गणं कीदृशं ? सह-शाक्तिकं कीर्त्यादि-शक्ति-सहितम् । पुनः कीदृशं ? उत्तमो यो रासः तत्र गतम् । क्वचिद् उत्तर-रास-गतम् इति पाठः । तत्र मध्य-रासे परमेश्वर-पूजा उत्तरादि-रासे केशवादिकं पूजयेत् । पुनः कीदृशं ? रमा श्री-बीजं मदनः काम-बीजं एताभ्यां सहितम् । पुनः कीदृशं ? स्वकीया याः कलाः षोडश-स्वराः तैः सहितम् । प्रयोगश् च-श्रीं क्लीं अं केशव-कीर्तिभ्यां नमः इत्य् आदि । पुनः कीदृशं ? मिथुनाह्वम् मिथुन-संज्ञकम् । अथानन्तरम् इन्द्र-पवि-प्रमुखान् इन्द्रादीन् वज्रादींश् च पूजयेद् इत्य् अर्थः

dala-ṣoḍaśake ṣoḍaśa-patre pūjayet-mithunam eva kathayati svara-mūrti-gaṇam iti svara-bhavā akārādi-varṇa-bhavāḥ keśavādi-ṣoḍaśa-mūrtayaḥ | svara-mūrti-gaṇaṃ kīdṛśaṃ ? saha-śāktikaṃ kīrtyādi-śakti-sahitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? uttamo yo rāsaḥ tatra gatam | kvacid uttara-rāsa-gatam iti pāṭhaḥ | tatra madhya-rāse parameśvara-pūjā uttarādi-rāse keśavādikaṃ pūjayet | punaḥ kīdṛśaṃ ? ramā śrī-bījaṃ madanaḥ kāma-bījaṃ etābhyāṃ sahitam | punaḥ kīdṛśaṃ ? svakīyā yāḥ kalāḥ ṣoḍaśa-svarāḥ taiḥ sahitam | prayogaś ca-śrīṃ klīṃ aṃ keśava-kīrtibhyāṃ namaḥ ity ādi | punaḥ kīdṛśaṃ ? mithunāhvam mithuna-saṃjñakam | athānantaram indra-pavi-pramukhān indrādīn vajrādīṃś ca pūjayed ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेन प्रकारेण चतुरावरण-वेष्टितम् अमुं हरिं सम्यक् यथाविधि सम्पूज्य श्रद्धावान् रजता-रचिते रूप्य-निर्मिते चषके पात्रे अस्य हरेः स-सितं स-शर्करं स-घृतं घृत-सहितं पाठान्तरम् । सुशृतम् आवर्तितं पयो दुग्धं निवेदयतु

anena prakāreṇa caturāvaraṇa-veṣṭitam amuṃ hariṃ samyak yathāvidhi sampūjya śraddhāvān rajatā-racite rūpya-nirmite caṣake pātre asya hareḥ sa-sitaṃ sa-śarkaraṃ sa-ghṛtaṃ ghṛta-sahitaṃ pāṭhāntaram | suśṛtam āvartitaṃ payo dugdhaṃ nivedayatu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभवे सति यदि तादृशम् ऐश्वर्यं भवति तदा कांस्य-घटितेषु पृथक् एकैकं षोडशस-चषकेषु क्रमेण मिथुन-गणेषु स-सितं पयो निवेद्य अथानन्तरं पुरोवत् निवेदयामि भगवते इत्य् आद्य्-उक्त-प्रकारेण सकलं पूजा-विशेषं समापयेत्

vibhave sati yadi tādṛśam aiśvaryaṃ bhavati tadā kāṃsya-ghaṭiteṣu pṛthak ekaikaṃ ṣoḍaśasa-caṣakeṣu krameṇa mithuna-gaṇeṣu sa-sitaṃ payo nivedya athānantaraṃ purovat nivedayāmi bhagavate ity ādy-ukta-prakāreṇa sakalaṃ pūjā-viśeṣaṃ samāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमुं विधिं रास-पूजा-प्रकारं सकल-भुवन-मोह्नं सकल-भुवन-वश्यकरं नियतम् अबाधेन यो निशि निशि प्रति-रजनि उदार-चेताः प्रसन्न-मनाः सन् सम्यक् भजति कुर्यात् स सर्व-लोक-पूज्यः सन् अतुलाम् अतिशयितां श्रियं समृद्धिं समवाप्य अनन्तं विष्णुं याति प्राप्नोति

amuṃ vidhiṃ rāsa-pūjā-prakāraṃ sakala-bhuvana-mohnaṃ sakala-bhuvana-vaśyakaraṃ niyatam abādhena yo niśi niśi prati-rajani udāra-cetāḥ prasanna-manāḥ san samyak bhajati kuryāt sa sarva-loka-pūjyaḥ san atulām atiśayitāṃ śriyaṃ samṛddhiṃ samavāpya anantaṃ viṣṇuṃ yāti prāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पुमान् संसार-सागरं तरितुम् इच्छति सो ऽच्युतं भक्त्या निशि वा दिनान्त-समये वा सन्ध्यायां पूजयेन् नित्यशः प्रत्यहं हि यतः उभय-निशा-सन्ध्या-पूजन-द्वयं सम-फलम् ततस् तस्माद् धेतोः निशि वा दिनान्ते वा पूजयेद् इत्य् अर्थः

yaḥ pumān saṃsāra-sāgaraṃ taritum icchati so 'cyutaṃ bhaktyā niśi vā dinānta-samaye vā sandhyāyāṃ pūjayen nityaśaḥ pratyahaṃ hi yataḥ ubhaya-niśā-sandhyā-pūjana-dvayaṃ sama-phalam tatas tasmād dhetoḥ niśi vā dinānte vā pūjayed ity arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अमुना प्रकारेण यः पुमान् मन्त्र-शरीरं मधुसूदनं त्रि-कालं वा पूजयेत् तस्य नाना-विध-प्राणि-समूह-वल्लभस्य अम्भोधिजा-वेश्मनो लक्ष्मी-निवासस्य धर्मादि-पुरुषार्थ-चतुष्टय-वृक्षा हस्ते भवन्तीति शेषः । कीदृशाः ? सतां वर्गः समूहः तेन प्रार्थिताः । संसर्गीति पाठे ससर्गिभिर् निकटस्थैर् यद्यपि मोक्षस्य फलं नास्ति तथापि मोक्ष-पदेन तद्-धेतु-भूतं तत्त्व-ज्ञानम् उक्तं येषां वृक्षाणां फल-पङ्क्तयः नित्यानन्द-ब्रह्म स्वरूप-महा-रस-द्रवदाः

ity amunā prakāreṇa yaḥ pumān mantra-śarīraṃ madhusūdanaṃ tri-kālaṃ vā pūjayet tasya nānā-vidha-prāṇi-samūha-vallabhasya ambhodhijā-veśmano lakṣmī-nivāsasya dharmādi-puruṣārtha-catuṣṭaya-vṛkṣā haste bhavantīti śeṣaḥ | kīdṛśāḥ ? satāṃ vargaḥ samūhaḥ tena prārthitāḥ | saṃsargīti pāṭhe sasargibhir nikaṭasthair yadyapi mokṣasya phalaṃ nāsti tathāpi mokṣa-padena tad-dhetu-bhūtaṃ tattva-jñānam uktaṃ yeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ phala-paṅktayaḥ nityānanda-brahma svarūpa-mahā-rasa-dravadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानन्तरं परमस्य पुंसः श्री-गोपाल-कृष्णस्य पूजावसाने पूजानन्तरं पूर्व-समीरितानां शीमन्-मुख-इत्य्-आदि-कथितानां नित्य-तर्पणानां कल्पः प्रकारः काम्येष्व् अपि तर्पणेषु प्रकार उच्यते यैस् तर्पणैः पूजां विनापि तत्-फलं पूजा-फलं प्राप्नोति यथा-पूजा तथैव तर्पणम्

athānantaraṃ paramasya puṃsaḥ śrī-gopāla-kṛṣṇasya pūjāvasāne pūjānantaraṃ pūrva-samīritānāṃ śīman-mukha-ity-ādi-kathitānāṃ nitya-tarpaṇānāṃ kalpaḥ prakāraḥ kāmyeṣv api tarpaṇeṣu prakāra ucyate yais tarpaṇaiḥ pūjāṃ vināpi tat-phalaṃ pūjā-phalaṃ prāpnoti yathā-pūjā tathaiva tarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं पीठ-मन्त्रैर् आधार-शक्त्यादि-मन्त्रैः पीठाङ्ग-भूत-देवतां सकृत्-सकृद् एकैक-वारं सन्तर्प्य अनन्तरं तत्र तोय-मये पीठे अच्युतम् आवाह्य जलैर् एव गन्धादि-सकलोपचारात्मकैः पूजयेत्

prathamaṃ pīṭha-mantrair ādhāra-śaktyādi-mantraiḥ pīṭhāṅga-bhūta-devatāṃ sakṛt-sakṛd ekaika-vāraṃ santarpya anantaraṃ tatra toya-maye pīṭhe acyutam āvāhya jalair eva gandhādi-sakalopacārātmakaiḥ pūjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो धेनु-मुद्रां बद्ध्वा तोयैस् तर्पणाढ्यं सम्पाद्य तद्-द्रव्य-रूपतया तोयं भावयित्वा तद्-बुद्ध्या तत्-कथित-द्रव्य-तर्पण-द्रव्य-बुद्ध्या तं कृष्णं तर्पयतु केनाञ्जलिना कीदृशेन सुवर्ण-चषकतया विचिन्तितेनेत्य् अर्थः

tato dhenu-mudrāṃ baddhvā toyais tarpaṇāḍhyaṃ sampādya tad-dravya-rūpatayā toyaṃ bhāvayitvā tad-buddhyā tat-kathita-dravya-tarpaṇa-dravya-buddhyā taṃ kṛṣṇaṃ tarpayatu kenāñjalinā kīdṛśena suvarṇa-caṣakatayā vicintitenety arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काल-त्रय-तर्पणेषु त्रिकाल-तर्पणेषु एकस्मिन् काले ऽष्तोपेता अष्टाविंशतिः तर्पणस्य सङ्ख्योक्ता पुनः स्व-काल-विहितान् स्वस्मिन् प्रातर् मध्याह्नादौ ये ये विहिताः परिवारा आवरण-देवतास् तान् सकृद् एकैक-वारं सन्तर्पयेत्

kāla-traya-tarpaṇeṣu trikāla-tarpaṇeṣu ekasmin kāle 'ṣtopetā aṣṭāviṃśatiḥ tarpaṇasya saṅkhyoktā punaḥ sva-kāla-vihitān svasmin prātar madhyāhnādau ye ye vihitāḥ parivārā āvaraṇa-devatās tān sakṛd ekaika-vāraṃ santarpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुड-सहितं दधि प्रातः-काले नवनीत-सहितं पायसं मध्याह्ने ससितोपलम् शर्करा-विकार-सहितं क्षीरं तृतीय-काले इत्य् अमुना प्रकारेण द्रव्यं तर्पण-द्रव्यं कथितम्

guḍa-sahitaṃ dadhi prātaḥ-kāle navanīta-sahitaṃ pāyasaṃ madhyāhne sasitopalam śarkarā-vikāra-sahitaṃ kṣīraṃ tṛtīya-kāle ity amunā prakāreṇa dravyaṃ tarpaṇa-dravyaṃ kathitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रान्ते मूल-मन्त्रावसाने स्वकीयानि तर्पणीय-देवतानां नामानि तेषु तत्-समीपेषु द्वितीयान्तेषु अमुक-देवताम् इत्य् आदि-रूपेषु तर्पयामीति-पदं योज्यम् अनन्तरं पूजाशेषं समापयेत्

mantrānte mūla-mantrāvasāne svakīyāni tarpaṇīya-devatānāṃ nāmāni teṣu tat-samīpeṣu dvitīyānteṣu amuka-devatām ity ādi-rūpeṣu tarpayāmīti-padaṃ yojyam anantaraṃ pūjāśeṣaṃ samāpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्-प्रसादाद्भिः परमेश्वर-प्रसाद-तत्-तर्पण-जलैः आत्मानं शरीरं सिक्त्वा तज् जप्त्वा मन्त्रं जप्त्वा अपः प्रपिबेत् । अथानन्तरं तं देवम् उद्वास्य स्व-हृदये संयोज्य तन्-मयः सन्-मन्त्रं जपेत्

tat-prasādādbhiḥ parameśvara-prasāda-tat-tarpaṇa-jalaiḥ ātmānaṃ śarīraṃ siktvā taj japtvā mantraṃ japtvā apaḥ prapibet | athānantaraṃ taṃ devam udvāsya sva-hṛdaye saṃyojya tan-mayaḥ san-mantraṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथानन्तरं काम्येषु तर्पणेषु यानि नारदादिभिः कथितानि द्रव्याणि तानि वक्ष्यन्ते प्रोक्त-विधानानाम् त्रिकालोक्त-विधानानाम् अनन्तरम् एकं विधानम् आश्रित्य काम्य-तर्पण-कर्म भजेत्

athānantaraṃ kāmyeṣu tarpaṇeṣu yāni nāradādibhiḥ kathitāni dravyāṇi tāni vakṣyante prokta-vidhānānām trikālokta-vidhānānām anantaram ekaṃ vidhānam āśritya kāmya-tarpaṇa-karma bhajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षोडशभिर् द्रव्यैर् अमुं श्री-कृष्णम् एकशश् चतुर्-वारम् तद्-द्रव्य-बुद्ध्या जलैर् एव तर्पयेत् । कीदृशैः ? चत्वारि क्षीराणि आद्यं येषां तैह् । षोडश-द्रव्याणाम् आदौ दुग्धाञ्जलि-चतुष्टयम् अन्ते च चतुष्टयम् इत्य् अर्थः । सकृज्-जलाद्य्-अन्तम् इति क्रिया-विशेषणम् । तथा च प्रथमम् एक-वारं जलेन ततश् चतुर्वारं ततः चतुर्वारं क्षीरैः ततः सकृज् जलेन इति पर्यवसन्नम्

ṣoḍaśabhir dravyair amuṃ śrī-kṛṣṇam ekaśaś catur-vāram tad-dravya-buddhyā jalair eva tarpayet | kīdṛśaiḥ ? catvāri kṣīrāṇi ādyaṃ yeṣāṃ taih | ṣoḍaśa-dravyāṇām ādau dugdhāñjali-catuṣṭayam ante ca catuṣṭayam ity arthaḥ | sakṛj-jalādy-antam iti kriyā-viśeṣaṇam | tathā ca prathamam eka-vāraṃ jalena tataś caturvāraṃ tataḥ caturvāraṃ kṣīraiḥ tataḥ sakṛj jalena iti paryavasannam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पायसं परमान्नम् । दाधिकं दध्ना परिष्कृतम् अन्नम् । कृसरं मुद्गौदनं गौडान्नं गुडोदक-पक्वम् अन्नम् । पयो दुग्धं दधि प्रसिद्धं नवनीतम् आज्यं घृतं कदली चम्पा-कदली मोचा स्वर्ण-कदली रजस्वला कदली-विशेषः । चोचो ऽपि कदली-विशेषः । मोदको लड्डुकः । अपूपम् पूलिका पृथक् चिपिटकं लाज-समेतं लाज-सहितम् इति द्रव्याणां षोडशकं कथितम् इह ग्रन्थेति लाजेति । लाज-तर्पणानन्तरम् अन्त्य-चतुः-क्षीर-तर्पणात् पूर्वं सितोपला-पुञ्जैः श्वेत-शर्करा-समूहैः भावनया तोय-भावापन्नैः सकृत् सन्तर्पयेत्

pāyasaṃ paramānnam | dādhikaṃ dadhnā pariṣkṛtam annam | kṛsaraṃ mudgaudanaṃ gauḍānnaṃ guḍodaka-pakvam annam | payo dugdhaṃ dadhi prasiddhaṃ navanītam ājyaṃ ghṛtaṃ kadalī campā-kadalī mocā svarṇa-kadalī rajasvalā kadalī-viśeṣaḥ | coco 'pi kadalī-viśeṣaḥ | modako laḍḍukaḥ | apūpam pūlikā pṛthak cipiṭakaṃ lāja-sametaṃ lāja-sahitam iti dravyāṇāṃ ṣoḍaśakaṃ kathitam iha grantheti lājeti | lāja-tarpaṇānantaram antya-catuḥ-kṣīra-tarpaṇāt pūrvaṃ sitopalā-puñjaiḥ śveta-śarkarā-samūhaiḥ bhāvanayā toya-bhāvāpannaiḥ sakṛt santarpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अनेन प्रकारेण प्रगे प्रातः-काले चतुः-सप्तति-वारम् अमुं हरिं कृष्णं यो नरो ऽनुदिनं प्रत्यहम् अनन्य-धीः एकाग्र-चित्तः सन् सन्तर्पयेत् तस्य पुंसः मण्डलतः एकोनपञ्चाशद्-दिवसात् अर्वाग् इति त्रिपाठिनः अष्ट-चत्वारिंशद्-दिवसाभ्यन्तर इति लघु-दीपिका-कारः । पञ्चत्रिंशद्-दिवसाभ्यन्तर इति रुद्रधरः । अभिवाञ्छिता आकाङ्क्षिताः सकल-सिद्धि-समृद्धयः हस्त-स्थिता भवन्ति अत्र सितोपला-पुञ्जस्य गणना न कार्या

ity anena prakāreṇa prage prātaḥ-kāle catuḥ-saptati-vāram amuṃ hariṃ kṛṣṇaṃ yo naro 'nudinaṃ pratyaham ananya-dhīḥ ekāgra-cittaḥ san santarpayet tasya puṃsaḥ maṇḍalataḥ ekonapañcāśad-divasāt arvāg iti tripāṭhinaḥ aṣṭa-catvāriṃśad-divasābhyantara iti laghu-dīpikā-kāraḥ | pañcatriṃśad-divasābhyantara iti rudradharaḥ | abhivāñchitā ākāṅkṣitāḥ sakala-siddhi-samṛddhayaḥ hasta-sthitā bhavanti atra sitopalā-puñjasya gaṇanā na kāryā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारोष्णं पयः तदानीन्तनम् एव निष्पादितं दुग्धं तथा पक्वम् पयः साधितं दुग्धं धारोष्ण-पक्वे च पयसी च अमू धारोष्ण-पक्व-पयसी । दधि प्रसिद्धं नवनीतं घृतं दौग्धान्नं पायसं मत्स्यण्डी शर्करा-विशेषः स-शर्करं विनष्ट-दुग्धम् इति त्रिपाठिनः । मधु प्रसिद्धम् अमृतम् एतैर् नवभिर् द्रव्यैर् द्वादशश-वारं तर्पयेत्

dhāroṣṇaṃ payaḥ tadānīntanam eva niṣpāditaṃ dugdhaṃ tathā pakvam payaḥ sādhitaṃ dugdhaṃ dhāroṣṇa-pakve ca payasī ca amū dhāroṣṇa-pakva-payasī | dadhi prasiddhaṃ navanītaṃ ghṛtaṃ daugdhānnaṃ pāyasaṃ matsyaṇḍī śarkarā-viśeṣaḥ sa-śarkaraṃ vinaṣṭa-dugdham iti tripāṭhinaḥ | madhu prasiddham amṛtam etair navabhir dravyair dvādaśaśa-vāraṃ tarpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं तर्पण-प्रकारः पूर्वोक्त-तर्पण-प्रकाराद् भिन्नः । कीदृशः ? पूर्व-कथित-तर्पण-फल-सम-फलः । पुनः कीदृशः ? अष्टोत्तर-शत-प्रमाणकः ततो नवभिर् द्रव्यैर् द्वादश-कृत्वा तर्पणेनाष्टोत्तर-सङ्ख्या भवति । पुनः कीदृशः ? कार्मण-कर्मणि वश्य-करण-कर्मणि तथा कीर्तौ सत्-कथायां जन-संवनने लोक-वशी-करणे लोक-प्रियत्वेन वा विशेषेण विहितः

ayaṃ tarpaṇa-prakāraḥ pūrvokta-tarpaṇa-prakārād bhinnaḥ | kīdṛśaḥ ? pūrva-kathita-tarpaṇa-phala-sama-phalaḥ | punaḥ kīdṛśaḥ ? aṣṭottara-śata-pramāṇakaḥ tato navabhir dravyair dvādaśa-kṛtvā tarpaṇenāṣṭottara-saṅkhyā bhavati | punaḥ kīdṛśaḥ ? kārmaṇa-karmaṇi vaśya-karaṇa-karmaṇi tathā kīrtau sat-kathāyāṃ jana-saṃvanane loka-vaśī-karaṇe loka-priyatvena vā viśeṣeṇa vihitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सखण्ड-धारोष्ण-धियामुकुन्दं व्रजन् पुर-ग्रामम् अपि प्रतर्प्य लभेत भोज्यं सरसं स-भृत्यैर् वासांसि धान्यानि धनानि मन्त्री

sakhaṇḍa-dhāroṣṇa-dhiyāmukundaṃ vrajan pura-grāmam api pratarpya labheta bhojyaṃ sarasaṃ sa-bhṛtyair vāsāṃsi dhānyāni dhanāni mantrī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखिलानि समस्तानि कार्याणि वाञ्छितानि तर्पणेनैव विनापि पूजा-होमं साधयेत् । अत्र यावत्-सङ्ख्यं तर्पणं करोति तावत्-सङ्ख्यं मन्त्रं जपेत्

akhilāni samastāni kāryāṇi vāñchitāni tarpaṇenaiva vināpi pūjā-homaṃ sādhayet | atra yāvat-saṅkhyaṃ tarpaṇaṃ karoti tāvat-saṅkhyaṃ mantraṃ japet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिक्षा-वृत्तिर् जीवनोपायो यस्य स द्विजो त्रैवर्णिको दिनशः प्रतिदिनं स्वयं नन्द-तनयो भूत्वा तद्-रूपेणात्मानं विचिन्त्य इह भिक्षाम् अटति याचते । किं कुर्वन् ? स्वकीयैर् ललित-ललितैः अतिमनोहरैः नर्म-विधिभिः क्रीडा-कर्मभिर् गोप-सुदृशां गोप-स्त्रीणां चेतोभिः सार्धं विहरन् अमा-शब्दः सहार्थे स-दधि-दुग्ध-घृत-प्रचुरां बहु-भिक्षां प्राप्नोति

bhikṣā-vṛttir jīvanopāyo yasya sa dvijo traivarṇiko dinaśaḥ pratidinaṃ svayaṃ nanda-tanayo bhūtvā tad-rūpeṇātmānaṃ vicintya iha bhikṣām aṭati yācate | kiṃ kurvan ? svakīyair lalita-lalitaiḥ atimanoharaiḥ narma-vidhibhiḥ krīḍā-karmabhir gopa-sudṛśāṃ gopa-strīṇāṃ cetobhiḥ sārdhaṃ viharan amā-śabdaḥ sahārthe sa-dadhi-dugdha-ghṛta-pracurāṃ bahu-bhikṣāṃ prāpnoti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश-दल-पद्मं विलिख्य कर्णिकायां षट्-कोणं वह्नि-गृहं विलिख्य वह्नि-गृह-युग्मस्य मध्ये षट्-कोणेषु विलिखेत् । लेखन-प्रकारम् आह-कर्णिकायां मध्ये साध्य-नाम-सहितम् अमुकस्यामुकं सिध्यत्व् इत्य् अनेन सहितं कन्दर्पं काम-बीजं विलिखेत् । तथा विवर-गतं षड्-अर्णं षट्-कोण-गत-वक्ष्यमाण-षड्-अक्षरं विलिखेत् तथा केशरेषु दश-दल-मूलेषु द्विशः द्वौ द्वौ कृत्वा द्वि-नव-लिपि-मनोर् अष्टादशाक्षर-मन्त्रस्य शक्ति-श्री-पूर्वकानि भुवनेश्वरी-बीज-श्री-बीजाद्यान्य् अक्षराणि विलिखेत् । तथा दशानां पात्राणां मध्ये दश-लिपि-मनु-वर्यस्य दशाक्षर-मन्त्र-श्रेष्ठस्य वर्णान् एकैकशो विलिखेत् ततो ऽब्जं पद्मम्

daśa-dala-padmaṃ vilikhya karṇikāyāṃ ṣaṭ-koṇaṃ vahni-gṛhaṃ vilikhya vahni-gṛha-yugmasya madhye ṣaṭ-koṇeṣu vilikhet | lekhana-prakāram āha-karṇikāyāṃ madhye sādhya-nāma-sahitam amukasyāmukaṃ sidhyatv ity anena sahitaṃ kandarpaṃ kāma-bījaṃ vilikhet | tathā vivara-gataṃ ṣaḍ-arṇaṃ ṣaṭ-koṇa-gata-vakṣyamāṇa-ṣaḍ-akṣaraṃ vilikhet tathā keśareṣu daśa-dala-mūleṣu dviśaḥ dvau dvau kṛtvā dvi-nava-lipi-manor aṣṭādaśākṣara-mantrasya śakti-śrī-pūrvakāni bhuvaneśvarī-bīja-śrī-bījādyāny akṣarāṇi vilikhet | tathā daśānāṃ pātrāṇāṃ madhye daśa-lipi-manu-varyasya daśākṣara-mantra-śreṣṭhasya varṇān ekaikaśo vilikhet tato 'bjaṃ padmam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भू-बिम्बेन चतुर्-अस्रेण वेष्टितं कुर्यात् । कीदृशेन ? भू-सद्मना अस्रग-मन्मथेन कोण-गत-काम-बीजेन एतद् अखिलार्थदं गोपाल-यन्त्रम् उक्तं कीदृशम् ? सुवर्ण-शलाकया गोरोचनादिना सुवर्ण-रचिते पट्टे लिखितम् । अनन्तरं वर्तुलीकृतम्

bhū-bimbena catur-asreṇa veṣṭitaṃ kuryāt | kīdṛśena ? bhū-sadmanā asraga-manmathena koṇa-gata-kāma-bījena etad akhilārthadaṃ gopāla-yantram uktaṃ kīdṛśam ? suvarṇa-śalākayā gorocanādinā suvarṇa-racite paṭṭe likhitam | anantaraṃ vartulīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं मन्त्रं सम्पात-सिक्तम् आहूति-दान-शेष-पुरः-स्थित-घृत-सिक्तं तथा मन्त्रेणाभिमन्त्रितम् रक्षा-भय-निवारणं यशः सत्-कथा-प्रकाशः सुतः पुत्रः मही पृथिवी धनं सुवर्णादि लक्ष्मीः सर्व-सम्पत्तिः सौभाग्यं सर्व-जन-प्रियत्वम् एतत् प्राप्तुम् इच्छद्भिर् महद्भिः शौच-युक्तैः सततं धारणीयम् । अयम् अर्थः-यथोक्तं यन्त्रं सम्पाद्य प्राण-प्रतिष्ठां कृत्वा पञ्चामृतादिभिः अभिषिच्य अष्टोत्तर-शतं सहस्रं वा सम्पात-घृत-सिक्तं कृत्वा यथोक्त-सङ्ख्यं जप्त्वा धारयेद् इति कीदृशं ? जगत्-त्रय-वशीकरणैक-कुशलम् । पुनः अनर्घ्य-वीर्यं महा-प्रभावम्

idaṃ mantraṃ sampāta-siktam āhūti-dāna-śeṣa-puraḥ-sthita-ghṛta-siktaṃ tathā mantreṇābhimantritam rakṣā-bhaya-nivāraṇaṃ yaśaḥ sat-kathā-prakāśaḥ sutaḥ putraḥ mahī pṛthivī dhanaṃ suvarṇādi lakṣmīḥ sarva-sampattiḥ saubhāgyaṃ sarva-jana-priyatvam etat prāptum icchadbhir mahadbhiḥ śauca-yuktaiḥ satataṃ dhāraṇīyam | ayam arthaḥ-yathoktaṃ yantraṃ sampādya prāṇa-pratiṣṭhāṃ kṛtvā pañcāmṛtādibhiḥ abhiṣicya aṣṭottara-śataṃ sahasraṃ vā sampāta-ghṛta-siktaṃ kṛtvā yathokta-saṅkhyaṃ japtvā dhārayed iti kīdṛśaṃ ? jagat-traya-vaśīkaraṇaika-kuśalam | punaḥ anarghya-vīryaṃ mahā-prabhāvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतः शम्शान-देश-वर्ती अदृश्य-रूपो ऽनिष्ट-कारी उन्मादश् चित्त-विभ्रमः अपस्मृतिर् अपस्मारण-योगः विषं मूर्छाकारि-स्थावरं जङ्गमं च मूर्च्छा अचेष्टा विभ्रमः प्रसादः ज्वरो रोग-विशेषः एतैर् आर्तानां पीडितानां शिरसि मस्तकोपरि इदं यन्त्र-रूपं ध्यायन् इमं गोपाल-मन्त्रं जपेत् किं कर्तुम् ? विकृतिं झटिति शीघ्रं शमयितुं नाशयितुम्

bhūtaḥ śamśāna-deśa-vartī adṛśya-rūpo 'niṣṭa-kārī unmādaś citta-vibhramaḥ apasmṛtir apasmāraṇa-yogaḥ viṣaṃ mūrchākāri-sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca mūrcchā aceṣṭā vibhramaḥ prasādaḥ jvaro roga-viśeṣaḥ etair ārtānāṃ pīḍitānāṃ śirasi mastakopari idaṃ yantra-rūpaṃ dhyāyan imaṃ gopāla-mantraṃ japet kiṃ kartum ? vikṛtiṃ jhaṭiti śīghraṃ śamayituṃ nāśayitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरः काम-बीजं त्रिविक्रमः ऋ-कारः तेन क्रान्तः सम्बद्धः चक्री क-कारः तथा कृ इति ष्णायेति स्वरूपं हृन् नमः इत्य् अनेन प्रकारेणासौ षड्-अक्षरो ऽयं मन्त्रः सम्प्रोक्तः सर्व-सिद्धि-करः अखिल-कामदः

smaraḥ kāma-bījaṃ trivikramaḥ ṛ-kāraḥ tena krāntaḥ sambaddhaḥ cakrī ka-kāraḥ tathā kṛ iti ṣṇāyeti svarūpaṃ hṛn namaḥ ity anena prakāreṇāsau ṣaḍ-akṣaro 'yaṃ mantraḥ samproktaḥ sarva-siddhi-karaḥ akhila-kāmadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोडो ह-कारः । कीदृशः ? अग्निना रेफेण दीप्तः । पुनः मायावी दीर्घ-ई-कारः तद्-युक्तः । पुनः लवेन बिन्दुना लाञ्छितं मस्तकं यस्य सः । तथा सानुस्वार इत्य् अर्थः । एषा शक्तिः परा उत्कृष्टा सूक्ष्मा मृणाल-तन्तु-सदृशी नित्या जन्म-नाश-रहिता संवित्-स्वरूपिणी स्व-प्रकाश-स्वरूपिणी

kroḍo ha-kāraḥ | kīdṛśaḥ ? agninā repheṇa dīptaḥ | punaḥ māyāvī dīrgha-ī-kāraḥ tad-yuktaḥ | punaḥ lavena bindunā lāñchitaṃ mastakaṃ yasya saḥ | tathā sānusvāra ity arthaḥ | eṣā śaktiḥ parā utkṛṣṭā sūkṣmā mṛṇāla-tantu-sadṛśī nityā janma-nāśa-rahitā saṃvit-svarūpiṇī sva-prakāśa-svarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थि श-कारः अग्निः रेफः गोविन्दो दीर्घ-ई-कारः लवो बिन्दुः एतैः संयुक्तैः श्री-बीजं समीरितं कथितम् । आभ्याम् शक्ति-श्री-बीजाभ्यां सहितः पूर्वोक्ताष्टादशाक्षर-मन्त्रः विंशत्य् अक्षरो भवति

asthi śa-kāraḥ agniḥ rephaḥ govindo dīrgha-ī-kāraḥ lavo binduḥ etaiḥ saṃyuktaiḥ śrī-bījaṃ samīritaṃ kathitam | ābhyām śakti-śrī-bījābhyāṃ sahitaḥ pūrvoktāṣṭādaśākṣara-mantraḥ viṃśaty akṣaro bhavati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालग्रामे प्रसिद्धे मणौ गोमेद-पद्मरागादौ यन्त्रे ऽस्मिन्न् एव गोपाल-यन्त्रे मण्डले सर्वतो-भद्रादौ सोम-सूर्याग्नि-मण्डले वेति रुद्रधरः । प्रतिमासु सुवर्णादि-गोपाल-प्रतिमायाम् । अत्र हरेर् नित्यं सर्वदा पूजा कार्या न तु केवलायां भूमौ

śālagrāme prasiddhe maṇau gomeda-padmarāgādau yantre 'sminn eva gopāla-yantre maṇḍale sarvato-bhadrādau soma-sūryāgni-maṇḍale veti rudradharaḥ | pratimāsu suvarṇādi-gopāla-pratimāyām | atra harer nityaṃ sarvadā pūjā kāryā na tu kevalāyāṃ bhūmau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति श्री-केशव-भट्टाचार्य-विरचितायां क्रम-दीपिकायां पञ्चमः पटलः । इति कथित-प्रकारैर् जप-होम-पूजा-तर्पणैः आदि-पदाद् अभिषेकादिना यो मुकुन्दं नित्यं सेवते । किं कृत्वा ? मन्वोर् दशाष्टादशाक्षरयोर् एकं गृहीत्वा इह लोके अयत्नात् सुचिरं सर्व-कालं सर्वान् भोगान् प्राप्य पुनर् अन्ते प्रसिद्धं निर्मलं तेजः प्राप्नोति तद्-धामाभवतीत्य् अर्थः

iti śrī-keśava-bhaṭṭācārya-viracitāyāṃ krama-dīpikāyāṃ pañcamaḥ paṭalaḥ | iti kathita-prakārair japa-homa-pūjā-tarpaṇaiḥ ādi-padād abhiṣekādinā yo mukundaṃ nityaṃ sevate | kiṃ kṛtvā ? manvor daśāṣṭādaśākṣarayor ekaṃ gṛhītvā iha loke ayatnāt suciraṃ sarva-kālaṃ sarvān bhogān prāpya punar ante prasiddhaṃ nirmalaṃ tejaḥ prāpnoti tad-dhāmābhavatīty arthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.