त्रपुषभल्लिकपरिवर्तश्चतुर्विंशः । इति हि भिक्षवो ऽभिसंबुद्धस्तथागतो देवैरभिष्टूयमानः पर्यङ्कमभिन्दन्ननिमिषनयनो द्रुमराजं प्रेक्षते स्म । ध्यानप्रीत्याहारः सुखप्रतिसंवेदी सप्तरात्रं बोधिवृक्षमूले ऽभिनामयति स्म ॥ अथ सप्ताहे ऽतिक्रान्ते कामावचरा देवपुत्रा दशगन्धोदककुम्भसहस्राणि परिगृह्य येन तथागतस्तेनोपसंक्रामन्ति स्म । रूपावचरा अपि देवपुत्रा दशगन्धोदककुम्भसहस्राणि परिगृह्य येन तथागस्तेनोपसंक्रामन्ति स्म । उपसंक्रम्य बोधिवृक्षं तथागतं च गन्धोदकेन स्नापयन्ति स्म । गणनासमतिक्रान्ताश्च देवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगास्तेन तथागतकायपतितेन गन्धोदकेन स्वकस्वकान् कायानुपलिम्पन्ति स्म । अनुत्तरायां च सम्यक्संबोधौ चित्तान्युत्पादयामासुः । स्वभवने प्रविष्टा अपि च ते देवपुत्रादयो ऽविरहिता अभूवंस्तेन गन्धोदकगन्धेन, न चास्मै गन्धाय स्पृहामुत्पादयामासुः । तेनैव च प्रीतिप्रामोद्येन तथागतगौरवमनसिकारनिर्जातेनावैवर्तिका अभूवन्ननुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः ॥ अथ खलु भिक्षवः समन्तकुसुमो नाम देवपुत्रस्तस्यामेव पर्षदि संनिपतितो ऽभूत् । स तथागतस्य चरणयोर्निपत्य प्राञ्जलिस्तथागतमेतदवोचत् - को नामायं भगवन् समाधिर्येन समाधिना समन्वागतस्तथागतः सप्तरात्रं विहरत्यभिन्नपर्यङ्कः? एवमुक्तो भिक्षवस्तथागतस्तं देवपुत्रमेतदवोचत् - प्रीत्याहारव्यूहो नाम देवपुत्र अयं समाधिर्येन समाधिना समन्वागतस्तथागतः सप्तरात्रं व्याहार्षीदभिन्नपर्यङ्कः ॥ अथ खलु भिक्षवः समन्तकुसुमो देवपुत्रस्तथागतं गाथाभिरभ्यस्तावीत् - रथचरणनिचितचरणा दशशतअरजलजकमलदलतेजा । सुरमुकुटघृष्टचरणा वन्दे चरणौ शिरिघनस्य
trapuṣabhallikaparivartaścaturviṃśaḥ / iti hi bhikṣavo 'bhisaṃbuddhastathāgato devairabhiṣṭūyamānaḥ paryaṅkamabhindannanimiṣanayano drumarājaṃ prekṣate sma / dhyānaprītyāhāraḥ sukhapratisaṃvedī saptarātraṃ bodhivṛkṣamūle 'bhināmayati sma // atha saptāhe 'tikrānte kāmāvacarā devaputrā daśagandhodakakumbhasahasrāṇi parigṛhya yena tathāgatastenopasaṃkrāmanti sma / rūpāvacarā api devaputrā daśagandhodakakumbhasahasrāṇi parigṛhya yena tathāgastenopasaṃkrāmanti sma / upasaṃkramya bodhivṛkṣaṃ tathāgataṃ ca gandhodakena snāpayanti sma / gaṇanāsamatikrāntāśca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragāstena tathāgatakāyapatitena gandhodakena svakasvakān kāyānupalimpanti sma / anuttarāyāṃ ca samyaksaṃbodhau cittānyutpādayāmāsuḥ / svabhavane praviṣṭā api ca te devaputrādayo 'virahitā abhūvaṃstena gandhodakagandhena, na cāsmai gandhāya spṛhāmutpādayāmāsuḥ / tenaiva ca prītiprāmodyena tathāgatagauravamanasikāranirjātenāvaivartikā abhūvannanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ // atha khalu bhikṣavaḥ samantakusumo nāma devaputrastasyāmeva parṣadi saṃnipatito 'bhūt / sa tathāgatasya caraṇayornipatya prāñjalistathāgatametadavocat - ko nāmāyaṃ bhagavan samādhiryena samādhinā samanvāgatastathāgataḥ saptarātraṃ viharatyabhinnaparyaṅkaḥ? evamukto bhikṣavastathāgatastaṃ devaputrametadavocat - prītyāhāravyūho nāma devaputra ayaṃ samādhiryena samādhinā samanvāgatastathāgataḥ saptarātraṃ vyāhārṣīdabhinnaparyaṅkaḥ // atha khalu bhikṣavaḥ samantakusumo devaputrastathāgataṃ gāthābhirabhyastāvīt - rathacaraṇanicitacaraṇā daśaśataarajalajakamaladalatejā / suramukuṭaghṛṣṭacaraṇā vande caraṇau śirighanasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभिवन्द्य सुगतचरणौ प्रमुदितचित्तस्तदा स सुरपुत्रः । इदमवचि विमतिहरणं प्रशान्तकरणं नरमरूणाम्
abhivandya sugatacaraṇau pramuditacittastadā sa suraputraḥ / idamavaci vimatiharaṇaṃ praśāntakaraṇaṃ naramarūṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाक्यकुलनन्दिजनना अन्तकरा रागदोषमोहानाम् । प्रम्लानअन्तकरणा विनेहि काङ्क्षां नरमरूणाम्
śākyakulanandijananā antakarā rāgadoṣamohānām / pramlānaantakaraṇā vinehi kāṅkṣāṃ naramarūṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं कारणं दशबला बुद्ध्वा सर्वज्ञतामपरिमाणाम् । सप्ताहं महिमण्डे जिना न भिन्दन्ति पर्यङ्कम्
kiṃ kāraṇaṃ daśabalā buddhvā sarvajñatāmaparimāṇām / saptāhaṃ mahimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु खलु पश्यमानः सप्ताहं अनिमेषेण नरसिंहा । प्रेक्षसि विशुद्धचक्षो विकसितशतपत्रतुल्याक्षः
kiṃ tu khalu paśyamānaḥ saptāhaṃ animeṣeṇa narasiṃhā / prekṣasi viśuddhacakṣo vikasitaśatapatratulyākṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु भवतेष प्रणिधी उताहु सर्वेष वादिसिंहानाम् । येन द्रुमराजमूले पर्यङ्क न भिन्दि सप्ताहम्
kiṃ tu bhavateṣa praṇidhī utāhu sarveṣa vādisiṃhānām / yena drumarājamūle paryaṅka na bhindi saptāham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु समशुद्धदन्ता सुगन्धगन्धामुखं दशबलस्य । प्रवद वचनं अवितथं कुरुष्व प्रीतिं नरमरूणाम्
sādhu samaśuddhadantā sugandhagandhāmukhaṃ daśabalasya / pravada vacanaṃ avitathaṃ kuruṣva prītiṃ naramarūṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच चन्द्रवचनः शृणुष्व मे भाषतो अमरपुत्र । अस्य प्रश्नस्याहं किंचिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि
tamuvāca candravacanaḥ śṛṇuṣva me bhāṣato amaraputra / asya praśnasyāhaṃ kiṃcinmātraṃ pravakṣyāmi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा यद्वद्यस्मिन्नभिषिक्तो भवति ज्ञातिसंघेन । सप्ताहु तं प्रदेशं न जहाति हि धर्मता राज्ञाम्
rājā yadvadyasminnabhiṣikto bhavati jñātisaṃghena / saptāhu taṃ pradeśaṃ na jahāti hi dharmatā rājñām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवमेव दशबला अपि अभिषिक्ता भोन्ति यद प्रणिधिपूर्णाः । सप्ताहु धरणिमण्डे जिना न भिन्दन्ति पर्यङ्कम्
evameva daśabalā api abhiṣiktā bhonti yada praṇidhipūrṇāḥ / saptāhu dharaṇimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूरो यथारिसंघां निरीक्षते निर्जितां निरवशेषां । बुद्धा पि बोधिमण्डे क्लेशां निहतां निरीक्षन्ते
śūro yathārisaṃghāṃ nirīkṣate nirjitāṃ niravaśeṣāṃ / buddhā pi bodhimaṇḍe kleśāṃ nihatāṃ nirīkṣante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते कामक्रोधा मोहप्रभावा जगत्परिनिकाशाः । साहोढा इव चौरा विनाशिता ये निरवशेषाः
iha te kāmakrodhā mohaprabhāvā jagatparinikāśāḥ / sāhoḍhā iva caurā vināśitā ye niravaśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे हतान विविधा मानविधामन्युना पुरनिकेताः । सर्वाश्रवा प्रहीना ज्ञानं चाग्रं समोत्पन्नम्
iha me hatāna vividhā mānavidhāmanyunā puraniketāḥ / sarvāśravā prahīnā jñānaṃ cāgraṃ samotpannam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह सा अकार्यकर्त्री भवतृष्णा चारिणी तथाविद्या । सानुशयमूलजाता पटुना ज्ञानाग्निना दग्धा
iha sā akāryakartrī bhavatṛṣṇā cāriṇī tathāvidyā / sānuśayamūlajātā paṭunā jñānāgninā dagdhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह सा अहं ममेति च कलिपाशु दुरानुगाढलितमूला । नीवरणकठिनग्रन्थि छिन्ना मे ज्ञानशस्त्रेण
iha sā ahaṃ mameti ca kalipāśu durānugāḍhalitamūlā / nīvaraṇakaṭhinagranthi chinnā me jñānaśastreṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते चिरं समायत उल्लापनका विनाशपर्यन्ताः । स्कन्धाः सोपादाना ज्ञानेन मया परिज्ञाताः
iha te ciraṃ samāyata ullāpanakā vināśaparyantāḥ / skandhāḥ sopādānā jñānena mayā parijñātāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते द्वयसंमोहा मिथ्याग्राहा महानरकनिष्ठाः । मय उद्धृता अशेषा भूयश्च न जातु ज्ञास्यन्ते
iha te dvayasaṃmohā mithyāgrāhā mahānarakaniṣṭhāḥ / maya uddhṛtā aśeṣā bhūyaśca na jātu jñāsyante
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह नीवरणवनारी दग्धा मे कुशलमूलतेजेन । चतुरश्च विपर्यासा निर्दग्ध मया निरवशेषाः
iha nīvaraṇavanārī dagdhā me kuśalamūlatejena / caturaśca viparyāsā nirdagdha mayā niravaśeṣāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह सा वितर्कमाला संज्ञासूत्रेषु ग्रन्थिता निपथी ॥ विनिवर्तिता अशेषा बोध्यङ्गविचित्रमालाभिः
iha sā vitarkamālā saṃjñāsūtreṣu granthitā nipathī // vinivartitā aśeṣā bodhyaṅgavicitramālābhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्गानि पञ्चषष्टि मोहानी त्रिंशतिं च मलिनानि । चत्वारिंशदघानि छिन्ना मे ऽस्मिं धरणिमण्डे
durgāni pañcaṣaṣṭi mohānī triṃśatiṃ ca malināni / catvāriṃśadaghāni chinnā me 'smiṃ dharaṇimaṇḍe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षोडश असंवृतानि अष्टादश धातवश्च महिमण्डे । कृच्छ्राणि पञ्चविंशति छिन्नानि मयेहसंस्थेन
ṣoḍaśa asaṃvṛtāni aṣṭādaśa dhātavaśca mahimaṇḍe / kṛcchrāṇi pañcaviṃśati chinnāni mayehasaṃsthena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विंशति रजस्तराणि अष्टाविंशति जगस्य वित्रासाः । इह मे समतिक्रान्ता वीर्यबलपराक्रमं करित्वा
viṃśati rajastarāṇi aṣṭāviṃśati jagasya vitrāsāḥ / iha me samatikrāntā vīryabalaparākramaṃ karitvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथ बुद्धनर्दितानी पञ्चशतास्मिं मया समनुबुद्धा । परिपुर्णशतसहस्रं धर्मान मया समनुबुद्धम्
tatha buddhanarditānī pañcaśatāsmiṃ mayā samanubuddhā / paripurṇaśatasahasraṃ dharmāna mayā samanubuddham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे ऽनुशय अशेषा अष्टानवतिः समूलपर्यन्ताः । पर्युत्थानकिसलया निर्दग्धा ज्ञानतेजेन
iha me 'nuśaya aśeṣā aṣṭānavatiḥ samūlaparyantāḥ / paryutthānakisalayā nirdagdhā jñānatejena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काङ्क्षा विमतिसमुदया दृष्टीजडजन्तिता अशुभमूला । तृष्णानदी त्रिवेगा प्रशोषिता ज्ञानसूर्येण
kāṅkṣā vimatisamudayā dṛṣṭījaḍajantitā aśubhamūlā / tṛṣṇānadī trivegā praśoṣitā jñānasūryeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुहनलपनप्रहाणं मायामात्सर्यदोषईर्ष्याद्यम् । इह ते क्लेशारण्यं छिन्नं विनयाग्निना दग्धम्
kuhanalapanaprahāṇaṃ māyāmātsaryadoṣaīrṣyādyam / iha te kleśāraṇyaṃ chinnaṃ vinayāgninā dagdham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते विवादमूला आकर्षणदुर्गतीषु विषमासु । आर्यापवादवचना ज्ञानवरविरेचनैर्वान्ता
iha te vivādamūlā ākarṣaṇadurgatīṣu viṣamāsu / āryāpavādavacanā jñānavaravirecanairvāntā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह रुदितक्रन्दितानां शोचितपरिदेवितान पर्यन्तम् । प्राप्तं मया ह्यशेषं ज्ञानगुणसमाधिमागम्य
iha ruditakranditānāṃ śocitaparidevitāna paryantam / prāptaṃ mayā hyaśeṣaṃ jñānaguṇasamādhimāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ओघा अयोगग्रन्थाः शोकाः शल्या मदप्रमादाश्च । विजिता मयेह सर्वे सत्यनयसमाधिमागम्य
oghā ayogagranthāḥ śokāḥ śalyā madapramādāśca / vijitā mayeha sarve satyanayasamādhimāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मय किलेशगहना संकल्पविरूढमूल भववृक्षाः । स्मृतिपरशुना अशेषा छिन्ना ज्ञानाग्निना दग्धा
iha maya kileśagahanā saṃkalpavirūḍhamūla bhavavṛkṣāḥ / smṛtiparaśunā aśeṣā chinnā jñānāgninā dagdhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह सो मया ह्यतिबलो अस्मिं मारस्त्रिलोकवशवर्ती । ज्ञानासिना शठात्मा हतो यथेन्द्रेण दैत्येन्द्रः
iha so mayā hyatibalo asmiṃ mārastrilokavaśavartī / jñānāsinā śaṭhātmā hato yathendreṇa daityendraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह जालिनी अशेषा षड्विंशतिचारिणी धरणिमण्डे । प्रज्ञासिना बलवता छित्त्वा ज्ञानाग्निना दग्धा
iha jālinī aśeṣā ṣaḍviṃśaticāriṇī dharaṇimaṇḍe / prajñāsinā balavatā chittvā jñānāgninā dagdhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते मूलक्लेशाः सानुशया दुःखशोकसंभूताः । मय उद्घृता अशेषा प्रज्ञाबललाङ्गलमुखेन
iha te mūlakleśāḥ sānuśayā duḥkhaśokasaṃbhūtāḥ / maya udghṛtā aśeṣā prajñābalalāṅgalamukhena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे प्रज्ञाचक्षुर्विशोधितं प्रकृतिशुद्धसत्त्वानाम् । ज्ञानाञ्जनेन महता मोहपटलविस्तरं भिन्नम्
iha me prajñācakṣurviśodhitaṃ prakṛtiśuddhasattvānām / jñānāñjanena mahatā mohapaṭalavistaraṃ bhinnam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह धातुभूत चतुरो मदमकरविलोडिता विपुलतृष्णाः । स्मृतिशमथभास्करांशौ विशोषिता मे भवसमुद्राः
iha dhātubhūta caturo madamakaraviloḍitā vipulatṛṣṇāḥ / smṛtiśamathabhāskarāṃśau viśoṣitā me bhavasamudrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह विषयकाष्ठनिचयो वितर्कसामो महामदनवह्निः । निर्वापितो ऽतिदीप्तो विमोक्षरसशीततोयेन
iha viṣayakāṣṭhanicayo vitarkasāmo mahāmadanavahniḥ / nirvāpito 'tidīpto vimokṣarasaśītatoyena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे अनुशयपटला आस्वादतडिद्वितर्कनिर्घोषाः । वीर्यबलपवनवेगैर्विधूय विलयं समुपनीता
iha me anuśayapaṭalā āsvādataḍidvitarkanirghoṣāḥ / vīryabalapavanavegairvidhūya vilayaṃ samupanītā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे हतो ह्यशेषश्चित्तचरिरिपुर्भवानुगतवैरी । प्रज्ञासिना बलवता स्मृतिविमलसमाधिमागम्य
iha me hato hyaśeṣaścittacariripurbhavānugatavairī / prajñāsinā balavatā smṛtivimalasamādhimāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह सा ध्वजाग्रधारी हस्त्यश्वरथोच्छ्रिता विकृतरूपा । नमुचिबलवीर्यसेना मैत्रीमागम्य विध्वस्ता
iha sā dhvajāgradhārī hastyaśvarathocchritā vikṛtarūpā / namucibalavīryasenā maitrīmāgamya vidhvastā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह पञ्चगुणसमृद्धाः षडिन्द्रियहया सदा मदोन्मत्ताः । बद्धा मया ह्यशेषाः समाधिसशुभं समागम्य
iha pañcaguṇasamṛddhāḥ ṣaḍindriyahayā sadā madonmattāḥ / baddhā mayā hyaśeṣāḥ samādhisaśubhaṃ samāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह अनुनयप्रतिघानां कलहविवादप्रहाणपर्यन्तः । प्राप्तो मया ह्यशेषो अप्रतिहतसमाधिमागम्य
iha anunayapratighānāṃ kalahavivādaprahāṇaparyantaḥ / prāpto mayā hyaśeṣo apratihatasamādhimāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ममियिता च सर्वे आध्यात्मिकबाहिरा परिक्षीणा । कल्पितविकल्पितानि च शून्यमिति समाधिमागम्य
iha mamiyitā ca sarve ādhyātmikabāhirā parikṣīṇā / kalpitavikalpitāni ca śūnyamiti samādhimāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह लालयिता सर्वे मर्त्या दिव्या भवाग्रपर्यन्ताः । त्यक्ता मया ह्यशेषा आगम्य समाधिमनिवर्तम्
iha lālayitā sarve martyā divyā bhavāgraparyantāḥ / tyaktā mayā hyaśeṣā āgamya samādhimanivartam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वभवबन्धनानि च मुक्तानि मयेह तानि सर्वाणि । प्रज्ञाबलेन निखिला त्रिविधमिह विमोक्षमागम्य
sarvabhavabandhanāni ca muktāni mayeha tāni sarvāṇi / prajñābalena nikhilā trividhamiha vimokṣamāgamya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह हेतुदर्शनाद्वै जिता मया हेतुकास्त्रयः । संज्ञा नित्यानित्ये संज्ञा सुखदुःख चात्मनि च
iha hetudarśanādvai jitā mayā hetukāstrayaḥ / saṃjñā nityānitye saṃjñā sukhaduḥkha cātmani ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे कर्मविधाना समुदयमुदिता षडायतनमूला । छिन्ना द्रुमेन्द्रमूले सर्वानित्यप्रहारेण
iha me karmavidhānā samudayamuditā ṣaḍāyatanamūlā / chinnā drumendramūle sarvānityaprahāreṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मोहतमः कलुषं दुष्टीकृत दर्परोषसंकीर्णम् । भित्त्वा क्षत्रे सुचिरान्धकारं प्रभासितं ज्ञानसूर्येण
iha mohatamaḥ kaluṣaṃ duṣṭīkṛta darparoṣasaṃkīrṇam / bhittvā kṣatre sucirāndhakāraṃ prabhāsitaṃ jñānasūryeṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह रागमदनमकरं तृष्णोर्मिजलं कुदृष्टिसंग्राहम् । संसारसागरमहं संतीर्णो वीर्यबलनावा
iha rāgamadanamakaraṃ tṛṣṇormijalaṃ kudṛṣṭisaṃgrāham / saṃsārasāgaramahaṃ saṃtīrṇo vīryabalanāvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तन्मयानुबुद्धं यद्बुद्धो रागद्वेषमोहांश्च । प्रदहति चित्तवितर्कां दवाग्निपतितानिव पतङ्गां
iha tanmayānubuddhaṃ yadbuddho rāgadveṣamohāṃśca / pradahati cittavitarkāṃ davāgnipatitāniva pataṅgāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह अहु चिरप्रयातो ह्यपरिमित कल्पकोटिनयुतानि । संसारपथा क्लिष्टो विश्रांतो नष्टसंतापः
iha ahu ciraprayāto hyaparimita kalpakoṭinayutāni / saṃsārapathā kliṣṭo viśrāṃto naṣṭasaṃtāpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तन्मयानुबुद्धं सर्वपरप्रवादिभिर्यदप्राप्तम् । अमृतं लोकहितार्थं जरामरणशोकदुःखान्तम्
iha tanmayānubuddhaṃ sarvaparapravādibhiryadaprāptam / amṛtaṃ lokahitārthaṃ jarāmaraṇaśokaduḥkhāntam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र स्कन्धैर्दुःखं आयतनैः तृष्णसंभवं दुःखम् । भूयो न चोद्भविष्यति अभयपुरमिहाभ्युपगतो ऽस्मि
yatra skandhairduḥkhaṃ āyatanaiḥ tṛṣṇasaṃbhavaṃ duḥkham / bhūyo na codbhaviṣyati abhayapuramihābhyupagato 'smi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह ते मयानुबुद्धा रिपवो अध्यात्मिका महाकृत्स्नाः । बद्धा च संप्रदग्धाः कृताश्च मे पुन भवनिकेताः
iha te mayānubuddhā ripavo adhyātmikā mahākṛtsnāḥ / baddhā ca saṃpradagdhāḥ kṛtāśca me puna bhavaniketāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तन्मयानुबुद्धं यस्यार्थे कल्पकोटिनयुतानि । त्यक्ता समांसनयना रत्नानि बहून्यमृतहेतोः
iha tanmayānubuddhaṃ yasyārthe kalpakoṭinayutāni / tyaktā samāṃsanayanā ratnāni bahūnyamṛtahetoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तन्मयानुबुद्धं यद्बुद्धं प्राक्तनैर्जिनैरपरिमाणैः । यस्य मधुराभिरम्यः शब्दो लोकेषु विख्यातः
iha tanmayānubuddhaṃ yadbuddhaṃ prāktanairjinairaparimāṇaiḥ / yasya madhurābhiramyaḥ śabdo lokeṣu vikhyātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह तन्मयानुबुद्धं प्रतीत्यसमुदागतं जगच्छून्यम् । चित्तेक्षणे ऽनुयातं मरीचिगन्धर्वपुरतुल्यम्
iha tanmayānubuddhaṃ pratītyasamudāgataṃ jagacchūnyam / cittekṣaṇe 'nuyātaṃ marīcigandharvapuratulyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इह मे तत्खलु शुद्धं वरनयनं येन (लोक) धातवः सर्वां । पश्यामि पाणिमध्ये न्यस्तानि यथा द्रुमफलानि
iha me tatkhalu śuddhaṃ varanayanaṃ yena (loka) dhātavaḥ sarvāṃ / paśyāmi pāṇimadhye nyastāni yathā drumaphalāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेनिवासस्मरणं तिस्रो विद्या मयेह संप्राप्ताः । अपरिमितकल्पनयुता स्मरामि स्वप्नादिव विबुद्धः
pūrvenivāsasmaraṇaṃ tisro vidyā mayeha saṃprāptāḥ / aparimitakalpanayutā smarāmi svapnādiva vibuddhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैरादीप्त सुरनरा विपरीतविसंज्ञिनो विपर्यस्ताः । सो ऽपि च तथा अवितथा इह मय पीतो ह्यमृतमण्डः
yairādīpta suranarā viparītavisaṃjñino viparyastāḥ / so 'pi ca tathā avitathā iha maya pīto hyamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यार्थाय दशबला मैत्री भावेन्ति सर्वसत्त्वेषु । मैत्रीबलेन जित्वा पीतो मे ऽस्मिन्नमृतमण्डः
yasyārthāya daśabalā maitrī bhāventi sarvasattveṣu / maitrībalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यार्थाय दशबलाः करुणा भावेन्ति सर्वसत्त्वेषु । करुणाबलेन जित्वा पीतो मे ऽस्मिन्नमृतमण्डः
yasyārthāya daśabalāḥ karuṇā bhāventi sarvasattveṣu / karuṇābalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यार्थाय दशबला मुदिता भावेन्ति सर्वसत्त्वेषु । मुदिताबलेन जित्वा पीतो मे ऽस्मिन्नमृतमण्डः
yasyārthāya daśabalā muditā bhāventi sarvasattveṣu / muditābalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यार्थाय दशबला उपेक्ष भावेन्ति कल्पनयुतानि । तमुपेक्षबलैर्जित्वा पीतो मे ऽस्मिन्नमृतमण्डः
yasyārthāya daśabalā upekṣa bhāventi kalpanayutāni / tamupekṣabalairjitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पीतं च दशबलैर्गङ्गानदीवालिकाबहुतरेभिः । प्राग्जिनसिंहैः पूर्वे इह मे पीतो ह्यमृतमण्डः
yatpītaṃ ca daśabalairgaṅgānadīvālikābahutarebhiḥ / prāgjinasiṃhaiḥ pūrve iha me pīto hyamṛtamaṇḍaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या भाषिता च वाग्मे मारस्येहागतस्य ससैन्यस्य । भेत्स्यामि न पर्यङ्कं अप्राप्य जरामरणपारम्
yā bhāṣitā ca vāgme mārasyehāgatasya sasainyasya / bhetsyāmi na paryaṅkaṃ aprāpya jarāmaraṇapāram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्ना मया ह्यविद्या दीप्तेन ज्ञानकठिनवज्रेण । प्राप्तं च दशबलत्वं तस्मात्प्रभिनद्मि पर्यङ्कम्
bhinnā mayā hyavidyā dīptena jñānakaṭhinavajreṇa / prāptaṃ ca daśabalatvaṃ tasmātprabhinadmi paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तं मयारहत्वं क्षीणा मे आश्रवा निरवशेषाः । भग्ना च नमुचिसेना भिनद्मि तस्माद्धि पर्यङ्कम्
prāptaṃ mayārahatvaṃ kṣīṇā me āśravā niravaśeṣāḥ / bhagnā ca namucisenā bhinadmi tasmāddhi paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीवरणकपाटानि च पञ्च मयेह प्रदारिता सर्वा । तृष्णालता विछिन्ना हन्तेह भिनद्मि पर्यङ्कम्
nīvaraṇakapāṭāni ca pañca mayeha pradāritā sarvā / tṛṣṇālatā vichinnā hanteha bhinadmi paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सो मनुष्यचन्द्रः सविलम्बितमासनात्समुत्थाय । भद्रासने निषीदन्महाभीषेकं प्रतीच्छंश्च
atha so manuṣyacandraḥ savilambitamāsanātsamutthāya / bhadrāsane niṣīdanmahābhīṣekaṃ pratīcchaṃśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नघटसहस्रैरपि नानागन्धोदकैश्च सुरसंघा । स्नपयन्ति लोकबन्धुं दशबलगुणपारमिप्राप्तम्
ratnaghaṭasahasrairapi nānāgandhodakaiśca surasaṃghā / snapayanti lokabandhuṃ daśabalaguṇapāramiprāptam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वादित्रसहस्रैरपि समन्ततो देवकोटिनयुतानि । अतुलां करोन्ति पूजां अप्सरनयुतैः सह समग्राः
vāditrasahasrairapi samantato devakoṭinayutāni / atulāṃ karonti pūjāṃ apsaranayutaiḥ saha samagrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं खलु देवसुताः सहेतु सप्रत्ययं च सनिदानम् । सप्ताहु धरणिमण्डे जिना न भिन्दन्ति पर्यङ्कम्
evaṃ khalu devasutāḥ sahetu sapratyayaṃ ca sanidānam / saptāhu dharaṇimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति हि भिक्षवो ऽभिसंबुद्धबोधिस्तथागतः प्रथमे सप्ताहे तत्रैवासने ऽस्थात् - इह मयानुत्तरा सम्यक्संबोधिरभिसंबुद्धा, इह मयानवराग्रस्य जातिजरामरणदुःखस्यान्तः कृत इति । द्वितीये सप्ताहे तथागतो दीर्घचंक्रमं चंक्रम्यते स्म त्रिसाहस्रमहासाहस्रलोकधातुमुपगृह्य । तृतीये सप्ताहे तथागतो ऽनिमिषं बोधिमण्डमीक्षते स्म - इह मयानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यानवराग्रस्य जातिजरामरणदुःखस्यान्तः कृत इति । चतुर्थे सप्ताहे तथागतो दहरचंक्रमं चंक्रम्यते स्म पूर्वसमुद्रात्पश्चिमसमुद्रमुपगृह्य ॥ अथ खलु मारः पापीयान् येन तथागतस्तेनोपसंक्रामत् । उपसंक्रम्य तथागतमेतदवोचत् - परिनिर्वातु भगवन्, परिनिर्वातु सुगत । समय इदानीं भगवतः परिनिर्वाणाय । एवमुक्ते भिक्षवस्तथागतो मारं पापीयांसमेतदवोचत् - न तावदहं पापीयन् परिनिर्वास्यामि यावन्मे न स्थविरा भिक्षवो भविष्यन्ति दान्ता व्यक्ता विनीता विशारदा बहुश्रुता धर्मानुधर्मप्रतिपन्नाः प्रतिबलाः स्वयमाचार्यकं ज्ञानं परिदीपयितुमुत्पन्नोत्पन्नानां च परप्रवादिनां सह धर्मेण निगृह्याभिप्रायं प्रसाद्य सप्रातिहार्यं धर्मं देशयितुम् । न तावदहं पापीयन् परिनिर्वास्यामि यावन्मया बुद्धधर्मसंघवंशो लोकेन प्रतिष्ठापितो भविष्यति । अपरिमिता बोधिसत्त्वा न व्याकृता भविष्यन्ति (वैद्य २७५) अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ । न तावदहं पापीयान् परिनिर्वास्यामि यावन्मे न चतस्रः पर्षदो दान्ता विनीता व्यक्ता विशारदा भविष्यन्ति यावत्सप्रातिहाय धर्मं देशयितुमिति ॥ अथ खलु मारः पापीयानिदं वचनं श्रुत्वा एकान्ते प्रक्राम्य स्थितो ऽभूत् दुःखी दुर्मना विप्रतिसारी अधोमुखः काष्ठेन महीं विलिखन् विषयं मे ऽतिक्रान्त इति ॥ अथ खलु तास्तिस्रो मारदुहितरो रतिश्चारतिश्च तृष्णा च मारं पापीयांसं गाथयाध्यभाषन्त - दुर्मनासि कथं तात प्रोच्यतां यद्यसौ नरः । रागपाशेन तं बुद्ध्वा कुञ्जरं वा नयामहे
iti hi bhikṣavo 'bhisaṃbuddhabodhistathāgataḥ prathame saptāhe tatraivāsane 'sthāt - iha mayānuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddhā, iha mayānavarāgrasya jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntaḥ kṛta iti / dvitīye saptāhe tathāgato dīrghacaṃkramaṃ caṃkramyate sma trisāhasramahāsāhasralokadhātumupagṛhya / tṛtīye saptāhe tathāgato 'nimiṣaṃ bodhimaṇḍamīkṣate sma - iha mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyānavarāgrasya jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntaḥ kṛta iti / caturthe saptāhe tathāgato daharacaṃkramaṃ caṃkramyate sma pūrvasamudrātpaścimasamudramupagṛhya // atha khalu māraḥ pāpīyān yena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tathāgatametadavocat - parinirvātu bhagavan, parinirvātu sugata / samaya idānīṃ bhagavataḥ parinirvāṇāya / evamukte bhikṣavastathāgato māraṃ pāpīyāṃsametadavocat - na tāvadahaṃ pāpīyan parinirvāsyāmi yāvanme na sthavirā bhikṣavo bhaviṣyanti dāntā vyaktā vinītā viśāradā bahuśrutā dharmānudharmapratipannāḥ pratibalāḥ svayamācāryakaṃ jñānaṃ paridīpayitumutpannotpannānāṃ ca parapravādināṃ saha dharmeṇa nigṛhyābhiprāyaṃ prasādya saprātihāryaṃ dharmaṃ deśayitum / na tāvadahaṃ pāpīyan parinirvāsyāmi yāvanmayā buddhadharmasaṃghavaṃśo lokena pratiṣṭhāpito bhaviṣyati / aparimitā bodhisattvā na vyākṛtā bhaviṣyanti (Vaidya 275) anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / na tāvadahaṃ pāpīyān parinirvāsyāmi yāvanme na catasraḥ parṣado dāntā vinītā vyaktā viśāradā bhaviṣyanti yāvatsaprātihāya dharmaṃ deśayitumiti // atha khalu māraḥ pāpīyānidaṃ vacanaṃ śrutvā ekānte prakrāmya sthito 'bhūt duḥkhī durmanā vipratisārī adhomukhaḥ kāṣṭhena mahīṃ vilikhan viṣayaṃ me 'tikrānta iti // atha khalu tāstisro māraduhitaro ratiścāratiśca tṛṣṇā ca māraṃ pāpīyāṃsaṃ gāthayādhyabhāṣanta - durmanāsi kathaṃ tāta procyatāṃ yadyasau naraḥ / rāgapāśena taṃ buddhvā kuñjaraṃ vā nayāmahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आनयित्वा च तं शीघ्रं करिष्याम वशे तव । * * * * *
ānayitvā ca taṃ śīghraṃ kariṣyāma vaśe tava / * * * * *
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार आह - अरहन् सुगतो लोके न रागस्य वशं व्रजेत् । विषयं मे ह्यतिक्रान्तस्तस्माच्छोचाम्यहं भृशम्
māra āha - arahan sugato loke na rāgasya vaśaṃ vrajet / viṣayaṃ me hyatikrāntastasmācchocāmyahaṃ bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ताः स्त्रीचापल्यादविदितप्रभावा अपि बोधिसत्त्वभूतस्यैव तथागतस्य पितुर्वचनमश्रुत्वैव प्रभूतयौवनमध्ययौवनधारिण्यो भूत्वा विचक्षुःकर्मणे तथागतस्यान्तिकमुपसंक्रान्ताः स्त्रीमाया अति तत्सर्वमकार्षुः । ताश्च तथागतो न मनसि करोति स्म । भूयश्च ता जराजर्जरा अध्यतिष्ठन् । ततस्ताः पितुरन्तिके गत्वैवमाहुः - सत्यं वदसि नस्तात न रागेण स नीयते । विषयं मे ह्यतिक्रान्तस्तस्माच्छोचाम्यहं भृशम्
tatastāḥ strīcāpalyādaviditaprabhāvā api bodhisattvabhūtasyaiva tathāgatasya piturvacanamaśrutvaiva prabhūtayauvanamadhyayauvanadhāriṇyo bhūtvā vicakṣuḥkarmaṇe tathāgatasyāntikamupasaṃkrāntāḥ strīmāyā ati tatsarvamakārṣuḥ / tāśca tathāgato na manasi karoti sma / bhūyaśca tā jarājarjarā adhyatiṣṭhan / tatastāḥ piturantike gatvaivamāhuḥ - satyaṃ vadasi nastāta na rāgeṇa sa nīyate / viṣayaṃ me hyatikrāntastasmācchocāmyahaṃ bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीक्षेत यद्यसौ रूपं यदस्माभिर्विनिर्मितम् । गौतमस्य विनाशार्थं ततो ऽस्य हृदयं स्फुटेत्
vīkṣeta yadyasau rūpaṃ yadasmābhirvinirmitam / gautamasya vināśārthaṃ tato 'sya hṛdayaṃ sphuṭet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्साधु नस्तातेदं जराजर्जरशरीरमन्तर्धापय ॥ मार आह - नाहं पश्यामि तं लोके पुरुषं सचराचरे । बुद्धस्य यो ह्यधिष्ठानं शक्नुयात्कर्तुमन्यथा
tatsādhu nastātedaṃ jarājarjaraśarīramantardhāpaya // māra āha - nāhaṃ paśyāmi taṃ loke puruṣaṃ sacarācare / buddhasya yo hyadhiṣṭhānaṃ śaknuyātkartumanyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीघ्रं गत्वा निवेदय अत्ययं स्वकृतं मुनेः । सर्वं पौराणकं कायं करिष्यति यथामतम्
śīghraṃ gatvā nivedaya atyayaṃ svakṛtaṃ muneḥ / sarvaṃ paurāṇakaṃ kāyaṃ kariṣyati yathāmatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ता गत्वा तथागतं क्षमापयन्ति स्म - अत्ययं नो भगवान् प्रतिगृह्णातु । अत्ययं नो सुगतो प्रतिगृह्णातु यथा बालानां यथा मूढानां यथा व्यक्तानामकुशलानामक्षेत्रज्ञानां या वयं भगवन्तमासादयितव्यं मन्यामहे । ततस्तास्तथागतो गाथयाध्यभाषत - गिरिं नखैर्विलिखेथ लोहं दन्तैर्विखादथ । शिरसा विभित्सथ गिरिमगाधे गाधमेषत
tatastā gatvā tathāgataṃ kṣamāpayanti sma - atyayaṃ no bhagavān pratigṛhṇātu / atyayaṃ no sugato pratigṛhṇātu yathā bālānāṃ yathā mūḍhānāṃ yathā vyaktānāmakuśalānāmakṣetrajñānāṃ yā vayaṃ bhagavantamāsādayitavyaṃ manyāmahe / tatastāstathāgato gāthayādhyabhāṣata - giriṃ nakhairvilikhetha lohaṃ dantairvikhādatha / śirasā vibhitsatha girimagādhe gādhameṣata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्युष्माकं दारिका अत्ययं प्रतिगृह्णामि । तत्कस्मात्? वृद्धिरेषा आर्ये धर्मविनये यो ऽत्ययमत्ययतो दृष्ट्वा प्रतिदेशयत्यायत्यां च संवरमापद्यते ॥ पञ्चमे सप्ताहे भिक्षवस्तथागतो मुचिलिन्दनागराजभवने विहरति स्म सप्ताहे महादुर्दिने । अथ खलु मुचिलिन्दनागराजः स्वभवनान्निष्क्रम्य तथागतस्य काये सप्तकृद्भोगेन परिवेष्ट्य फणैश्छादयति स्म - मा भगवतः कायं शीतवाताः प्राक्षुरिति । पूर्वस्या अपि दिशो ऽन्ये ऽपि संबहुला नागराजा आगत्य तथागतस्य कायं सप्तकृद्भोगैः परिवेष्ट्य फणैश्छादयन्ति स्म - मा भगवतः कायं शीतवाताः प्राक्षुरिति । यथा पूर्वस्यां दिशि एवं दक्षिणपश्चिमोत्तराभ्यो दिग्भ्यो नागराजा आगत्य तथागतस्य कायं सप्तकृत्वो भोगैः परिवेष्ट्य फणैश्र्छादयन्ति - स्म मा भगवतः कायं शीतवाताः प्राक्षुरिति । स च नागराजभोगराशिर्मेरुपर्वतेन्द्रवदुच्चैस्त्वेन स्थितो ऽभूत् । न च तैर्नागराजैस्तादृशं कदाचित्सुखं प्राप्तं पूर्वं यादृशं तेषां तानि सप्तरात्रिंदिवसानि तथागतकायसंनिकर्षादासीत् । ततः सप्ताहस्यात्ययेन ततस्ते नागराजा व्यपगतदुर्दिनं विदित्वा तथागतस्य कायाद्भोगानपनीय तथागतस्य पादौ शिरसाभिवन्द्य त्रिप्रदक्षिणीकृत्य स्वकस्वकानि भवनान्युपजग्मुः । मुचिलिन्दो ऽपि नागराजस्तथागतस्य पादौ शिरसाभिवन्द्य त्रिप्रदक्षिणीकृत्य स्वभवनं प्राविक्षत् ॥ षष्ठे सप्ताहे तथागतो मुचिलिन्दभवनादजपालस्य न्यग्रोधमूलं गच्छति स्म । अन्तरे च मुचिलिन्दभवनस्यान्तराच्चाजपालस्य नद्या नैरञ्जनायास्तीरे चरकपरिव्राजकवृद्धश्रावकगौतमनिर्ग्रन्थाजीविकादयस्तथागतं दृष्ट्वाभिभाषन्ते स्म - अपि भगवता गौतमेनेदं सप्ताहमकालदुर्दिनं सम्यक्सुखेन व्यतिनामितम्? अथ खलु भिक्षवस्तथागतस्तस्यां वेलायामिदमुदानयति स्म - सुखो विवेकस्तुष्टस्य श्रुतधर्मस्य पश्यतः । अव्याबध्यं सुखं लोके प्राणिभूतेषु संयतः
tasmādyuṣmākaṃ dārikā atyayaṃ pratigṛhṇāmi / tatkasmāt? vṛddhireṣā ārye dharmavinaye yo 'tyayamatyayato dṛṣṭvā pratideśayatyāyatyāṃ ca saṃvaramāpadyate // pañcame saptāhe bhikṣavastathāgato mucilindanāgarājabhavane viharati sma saptāhe mahādurdine / atha khalu mucilindanāgarājaḥ svabhavanānniṣkramya tathāgatasya kāye saptakṛdbhogena pariveṣṭya phaṇaiśchādayati sma - mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / pūrvasyā api diśo 'nye 'pi saṃbahulā nāgarājā āgatya tathāgatasya kāyaṃ saptakṛdbhogaiḥ pariveṣṭya phaṇaiśchādayanti sma - mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / yathā pūrvasyāṃ diśi evaṃ dakṣiṇapaścimottarābhyo digbhyo nāgarājā āgatya tathāgatasya kāyaṃ saptakṛtvo bhogaiḥ pariveṣṭya phaṇaiśrchādayanti - sma mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / sa ca nāgarājabhogarāśirmeruparvatendravaduccaistvena sthito 'bhūt / na ca tairnāgarājaistādṛśaṃ kadācitsukhaṃ prāptaṃ pūrvaṃ yādṛśaṃ teṣāṃ tāni saptarātriṃdivasāni tathāgatakāyasaṃnikarṣādāsīt / tataḥ saptāhasyātyayena tataste nāgarājā vyapagatadurdinaṃ viditvā tathāgatasya kāyādbhogānapanīya tathāgatasya pādau śirasābhivandya tripradakṣiṇīkṛtya svakasvakāni bhavanānyupajagmuḥ / mucilindo 'pi nāgarājastathāgatasya pādau śirasābhivandya tripradakṣiṇīkṛtya svabhavanaṃ prāvikṣat // ṣaṣṭhe saptāhe tathāgato mucilindabhavanādajapālasya nyagrodhamūlaṃ gacchati sma / antare ca mucilindabhavanasyāntarāccājapālasya nadyā nairañjanāyāstīre carakaparivrājakavṛddhaśrāvakagautamanirgranthājīvikādayastathāgataṃ dṛṣṭvābhibhāṣante sma - api bhagavatā gautamenedaṃ saptāhamakāladurdinaṃ samyaksukhena vyatināmitam? atha khalu bhikṣavastathāgatastasyāṃ velāyāmidamudānayati sma - sukho vivekastuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ / avyābadhyaṃ sukhaṃ loke prāṇibhūteṣu saṃyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखा विरागता लोके पापानां समतिक्रमः । अस्मिन् मानुष्यविषये एतद्वै परमं सुखम्
sukhā virāgatā loke pāpānāṃ samatikramaḥ / asmin mānuṣyaviṣaye etadvai paramaṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यति स्म भिक्षवस्तथागतो लोकमादीप्तं प्रदीप्तं जात्या जरया व्याधिभिर्मरणेन शोकपरिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासैः । तत्र तथागत इदमिहोदानमुदानयति स्म - अयं लोकः संतापजातः शब्दस्पर्शरसरूपगन्धैः । भयभीतो भयं भूयो मार्गते भवतृष्णया
paśyati sma bhikṣavastathāgato lokamādīptaṃ pradīptaṃ jātyā jarayā vyādhibhirmaraṇena śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ / tatra tathāgata idamihodānamudānayati sma - ayaṃ lokaḥ saṃtāpajātaḥ śabdasparśarasarūpagandhaiḥ / bhayabhīto bhayaṃ bhūyo mārgate bhavatṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खलु वैश्रवणो महाराजस्तदन्यास्त्रीन् महाराजानामन्त्रयते स्म - इमानि खलु पुनर्मार्षाश्चत्वारि शैलपात्राणि नीलकायिकैर्दवपुत्रैरस्मभ्यं दत्तानि - तत्रास्माकमेतदभूत् - एषु वयं परिभोक्ष्याम इति । ततो वैरोचनो नाम नीलकायिको देवपुत्रः सो ऽस्मानेवमाह - म एषु भोक्ष्यथ भाजनेषु धारेतिभे चेतियसंमतीते । भविता जिनः शाक्यमुनीति नाम्ना तस्येति पात्राण्युपनामयेथा
atha khalu vaiśravaṇo mahārājastadanyāstrīn mahārājānāmantrayate sma - imāni khalu punarmārṣāścatvāri śailapātrāṇi nīlakāyikairdavaputrairasmabhyaṃ dattāni - tatrāsmākametadabhūt - eṣu vayaṃ paribhokṣyāma iti / tato vairocano nāma nīlakāyiko devaputraḥ so 'smānevamāha - ma eṣu bhokṣyatha bhājaneṣu dhāretibhe cetiyasaṃmatīte / bhavitā jinaḥ śākyamunīti nāmnā tasyeti pātrāṇyupanāmayethā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं स कालः समयश्च मार्षा उपनामितुं शाक्यमुनेर्हि भाजना । संगीतितूर्यस्वरनादितेन दास्याम पात्राणि विधाय पूजाम्
ayaṃ sa kālaḥ samayaśca mārṣā upanāmituṃ śākyamunerhi bhājanā / saṃgītitūryasvaranāditena dāsyāma pātrāṇi vidhāya pūjām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स भाजनं धर्ममयं ह्यभेद्यं इमे च शैलामय भेद्य भाजना । प्रतिग्रहीतुं क्षमते न चान्यः प्रतिग्रहार्थाय व्रजाम हन्त
sa bhājanaṃ dharmamayaṃ hyabhedyaṃ ime ca śailāmaya bhedya bhājanā / pratigrahītuṃ kṣamate na cānyaḥ pratigrahārthāya vrajāma hanta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खलु चत्वारो महाराजाः स्वस्वजनपार्षद्याः पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनतूर्यताडावचरसंगीतिसंप्रभाणितेन स्वैः स्वैः पाणिभिस्तानि पात्राणि परिगृह्य येन तथागतस्तेनोपसंक्रामन् । उपसंक्रम्य तथागतस्य पूजां कृत्वा तानि पात्राणि दिव्यकुसुमप्रतिपूर्णानि तथागतायोपनामयन्ति स्म ॥ अथ खलु भिक्षवस्तथागतस्यैतदभवत् - अमी खलु पुनश्चत्वारो महाराजाः श्रद्धाः प्रसन्नाः मम चत्वारि शैलपात्राण्युपनामयन्ति । न च मे चत्वारि शैलपात्राणि कल्पन्ते । अथैकस्य प्रतिगृहीष्यामि, त्रयाणां वैमनस्यं स्यात् । यन्न्वहमिमानि चत्वारि पात्राणि प्रतिगृह्यैकं पात्रमधितिष्ठेयम् । अथ खलु भिक्षवस्तथागतो दक्षिणं पाणिं प्रसार्य वैश्रवणं महाराजं गाथयाध्यभाषत - उपनामयस्व सुगतस्य भाजनं त्वं भेष्यसे भाजनमग्रयाने । अस्मद्विधेभ्यो हि प्रदाय भाजनं स्मृतिर्मतिश्चैव न जातु हीयते
atha khalu catvāro mahārājāḥ svasvajanapārṣadyāḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanatūryatāḍāvacarasaṃgītisaṃprabhāṇitena svaiḥ svaiḥ pāṇibhistāni pātrāṇi parigṛhya yena tathāgatastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya tathāgatasya pūjāṃ kṛtvā tāni pātrāṇi divyakusumapratipūrṇāni tathāgatāyopanāmayanti sma // atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - amī khalu punaścatvāro mahārājāḥ śraddhāḥ prasannāḥ mama catvāri śailapātrāṇyupanāmayanti / na ca me catvāri śailapātrāṇi kalpante / athaikasya pratigṛhīṣyāmi, trayāṇāṃ vaimanasyaṃ syāt / yannvahamimāni catvāri pātrāṇi pratigṛhyaikaṃ pātramadhitiṣṭheyam / atha khalu bhikṣavastathāgato dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prasārya vaiśravaṇaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata - upanāmayasva sugatasya bhājanaṃ tvaṃ bheṣyase bhājanamagrayāne / asmadvidhebhyo hi pradāya bhājanaṃ smṛtirmatiścaiva na jātu hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो भाजनं देति तथागतस्य न तस्य जातु स्मृति प्रज्ञ हीयते । अतिनाम्य कालं च सुखंसुखेन यावत्पदं बुध्यति शीतिभावम्
yo bhājanaṃ deti tathāgatasya na tasya jātu smṛti prajña hīyate / atināmya kālaṃ ca sukhaṃsukhena yāvatpadaṃ budhyati śītibhāvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खलु भिक्षवस्तथागतो धृतराष्ट्रस्य महाराजस्यान्तिकात्तत्पात्रं प्रतिगृह्णीते स्म अनुकम्पामुपादाय । प्रतिगृह्य च विरूढकं महाराजं गाथयाध्यभाषत - ददासि यस्त्वं परिशुद्धभाजनं विशुद्धचित्ताय तथागताय । भविष्यसि त्वं लघु शुद्धचित्तः प्रशंसितो देवमनुष्यलोके
atha khalu bhikṣavastathāgato dhṛtarāṣṭrasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ pratigṛhṇīte sma anukampāmupādāya / pratigṛhya ca virūḍhakaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata - dadāsi yastvaṃ pariśuddhabhājanaṃ viśuddhacittāya tathāgatāya / bhaviṣyasi tvaṃ laghu śuddhacittaḥ praśaṃsito devamanuṣyaloke
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खलु भिक्षवस्तथागतो विरूढकस्य महाराजस्यान्तिकात्तत्पात्रं प्रतिगृह्णीते स्म अनुकम्पामुपादाय । प्रतिगृह्य च विरूपाक्षं महाराजं गाथयाध्यभाषत - अच्छिद्रशीलस्य तथागतस्य अच्छिद्रवृत्तस्य अच्छिद्रभाजनम् । अच्छिद्रचित्तः प्रददासि श्रद्धया अच्छिद्र ते भेष्यति पुण्यदक्षिणा
atha khalu bhikṣavastathāgato virūḍhakasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ pratigṛhṇīte sma anukampāmupādāya / pratigṛhya ca virūpākṣaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata - acchidraśīlasya tathāgatasya acchidravṛttasya acchidrabhājanam / acchidracittaḥ pradadāsi śraddhayā acchidra te bheṣyati puṇyadakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिगृह्णीते स्म भिक्षवस्तथागतो विरूपाक्षस्य महाराजस्यान्तिकात्तत्पात्रं अनुकम्पामुपादाय । प्रतिगृह्य चैकं पात्रमधितिष्ठति स्म अधिमुक्तिबलेन । तस्यां च वेलायामिदमुदानमुदानयति स्म - दत्तानि पात्राणि पुरे भवे मया फलपूरिता प्रेमणिया च कृत्वा । तेनेमि पात्राश्चतुरः सुसंस्थिता ददन्ति देवाश्चतुरो महर्द्धिकाः
pratigṛhṇīte sma bhikṣavastathāgato virūpākṣasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ anukampāmupādāya / pratigṛhya caikaṃ pātramadhitiṣṭhati sma adhimuktibalena / tasyāṃ ca velāyāmidamudānamudānayati sma - dattāni pātrāṇi pure bhave mayā phalapūritā premaṇiyā ca kṛtvā / tenemi pātrāścaturaḥ susaṃsthitā dadanti devāścaturo maharddhikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रेदमुच्यते । स सप्तरात्रं वरबोधिवृक्षं संप्रेक्ष्य धीरः परमार्थदर्शी । षड्भिः प्रकारैः प्रविकम्प्य चोर्वी अभुत्थितः सिंहगतिर्नृसिंहः
tatredamucyate / sa saptarātraṃ varabodhivṛkṣaṃ saṃprekṣya dhīraḥ paramārthadarśī / ṣaḍbhiḥ prakāraiḥ pravikampya corvī abhutthitaḥ siṃhagatirnṛsiṃhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाविशन्मेरुवदप्रकम्प्यो ध्यानं समाधिं च मुनिः प्रदध्यौ
upāviśanmeruvadaprakampyo dhyānaṃ samādhiṃ ca muniḥ pradadhyau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंश्च काले त्रपुषश्च भल्लिको भ्रातृद्वयं वणिजगणेन सार्धम् । शकटानि ते पञ्च धनेन पूर्णा संपुष्पिते सालवने प्रविष्टाः
tasmiṃśca kāle trapuṣaśca bhalliko bhrātṛdvayaṃ vaṇijagaṇena sārdham / śakaṭāni te pañca dhanena pūrṇā saṃpuṣpite sālavane praviṣṭāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महर्षितेजेन च अक्षमात्रं चक्राणि भूमौ विविशुः क्षणेन । तां तादृशीं प्रेक्ष्य च ते अवस्थां महद्भयं वणिजगणस्य जातम्
maharṣitejena ca akṣamātraṃ cakrāṇi bhūmau viviśuḥ kṣaṇena / tāṃ tādṛśīṃ prekṣya ca te avasthāṃ mahadbhayaṃ vaṇijagaṇasya jātam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते खड्गहस्ताः शरशक्तिपाणयो वने मृगं वा मृगयन् क एषः । वीक्षन्त ते शारदचन्द्रवक्त्रं जिनं सहस्रांशुमिवाभ्रमुक्तम्
te khaḍgahastāḥ śaraśaktipāṇayo vane mṛgaṃ vā mṛgayan ka eṣaḥ / vīkṣanta te śāradacandravaktraṃ jinaṃ sahasrāṃśumivābhramuktam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रहीनकोपा अपनीतदर्पाः प्रणम्य मूर्ध्ना विमृषुः क एषः । नभस्तलाद्देवत वाच भाषते बुद्धो ह्ययं लोकहितार्थकारी
prahīnakopā apanītadarpāḥ praṇamya mūrdhnā vimṛṣuḥ ka eṣaḥ / nabhastalāddevata vāca bhāṣate buddho hyayaṃ lokahitārthakārī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रिंदिवा सप्त न चान्नपानं अनेन भुक्तं करुणात्मकेन । यदिच्छथा आत्मन क्लेशशान्तिं भोजेथिमं भावितकायचित्तम्
rātriṃdivā sapta na cānnapānaṃ anena bhuktaṃ karuṇātmakena / yadicchathā ātmana kleśaśāntiṃ bhojethimaṃ bhāvitakāyacittam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दं च ते तं मधुरं निशाम्य वन्दित्व कृत्वा च जिनं प्रदक्षिणम् । प्रीतास्ततस्ते सहितैः सहायैः जिनस्य पिण्डाय मतिं प्रचक्रुः
śabdaṃ ca te taṃ madhuraṃ niśāmya vanditva kṛtvā ca jinaṃ pradakṣiṇam / prītāstataste sahitaiḥ sahāyaiḥ jinasya piṇḍāya matiṃ pracakruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन खलु पुनर्भिक्षवः समयेन त्रपुषभल्लिकानां वणिजां शिखण्डी नाम ब्राह्मणः पूर्वजातिसालोहितो ब्रह्मलोके प्रत्याजातो ऽभूत् । स ब्राह्मणरूपमभिनिर्माय तान् वणिजो गाथाभिरध्यभाषत - युष्माकं प्रणिधिः पूर्वे बोधिप्राप्तस्तथागतः । अस्माकं भोजनं भुक्त्वा धर्मचक्रं प्रवर्तयेत्
tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena trapuṣabhallikānāṃ vaṇijāṃ śikhaṇḍī nāma brāhmaṇaḥ pūrvajātisālohito brahmaloke pratyājāto 'bhūt / sa brāhmaṇarūpamabhinirmāya tān vaṇijo gāthābhiradhyabhāṣata - yuṣmākaṃ praṇidhiḥ pūrve bodhiprāptastathāgataḥ / asmākaṃ bhojanaṃ bhuktvā dharmacakraṃ pravartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चैष प्रणिधिः पूर्णो बोधिप्राप्तस्तथागतः । आहारमुपनाम्येत भुक्त्वा चक्रं प्रवर्तयेत्
sa caiṣa praṇidhiḥ pūrṇo bodhiprāptastathāgataḥ / āhāramupanāmyeta bhuktvā cakraṃ pravartayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमङ्गलं सुनक्षत्रं गवां वः सर्पिदोहनम् । पुण्यकर्मणस्तस्यैष अनुभावो महर्षिणः
sumaṅgalaṃ sunakṣatraṃ gavāṃ vaḥ sarpidohanam / puṇyakarmaṇastasyaiṣa anubhāvo maharṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं संचोद्य वणिजः शिखण्डी भवनं गतः । उदग्रमनसः सर्वे बभुवुस्त्रपुषाह्वयाः
evaṃ saṃcodya vaṇijaḥ śikhaṇḍī bhavanaṃ gataḥ / udagramanasaḥ sarve babhuvustrapuṣāhvayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरं यदासीच्च हि गोसहस्रा अशेषतस्तं समुदानयित्वा । अग्रं च तस्मात्परिगृह्य ओजः साधेंसु ते भोजन गौरवेण
kṣīraṃ yadāsīcca hi gosahasrā aśeṣatastaṃ samudānayitvā / agraṃ ca tasmātparigṛhya ojaḥ sādheṃsu te bhojana gauraveṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतं सहस्रैकपलस्य मूल्यं या रत्नपात्री अभु चन्द्रनामिका । चौक्षां सुधौतां विमलां च कृत्वा समतीर्थिकां पूरिषु भोजनेन
śataṃ sahasraikapalasya mūlyaṃ yā ratnapātrī abhu candranāmikā / caukṣāṃ sudhautāṃ vimalāṃ ca kṛtvā samatīrthikāṃ pūriṣu bhojanena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुं गृहीत्वा तथ रत्नपात्रीं तारायणीमूलमुपेत्य शास्तुः । प्रतिगृह्ण भक्ते अनुगृह्ण चास्मान् इदं प्रणीतं परिभुङ्क्ष्व भोज्यम्
madhuṃ gṛhītvā tatha ratnapātrīṃ tārāyaṇīmūlamupetya śāstuḥ / pratigṛhṇa bhakte anugṛhṇa cāsmān idaṃ praṇītaṃ paribhuṅkṣva bhojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकम्पनार्थाय उभौ च भ्रातृणां पूर्वाशयं ज्ञात्व च बोधिप्रस्थितौ । प्रतिगृहीत्वा परिभुञ्जि शास्ता भुक्त्वा क्षिपी पात्रि नभस्तलेस्मिं
anukampanārthāya ubhau ca bhrātṛṇāṃ pūrvāśayaṃ jñātva ca bodhiprasthitau / pratigṛhītvā paribhuñji śāstā bhuktvā kṣipī pātri nabhastalesmiṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुब्रह्मनामा च हि देवराजो जग्राह यस्तां वररत्नपात्रीम् । अधुनाप्यसौ तां खलु ब्रह्मलोके संपूजयत्यन्यसुरैः सहायः
subrahmanāmā ca hi devarājo jagrāha yastāṃ vararatnapātrīm / adhunāpyasau tāṃ khalu brahmaloke saṃpūjayatyanyasuraiḥ sahāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खलु तथागतस्तस्यां वेलायां तेषां त्रपुषभल्लिकानां वणिजानामिमां संहर्षणामकार्षीत् - दिशां स्वस्तिकरं दिव्यं मङ्गल्यं चार्थसाधकम् । अर्था वः शासतां सर्वे भवत्वाशु प्रदक्षिणा
atha khalu tathāgatastasyāṃ velāyāṃ teṣāṃ trapuṣabhallikānāṃ vaṇijānāmimāṃ saṃharṣaṇāmakārṣīt - diśāṃ svastikaraṃ divyaṃ maṅgalyaṃ cārthasādhakam / arthā vaḥ śāsatāṃ sarve bhavatvāśu pradakṣiṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीर्वो ऽस्तु दक्षिणे हस्ते श्रीर्वो वामे प्रतिष्ठिता । श्रीर्वो ऽस्तु सर्वसाङ्गेषु मालेव शिरसि स्थिता
śrīrvo 'stu dakṣiṇe haste śrīrvo vāme pratiṣṭhitā / śrīrvo 'stu sarvasāṅgeṣu māleva śirasi sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनैषिणां प्रयातानां वणिजां वै दिशो दश । उत्पद्यन्तां महालाभास्ते च सन्तु सुखोदयाः
dhanaiṣiṇāṃ prayātānāṃ vaṇijāṃ vai diśo daśa / utpadyantāṃ mahālābhāste ca santu sukhodayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्येण केनचिद्येन गच्छथा पूर्विकां दिशम् । नक्षत्राणि वः पालेन्तु ये तस्यां दिशि संस्थिता
kāryeṇa kenacidyena gacchathā pūrvikāṃ diśam / nakṣatrāṇi vaḥ pālentu ye tasyāṃ diśi saṃsthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्तिका रोहिणी चैव मृगशिरार्द्रा पुनर्वसुः । पुष्यश्चैव तथाश्लेषा इत्येषां पूर्विकादिशाम्
kṛttikā rohiṇī caiva mṛgaśirārdrā punarvasuḥ / puṣyaścaiva tathāśleṣā ityeṣāṃ pūrvikādiśām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते सप्त नक्षत्रा लोकपाला यशस्विनः । अधिष्ठिता पूर्वभागे देवा रक्षन्तु सर्वतः
ityete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ / adhiṣṭhitā pūrvabhāge devā rakṣantu sarvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां चाधिपती राजा धृतराष्ट्रेति विश्रुतः । स सर्वगन्धर्वपतिः सूर्येण सह रक्षतु
teṣāṃ cādhipatī rājā dhṛtarāṣṭreti viśrutaḥ / sa sarvagandharvapatiḥ sūryeṇa saha rakṣatu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रा पि तस्य बहव एकनामा विचक्षणाः । अशीतिर्दश चैकश्च इन्द्रनामा महाबला । ते ऽपि व अधिपालेन्तु आरोग्येन शिवेन च
putrā pi tasya bahava ekanāmā vicakṣaṇāḥ / aśītirdaśa caikaśca indranāmā mahābalā / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्मिन् वै दिशो भागे अष्टौ देवकुमारिकाः । जयन्ती विजयन्ती च सिद्धार्था अपराजिता
pūrvasmin vai diśo bhāge aṣṭau devakumārikāḥ / jayantī vijayantī ca siddhārthā aparājitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दोत्तरा नन्दिसेना नन्दिनी नन्दवर्धनी । ता पि व अधिपालेन्तु आरोग्येन शिवेन च
nandottarā nandisenā nandinī nandavardhanī / tā pi va adhipālentu ārogyena śivena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वस्मिन् वै दिशो भागे चापालं नाम चेतियम् । अवुस्तं जिनेभि ज्ञातमर्हन्तेभि च तायिभिः । ते ऽपि व अधिपालेन्तु आरोग्येन शिवेन च
pūrvasmin vai diśo bhāge cāpālaṃ nāma cetiyam / avustaṃ jinebhi jñātamarhantebhi ca tāyibhiḥ / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेमाश्च वो दिशः सन्तु मा च वः पापमागमत् । लब्धार्थाश्च निवर्तध्वं सर्वदेवेभि रक्षिताः
kṣemāśca vo diśaḥ santu mā ca vaḥ pāpamāgamat / labdhārthāśca nivartadhvaṃ sarvadevebhi rakṣitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.