Saddharmalankavatarasutra 10

विकल्पवृत्त्या भावो न मोक्षं कल्पेन्ति बालिशाः । न चित्तवृत्त्यसंबोधाद्द्वयग्राहः प्रहीयते

vikalpavṛttyā bhāvo na mokṣaṃ kalpenti bāliśāḥ / na cittavṛttyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वचित्तदृश्यसंबोधाद्द्वयग्राहः प्रहीयते । प्रहाणं हि परिज्ञानं विकल्प्यस्याविनाशकम्

svacittadṛśyasaṃbodhāddvayagrāhaḥ prahīyate / prahāṇaṃ hi parijñānaṃ vikalpyasyāvināśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तदृश्यपरिज्ञानाद्विकल्पो न प्रवर्तते । अप्रवृत्तिर्विकल्पस्य तथता चित्तवर्जिता

cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate / apravṛttirvikalpasya tathatā cittavarjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीर्थ्यदोषविनिर्मुक्ता प्रवृत्तिर्यदि दृश्यते । सा विद्वद्भिर्भवेद्धाह्या निवृत्तिश्चाविनाशतः

tīrthyadoṣavinirmuktā pravṛttiryadi dṛśyate / sā vidvadbhirbhaveddhāhyā nivṛttiścāvināśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्यावबोधाद्बुद्धत्वं मया बुद्धैश्च देशितम् । अन्यथा कल्प्यमानं हि तीर्थ्यवादः प्रसज्यते

asyāvabodhādbuddhatvaṃ mayā buddhaiśca deśitam / anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaḥ prasajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाः प्रसूतजन्मा वै अच्युताश्च च्यवन्ति च । युगपज्जलचन्द्राभा दृश्यन्ते क्षेत्रकोटिषु

ajāḥ prasūtajanmā vai acyutāśca cyavanti ca / yugapajjalacandrābhā dṛśyante kṣetrakoṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकधा बहुधा भूत्वा वर्षन्ति च ज्वलन्ति वै । चित्ते चिन्तमया भूत्वा चित्तमात्रं वदन्ति ते

ekadhā bahudhā bhūtvā varṣanti ca jvalanti vai / citte cintamayā bhūtvā cittamātraṃ vadanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तेषु चित्तमात्रं च अचित्ता चित्तसंभवा । विचित्ररूपसंस्थानाश्चित्तमात्रे गतिंगताः

citteṣu cittamātraṃ ca acittā cittasaṃbhavā / vicitrarūpasaṃsthānāścittamātre gatiṃgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौनीन्द्रैः श्रावकै रूपैः प्रत्येकजिनसादृशैः । अन्यैश्च विविधै रूपैश्चित्तमात्रं वदन्ति ते

maunīndraiḥ śrāvakai rūpaiḥ pratyekajinasādṛśaiḥ / anyaiśca vividhai rūpaiścittamātraṃ vadanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरूप्यरूपं ह्यारूपैर्नारकाणां च नारकम् । रूपं दर्श्यन्ति सत्त्वानां चित्तमात्रस्य कारणम्

ārūpyarūpaṃ hyārūpairnārakāṇāṃ ca nārakam / rūpaṃ darśyanti sattvānāṃ cittamātrasya kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायोपमं समाधिं च कायं चापि मनोमयम् । दश भूमीश्च वशिताः परावृत्ता लभन्ति ते

māyopamaṃ samādhiṃ ca kāyaṃ cāpi manomayam / daśa bhūmīśca vaśitāḥ parāvṛttā labhanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविकल्पविपर्यासैः प्रपञ्चस्पन्दितैश्च वै । दृष्टश्रुतमतज्ञाते बाला बध्यन्ति संज्ञया

svavikalpaviparyāsaiḥ prapañcaspanditaiśca vai / dṛṣṭaśrutamatajñāte bālā badhyanti saṃjñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तं परतन्त्रं हि यन्नाम तत्र कल्पितम् । परिकल्पितनिमित्तं पारतन्त्र्यात्प्रवर्तते

nimittaṃ paratantraṃ hi yannāma tatra kalpitam / parikalpitanimittaṃ pāratantryātpravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्ध्या विवेच्यमानं हि न तन्त्रं नापि कल्पितम् । निष्पन्नो नास्ति वै भावः कथं बुद्ध्या प्रकल्प्यते

buddhyā vivecyamānaṃ hi na tantraṃ nāpi kalpitam / niṣpanno nāsti vai bhāvaḥ kathaṃ buddhyā prakalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्पन्नो विद्यते भावो भावाभावविवर्जितः । भावाभावविनिर्मुक्तौ द्वौ स्वभावौ कथं भवेत्

niṣpanno vidyate bhāvo bhāvābhāvavivarjitaḥ / bhāvābhāvavinirmuktau dvau svabhāvau kathaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिकल्पिते स्वभावे च स्वभावौ द्वौ प्रतिष्ठितौ । कल्पितं दृश्यते चित्रं विशुद्धमार्यगोचरम्

parikalpite svabhāve ca svabhāvau dvau pratiṣṭhitau / kalpitaṃ dṛśyate citraṃ viśuddhamāryagocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पितं हि विचित्राभं परतन्त्रे विकल्प्यते । अन्यथा कल्प्यमानं हि तीर्थ्यवादं समाश्रयेत्

kalpitaṃ hi vicitrābhaṃ paratantre vikalpyate / anyathā kalpyamānaṃ hi tīrthyavādaṃ samāśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पना कल्पनेत्युक्तं दर्शनाद्धेतुसंभवम् । विकल्पद्वयनिर्मुक्तं निष्पन्नं स्यात्तदेव हि

kalpanā kalpanetyuktaṃ darśanāddhetusaṃbhavam / vikalpadvayanirmuktaṃ niṣpannaṃ syāttadeva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षेत्रं बुद्धाश्च निर्माणा एकं यानं त्रयं तथा । न निर्वाणमहं सर्वे शून्या उत्पत्तिवर्जिताः

kṣetraṃ buddhāśca nirmāṇā ekaṃ yānaṃ trayaṃ tathā / na nirvāṇamahaṃ sarve śūnyā utpattivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षट्त्रिंशद्बुद्धभेदाश्च दश भेदाः पृथक्पृथक् । सत्त्वानां चित्तसंताना एते क्षेत्राण्यभाजनम्

ṣaṭtriṃśadbuddhabhedāśca daśa bhedāḥ pṛthakpṛthak / sattvānāṃ cittasaṃtānā ete kṣetrāṇyabhājanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि कल्पितं भावं ख्यायते चित्रदर्शनम् । न ह्यस्ति चित्रता तत्र बुद्धधर्मं तथा जगत्

yathā hi kalpitaṃ bhāvaṃ khyāyate citradarśanam / na hyasti citratā tatra buddhadharmaṃ tathā jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मबुद्धो भवेद्बुद्धः शेषा वै तस्य निर्मिताः । सत्त्वाः स्वबीजसंतानं पश्यन्ते बुद्धदर्शनैः

dharmabuddho bhavedbuddhaḥ śeṣā vai tasya nirmitāḥ / sattvāḥ svabījasaṃtānaṃ paśyante buddhadarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिनिमित्तसंबन्धाद्विकल्पः संप्रवर्तते । विकल्पा तथता नान्या न निमित्ता विकल्पना

bhrāntinimittasaṃbandhādvikalpaḥ saṃpravartate / vikalpā tathatā nānyā na nimittā vikalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाभाविकश्च संभोगो निर्मितं पञ्चनिर्मितम् । षट्त्रिंशकं बुद्धगणं बुद्धः स्वाभाविको भवेत्

svābhāvikaśca saṃbhogo nirmitaṃ pañcanirmitam / ṣaṭtriṃśakaṃ buddhagaṇaṃ buddhaḥ svābhāviko bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीले रक्ते ऽथ लवणे शङ्खे क्षीरे च शार्करे । कषायैः फलपुष्पाद्यैः किरणा यथ भास्करे

nīle rakte 'tha lavaṇe śaṅkhe kṣīre ca śārkare / kaṣāyaiḥ phalapuṣpādyaiḥ kiraṇā yatha bhāskare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न चान्ये न च नानन्ये तरंगा ह्युदधाविव । विज्ञानानि तथा सप्त चित्तेन सह संयुता

na cānye na ca nānanye taraṃgā hyudadhāviva / vijñānāni tathā sapta cittena saha saṃyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधेः परिणामो ऽसौ तरंगाणां विचित्रता । आलयं हि तथा चित्रं विज्ञानाख्यं प्रवर्तते

udadheḥ pariṇāmo 'sau taraṃgāṇāṃ vicitratā / ālayaṃ hi tathā citraṃ vijñānākhyaṃ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं मनश्च विज्ञानं लक्षणार्थं प्रकल्प्यते । अभिन्नलक्षणान्यष्टौ न च लक्ष्यं न लक्षणम्

cittaṃ manaśca vijñānaṃ lakṣaṇārthaṃ prakalpyate / abhinnalakṣaṇānyaṣṭau na ca lakṣyaṃ na lakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधेश्च तरंगाणां यथा नास्ति विशेषणम् । विज्ञानानां तथा चित्ते परिणामो न लभ्यते

udadheśca taraṃgāṇāṃ yathā nāsti viśeṣaṇam / vijñānānāṃ tathā citte pariṇāmo na labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तेन चीयते कर्म मनसा च विचीयते । विज्ञानेन विजानाति दृश्यं कल्पेति पञ्चभिः

cittena cīyate karma manasā ca vicīyate / vijñānena vijānāti dṛśyaṃ kalpeti pañcabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलरक्तप्रकार हि विज्ञानं ख्यायते नृणाम् । तरंगचित्तसाधर्म्यं वद कस्मान्महामुने

nīlaraktaprakāra hi vijñānaṃ khyāyate nṛṇām / taraṃgacittasādharmyaṃ vada kasmānmahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलरक्तप्रकारं हि तरंगेषु न विद्यते । वृत्तिश्च वर्ण्यते चित्ते लक्षणार्थं हि बालिशाः

nīlaraktaprakāraṃ hi taraṃgeṣu na vidyate / vṛttiśca varṇyate citte lakṣaṇārthaṃ hi bāliśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य विद्यते वृत्तिः स्वचित्तं ग्राह्यवर्जितम् । ग्राह्ये सति हि वै ग्राहस्तरंगैः सह साध्यते

na tasya vidyate vṛttiḥ svacittaṃ grāhyavarjitam / grāhye sati hi vai grāhastaraṃgaiḥ saha sādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहभोगप्रतिष्ठानं विज्ञानं ख्यायते नृणाम् । तेनास्य दृश्यते वृत्तिस्तरंगैः सहसादृशा

dehabhogapratiṣṭhānaṃ vijñānaṃ khyāyate nṛṇām / tenāsya dṛśyate vṛttistaraṃgaiḥ sahasādṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उअदधिस्तरंगभावेन नृत्यमानो विभाव्यते । आलयस्य तथा वृत्तिः कस्माद्बुद्ध्या न गृह्यते

uadadhistaraṃgabhāvena nṛtyamāno vibhāvyate / ālayasya tathā vṛttiḥ kasmādbuddhyā na gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालानां बुद्धिवैकल्यादालयं ह्युदधेर्यथा । तरंगवृत्तिसाधर्म्या दृष्टान्तेनोपनीयते

bālānāṃ buddhivaikalyādālayaṃ hyudadheryathā / taraṃgavṛttisādharmyā dṛṣṭāntenopanīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदेति भास्करो यद्वत्समं हीनोत्तमे जने । तथा त्वं लोकप्रद्योत तत्त्वं देशेसि बालिशान्

udeti bhāskaro yadvatsamaṃ hīnottame jane / tathā tvaṃ lokapradyota tattvaṃ deśesi bāliśān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्वा धर्मेष्ववस्थानं कस्मात्तत्त्वं न भाषसे । भाषसे यदि तत्त्वं वै तत्त्वं चित्ते न विद्यते

kṛtvā dharmeṣvavasthānaṃ kasmāttattvaṃ na bhāṣase / bhāṣase yadi tattvaṃ vai tattvaṃ citte na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदधेर्यथा तरंगाणि दर्पणे सुपिने यथा । दृश्यन्ते युगपत्काले तथा चित्तं स्वगोचरे । वैकल्याद्विषयाणां हि क्रमवृत्त्या प्रवर्तते

udadheryathā taraṃgāṇi darpaṇe supine yathā / dṛśyante yugapatkāle tathā cittaṃ svagocare / vaikalyādviṣayāṇāṃ hi kramavṛttyā pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानेन विजानाति मनसा मन्यते पुनः । पञ्चानां ख्यायते दृश्यं क्रमो नास्ति समाहिते

vijñānena vijānāti manasā manyate punaḥ / pañcānāṃ khyāyate dṛśyaṃ kramo nāsti samāhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्राचार्यो यथा कश्चिच्चित्रान्तेवासिको ऽपि वा । चित्रार्थे नामयेद्रङ्गं देशनापि तथा मम

citrācāryo yathā kaściccitrāntevāsiko 'pi vā / citrārthe nāmayedraṅgaṃ deśanāpi tathā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रङ्गे न विद्यते चित्रं न कुड्ये न च भाजने । सत्त्वानां कर्षणार्थाय रङ्गैश्चित्रं विकल्प्यते

raṅge na vidyate citraṃ na kuḍye na ca bhājane / sattvānāṃ karṣaṇārthāya raṅgaiścitraṃ vikalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशनाव्यभिचारी च तत्त्वं ह्यक्षरवर्जितम् । कृत्वा धर्मे व्यवस्थानं तत्त्वं देशेमि योगिनाम्

deśanāvyabhicārī ca tattvaṃ hyakṣaravarjitam / kṛtvā dharme vyavasthānaṃ tattvaṃ deśemi yoginām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वं प्रत्यात्मगतिकं कल्प्यकल्पनवर्जितम् । देशेमि जिनपुत्राणां बालानां देशनान्यथा

tattvaṃ pratyātmagatikaṃ kalpyakalpanavarjitam / deśemi jinaputrāṇāṃ bālānāṃ deśanānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रा हि यथा माया दृश्यते न च विद्यते । देशना हि तथा चित्रा दृश्यते ऽव्यभिचारिणी

vicitrā hi yathā māyā dṛśyate na ca vidyate / deśanā hi tathā citrā dṛśyate 'vyabhicāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशना हि यदन्यस्य तदन्यस्याप्यदेशना । आतुरे आतुरे यद्वद्भिषग्द्रव्यं प्रयच्छति । बुद्धा हि तद्वत्सत्त्वानां चित्तमात्रं वदन्ति ते

deśanā hi yadanyasya tadanyasyāpyadeśanā / āture āture yadvadbhiṣagdravyaṃ prayacchati / buddhā hi tadvatsattvānāṃ cittamātraṃ vadanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यवासनबीजेन विकल्पः संप्रवर्तते । तन्त्रं हि येन गृह्णाति यद्गृह्णाति स कल्पितम्

bāhyavāsanabījena vikalpaḥ saṃpravartate / tantraṃ hi yena gṛhṇāti yadgṛhṇāti sa kalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यमालम्बनं गृह्यं चित्तं चाश्रित्य जायते । द्विधा प्रवर्तते भ्रान्तिस्तृतीयं नास्ति कारणम्

bāhyamālambanaṃ gṛhyaṃ cittaṃ cāśritya jāyate / dvidhā pravartate bhrāntistṛtīyaṃ nāsti kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्माच्च जायते भ्रान्तिर्यदाश्रित्य च जायते । षड्द्वादशाष्टादशकं चित्तमेव वदाम्यहम्

yasmācca jāyate bhrāntiryadāśritya ca jāyate / ṣaḍdvādaśāṣṭādaśakaṃ cittameva vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वबीजग्राह्यसंबन्धादात्मग्राहः प्रहीयते । चित्तकल्पावतारेण धर्मग्राहः प्रहीयते

svabījagrāhyasaṃbandhādātmagrāhaḥ prahīyate / cittakalpāvatāreṇa dharmagrāhaḥ prahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्तु आलयविज्ञानं तद्विज्ञानं प्रवर्तते । आध्यात्मिकं ह्यायतनं भवेद्बाह्यं यदाभया

yattu ālayavijñānaṃ tadvijñānaṃ pravartate / ādhyātmikaṃ hyāyatanaṃ bhavedbāhyaṃ yadābhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रकेशग्रहणं स्वप्नरूपं यथाबुधैः । संस्कृतासंस्कृतं नित्यं कल्प्यते न च विद्यते

nakṣatrakeśagrahaṇaṃ svapnarūpaṃ yathābudhaiḥ / saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nityaṃ kalpyate na ca vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वनगरं माया मृगतृष्णाम्भसां यथा । असन्तो वा विदृश्यन्ते परतन्त्रं तथा भवेत्

gandharvanagaraṃ māyā mṛgatṛṣṇāmbhasāṃ yathā / asanto vā vidṛśyante paratantraṃ tathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मेन्द्रियोपचारं हि त्रिचित्ते देशयाम्यहम् । चित्तं मनश्च विज्ञानं स्वलक्षणविसंयुता

ātmendriyopacāraṃ hi tricitte deśayāmyaham / cittaṃ manaśca vijñānaṃ svalakṣaṇavisaṃyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं मनश्च विज्ञानं नैरात्म्यं स्याद्द्वयं तथा । पञ्च धर्माः स्वभावा हि बुद्धानां गोचरो ह्ययम्

cittaṃ manaśca vijñānaṃ nairātmyaṃ syāddvayaṃ tathā / pañca dharmāḥ svabhāvā hi buddhānāṃ gocaro hyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणेन भवेत्रीणी एकं वासनहेतुकाः । रङ्गं हि यथाप्येकं कुड्ये चित्रं विदृश्यते

lakṣaṇena bhavetrīṇī ekaṃ vāsanahetukāḥ / raṅgaṃ hi yathāpyekaṃ kuḍye citraṃ vidṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैरात्म्यमद्वयं चित्तं मनोविज्ञानमेव च । पञ्च धर्माः स्वभावा हि मम गोत्रे न सन्ति ते

nairātmyamadvayaṃ cittaṃ manovijñānameva ca / pañca dharmāḥ svabhāvā hi mama gotre na santi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तलक्षणनिर्मुक्तं विज्ञानमनवर्जितम् । धर्मस्वभावविरहं गोत्रं ताथागतं लभेत्

cittalakṣaṇanirmuktaṃ vijñānamanavarjitam / dharmasvabhāvavirahaṃ gotraṃ tāthāgataṃ labhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कायेन वाचा मनसा न तत्र क्रियते शुभम् । गोत्रं ताथागतं शुद्धं समुदाचारवर्जितम्

kāyena vācā manasā na tatra kriyate śubham / gotraṃ tāthāgataṃ śuddhaṃ samudācāravarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिज्ञैर्वशितैः शुद्धं समाधिबलमण्डितम् । कायं मनोमयं चित्तं गोत्रं ताथागतं शुभम्

abhijñairvaśitaiḥ śuddhaṃ samādhibalamaṇḍitam / kāyaṃ manomayaṃ cittaṃ gotraṃ tāthāgataṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यात्मवेद्यं ह्यमलं हेतुलक्षणवर्जितम् । अष्टमी बुद्धभूमिश्च गोत्रं ताथागतं भवेत्

pratyātmavedyaṃ hyamalaṃ hetulakṣaṇavarjitam / aṣṭamī buddhabhūmiśca gotraṃ tāthāgataṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरंगमा साधुमती धर्ममेघा तथागती । एतद्धि गोत्रं बुद्धानां शेषा यानद्वयावहा

dūraṃgamā sādhumatī dharmameghā tathāgatī / etaddhi gotraṃ buddhānāṃ śeṣā yānadvayāvahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वसंतानभेदेन लक्षणार्थं च बालिशाम् । देश्यन्ते भूमयः सप्त बुद्धैश्चित्तवशं गताः

sattvasaṃtānabhedena lakṣaṇārthaṃ ca bāliśām / deśyante bhūmayaḥ sapta buddhaiścittavaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाक्कायचित्तदौष्ठुल्यं सप्तम्यां न प्रवर्तते । अष्टम्यां ह्याश्रयस्तस्य स्वप्नौघसमसादृशः

vākkāyacittadauṣṭhulyaṃ saptamyāṃ na pravartate / aṣṭamyāṃ hyāśrayastasya svapnaughasamasādṛśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूम्यष्टम्यां च पञ्चम्यां शिल्पविद्याकलागमम् । कुर्वन्ति जिनपुत्रा वै नृपत्वं च भवालये

bhūmyaṣṭamyāṃ ca pañcamyāṃ śilpavidyākalāgamam / kurvanti jinaputrā vai nṛpatvaṃ ca bhavālaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पादमथ नोत्पादं शून्याशून्यं न कल्पयेत् । स्वभावमस्वभावत्वं चित्तमात्रे न विद्यते

utpādamatha notpādaṃ śūnyāśūnyaṃ na kalpayet / svabhāvamasvabhāvatvaṃ cittamātre na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तथ्यमिदं तथ्यमिदं मिथ्या विकल्पयेत् । प्रत्येकश्रावकाणां च देशना न जिनौरसाम्

idaṃ tathyamidaṃ tathyamidaṃ mithyā vikalpayet / pratyekaśrāvakāṇāṃ ca deśanā na jinaurasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्चासच्च सतो नैव क्षणिकं लक्षणं न वै । प्रज्ञप्तिद्रव्यसन्नैव चित्तमात्रे न विद्यते

saccāsacca sato naiva kṣaṇikaṃ lakṣaṇaṃ na vai / prajñaptidravyasannaiva cittamātre na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावा विद्यन्ति संवृत्या परमार्थे न भावकाः । निःस्वभावेषु या भ्रान्तिस्तत्सत्यं संवृतिर्भवेत्

bhāvā vidyanti saṃvṛtyā paramārthe na bhāvakāḥ / niḥsvabhāveṣu yā bhrāntistatsatyaṃ saṃvṛtirbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्सु सर्वधर्मेषु प्रज्ञप्तिः क्रियते मया । अभिलापो व्यवहारश्च बालानां तत्त्ववर्जितः

asatsu sarvadharmeṣu prajñaptiḥ kriyate mayā / abhilāpo vyavahāraśca bālānāṃ tattvavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिलापसंभवो भावो विद्यते ह्यर्थगोचरः । अभिलापसंभवो भावो दृष्ट्वा वै नास्ति विद्यते

abhilāpasaṃbhavo bhāvo vidyate hyarthagocaraḥ / abhilāpasaṃbhavo bhāvo dṛṣṭvā vai nāsti vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुड्याभावे यथा चित्रं छायायां स्थाणुवर्जिते । आलयं तु तथा शुद्धं तरंगे न विराजते

kuḍyābhāve yathā citraṃ chāyāyāṃ sthāṇuvarjite / ālayaṃ tu tathā śuddhaṃ taraṃge na virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नटवत्तिष्ठते चित्तं मनो विदूषसादृशम् । विज्ञानपञ्चकैः सार्धं दृश्यं कल्पति रङ्गवत्

naṭavattiṣṭhate cittaṃ mano vidūṣasādṛśam / vijñānapañcakaiḥ sārdhaṃ dṛśyaṃ kalpati raṅgavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशनाधर्मनिष्यन्दो यच्च निष्यन्दनिर्मितम् । बुद्धा ह्येते भवेत्पौराः शेषा निर्माणविग्रहाः

deśanādharmaniṣyando yacca niṣyandanirmitam / buddhā hyete bhavetpaurāḥ śeṣā nirmāṇavigrahāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यं न विद्यते चित्तं चित्तं दृश्यात्प्रमुह्यते । देहभोगप्रतिष्ठानमालयं ख्यायते नृणाम्

dṛśyaṃ na vidyate cittaṃ cittaṃ dṛśyātpramuhyate / dehabhogapratiṣṭhānamālayaṃ khyāyate nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं मनश्च विज्ञानं स्वभावं धर्मपञ्चकम् । नैरात्म्यं द्वितयं शुद्धं प्रभाषन्ते विनायकाः

cittaṃ manaśca vijñānaṃ svabhāvaṃ dharmapañcakam / nairātmyaṃ dvitayaṃ śuddhaṃ prabhāṣante vināyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तार्किकाणामविषयं श्रावकाणां न चैव हि । यं देशयन्ति वै नाथा प्रत्यात्मगतिगोचरम्

tārkikāṇāmaviṣayaṃ śrāvakāṇāṃ na caiva hi / yaṃ deśayanti vai nāthā pratyātmagatigocaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घह्रस्वादिसंबद्धमन्योन्यतः प्रवर्तते । अस्तित्वसाधका नास्ति अस्ति नास्तित्वसाधकम्

dīrghahrasvādisaṃbaddhamanyonyataḥ pravartate / astitvasādhakā nāsti asti nāstitvasādhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुशो विभज्य द्रव्यं न वै रूपं विकल्पयेत् । चित्तमात्रव्यवस्थानं कुदृष्ट्या न प्रसीदति

aṇuśo vibhajya dravyaṃ na vai rūpaṃ vikalpayet / cittamātravyavasthānaṃ kudṛṣṭyā na prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा शून्यतां विकल्पेथ माशून्यमिति वा पुनः । नास्त्यस्ति कल्पनैवेयं कल्प्यमर्थं न विद्यते

mā śūnyatāṃ vikalpetha māśūnyamiti vā punaḥ / nāstyasti kalpanaiveyaṃ kalpyamarthaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुणाणुद्रव्यसंघातै रूपं बालैर्विकल्प्यते । एकैकमणुशो नास्ति अतो ऽप्यर्थं न विद्यते

guṇāṇudravyasaṃghātai rūpaṃ bālairvikalpyate / ekaikamaṇuśo nāsti ato 'pyarthaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वचित्तं दृश्यसंस्थानं बहिर्धा ख्यायते नृणाम् । बाह्यं न विद्यते दृश्यमतो ऽप्यर्थं न विद्यते

svacittaṃ dṛśyasaṃsthānaṃ bahirdhā khyāyate nṛṇām / bāhyaṃ na vidyate dṛśyamato 'pyarthaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रं केशोण्डुकं मायां स्वप्न गन्धर्वमेव च । अलातं मृगतृष्णा च असन्तं ख्यायते नृणाम्

citraṃ keśoṇḍukaṃ māyāṃ svapna gandharvameva ca / alātaṃ mṛgatṛṣṇā ca asantaṃ khyāyate nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यानित्यं तथैकत्वमुभयं नोभयं तथा । अनादिदोषसंबद्धा बालाः कल्पेन्ति मोहिताः

nityānityaṃ tathaikatvamubhayaṃ nobhayaṃ tathā / anādidoṣasaṃbaddhā bālāḥ kalpenti mohitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानव्यवस्था नैवास्ति यानमेकं वदाम्यहम् । परिकर्षणार्थं बालानां यानभेदं वदाम्यहम्

yānavyavasthā naivāsti yānamekaṃ vadāmyaham / parikarṣaṇārthaṃ bālānāṃ yānabhedaṃ vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्तयस्तथा तिस्रो धर्मनैरात्म्यमेव च । समताज्ञानक्लेशाख्या विमुक्त्या ते विवर्जिताः

vimuktayastathā tisro dharmanairātmyameva ca / samatājñānakleśākhyā vimuktyā te vivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि काष्ठमुदधौ तरंगैर्विप्रवाह्यते । तथा च श्रावको मूढो लक्षणेन प्रवाह्यते

yathā hi kāṣṭhamudadhau taraṃgairvipravāhyate / tathā ca śrāvako mūḍho lakṣaṇena pravāhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्ठागतिर्न तत्तस्या न च भूयो निवर्तते । समाधिकायं संप्राप्य आ कल्पान्न प्रबुध्यते

niṣṭhāgatirna tattasyā na ca bhūyo nivartate / samādhikāyaṃ saṃprāpya ā kalpānna prabudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाक्लेशसंबद्धा पर्युत्थानैर्विसंयुताः । समाधिमदमत्तास्ते धातौ तिष्ठन्त्यनास्रवे

vāsanākleśasaṃbaddhā paryutthānairvisaṃyutāḥ / samādhimadamattāste dhātau tiṣṭhantyanāsrave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि मत्तः पुरुषो मद्याभावाद्विबुध्यते । तथा ते बुद्धधर्माख्यं कायं प्राप्स्यन्ति मामकम्

yathā hi mattaḥ puruṣo madyābhāvādvibudhyate / tathā te buddhadharmākhyaṃ kāyaṃ prāpsyanti māmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पङ्कमग्नो यथा हस्ती इतस्ततो न धावति । समाधिमदमग्ना वै तथा तिष्ठन्ति श्रावकाः

paṅkamagno yathā hastī itastato na dhāvati / samādhimadamagnā vai tathā tiṣṭhanti śrāvakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिष्ठानं नरेन्द्राणां प्रणीधानैर्विशोधितम् । अभिषेकसमाध्याद्यं प्रथमा दशमी च वै

adhiṣṭhānaṃ narendrāṇāṃ praṇīdhānairviśodhitam / abhiṣekasamādhyādyaṃ prathamā daśamī ca vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशं शशशृङ्गं च वन्ध्यायाः पुत्र एव च । असन्तश्चाभिलप्यन्ते तथा भावेषु कल्पना

ākāśaṃ śaśaśṛṅgaṃ ca vandhyāyāḥ putra eva ca / asantaścābhilapyante tathā bhāveṣu kalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाहेतुकं लोकं नासन्न सदसत्क्वचित् । ये पश्यन्ति विमुच्यन्ते धर्मनैरात्म्यकोविदाः

vāsanāhetukaṃ lokaṃ nāsanna sadasatkvacit / ye paśyanti vimucyante dharmanairātmyakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावकल्पितं नाम परभावश्च तन्त्रजः । निष्पन्नं तथतेत्युक्तं सूत्रे सूत्रे सदा मया

svabhāvakalpitaṃ nāma parabhāvaśca tantrajaḥ / niṣpannaṃ tathatetyuktaṃ sūtre sūtre sadā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यञ्जनं पदकायं च नाम चापि विशेषतः । बालाः सजन्ति दुर्मेधा यथा पङ्के महागजाः

vyañjanaṃ padakāyaṃ ca nāma cāpi viśeṣataḥ / bālāḥ sajanti durmedhā yathā paṅke mahāgajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवयानं ब्रह्मयानं श्रावकीयं तथैव च । ताथागतं च प्रत्येकं यानान्येतान् वदाम्यहम्

devayānaṃ brahmayānaṃ śrāvakīyaṃ tathaiva ca / tāthāgataṃ ca pratyekaṃ yānānyetān vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानानां नास्ति वै निष्ठा यावच्चित्तं प्रवर्तते । चित्ते तु वै परावृत्ते न यानं न च यायिनः

yānānāṃ nāsti vai niṣṭhā yāvaccittaṃ pravartate / citte tu vai parāvṛtte na yānaṃ na ca yāyinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं विकल्पो विज्ञप्तिर्मनो विज्ञानमेव च । आलयं त्रिभवश्चेष्टा एते चित्तस्य पर्ययाः

cittaṃ vikalpo vijñaptirmano vijñānameva ca / ālayaṃ tribhavaśceṣṭā ete cittasya paryayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुरुष्माथ विज्ञानमालयो जीवितेन्द्रियम् । मनश्च मनविज्ञानं विकल्पस्य विशेषणम्

āyuruṣmātha vijñānamālayo jīvitendriyam / manaśca manavijñānaṃ vikalpasya viśeṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तेन धार्यते कायो मनो मन्यति वै सदा । विज्ञानं चित्तविषयं विज्ञानैः सह छिन्दति

cittena dhāryate kāyo mano manyati vai sadā / vijñānaṃ cittaviṣayaṃ vijñānaiḥ saha chindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा हि माता इत्युक्ता अविद्या च तथा पिता । विषयावबोधाद्विज्ञानं बुद्ध इत्युपदिश्यते

tṛṣṇā hi mātā ityuktā avidyā ca tathā pitā / viṣayāvabodhādvijñānaṃ buddha ityupadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्हन्तो ह्यनुशयाः स्कन्धाः संघः स्कन्धकपञ्चकः । निरन्तरान्तरच्छेदात्कर्म ह्यानन्तरं भवेत्

arhanto hyanuśayāḥ skandhāḥ saṃghaḥ skandhakapañcakaḥ / nirantarāntaracchedātkarma hyānantaraṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैरात्म्यस्य द्वयं क्लेशास्तथैवावरणद्वयम् । अचिन्त्यपरिणामिन्याश्च्युतेर्लाभास्तथागताः

nairātmyasya dvayaṃ kleśāstathaivāvaraṇadvayam / acintyapariṇāminyāścyuterlābhāstathāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धान्तश्च नयश्चापि प्रत्यात्मं शासनं च वै । ये पश्यन्ति विभागज्ञा न ते तर्कवशं गताः

siddhāntaśca nayaścāpi pratyātmaṃ śāsanaṃ ca vai / ye paśyanti vibhāgajñā na te tarkavaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भावो विद्यते सत्यं यथा बालैर्विकल्प्यते । अभावेन तु वै मोक्षं कथं नेच्छन्ति तार्किकाः

na bhāvo vidyate satyaṃ yathā bālairvikalpyate / abhāvena tu vai mokṣaṃ kathaṃ necchanti tārkikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पादभङ्गसंबद्धं संस्कृतं प्रतिपश्यतः । दृष्टिद्वयं प्रपुष्णन्ति न च जानन्ति प्रत्ययान्

utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ saṃskṛtaṃ pratipaśyataḥ / dṛṣṭidvayaṃ prapuṣṇanti na ca jānanti pratyayān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकमेव भवेत्सत्यं निर्वाणं मनवर्जितम् । कदलीस्वप्नमायाभं लोकं पश्येद्विकल्पितम्

ekameva bhavetsatyaṃ nirvāṇaṃ manavarjitam / kadalīsvapnamāyābhaṃ lokaṃ paśyedvikalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागो न विद्यते द्वेषो मोहश्चापि न पुद्गलः । तृष्णाया ह्युदिताः स्कन्धा विद्यन्ते स्वप्नसादृशाः

rāgo na vidyate dveṣo mohaścāpi na pudgalaḥ / tṛṣṇāyā hyuditāḥ skandhā vidyante svapnasādṛśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यां च रात्र्यां धिगमो यस्यां च परिनिर्वृतः । एतस्मिन्नन्तरे नास्ति मया किंचित्प्रकाशितम्

yasyāṃ ca rātryāṃ dhigamo yasyāṃ ca parinirvṛtaḥ / etasminnantare nāsti mayā kiṃcitprakāśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यात्मधर्मस्थितितां संधाय कथितं मया । तैश्च बुद्धैर्मया चैव न च किंचिद्विशेषितम्

pratyātmadharmasthititāṃ saṃdhāya kathitaṃ mayā / taiśca buddhairmayā caiva na ca kiṃcidviśeṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रव्यवद्विद्यते ह्यात्मा स्कन्धा लक्षणवर्जिताः । स्कन्धा विद्यन्ति भावेन आत्मा तेषु न विद्यते

dravyavadvidyate hyātmā skandhā lakṣaṇavarjitāḥ / skandhā vidyanti bhāvena ātmā teṣu na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपत्तिं विभावन्तो क्लेशैर्मानुषसंगमैः । मुच्यते सर्वदुःखेभ्यः स्वचित्तं पश्यतो जगत्

pratipattiṃ vibhāvanto kleśairmānuṣasaṃgamaiḥ / mucyate sarvaduḥkhebhyaḥ svacittaṃ paśyato jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणैः प्रत्ययैश्चापि येषां लोकः प्रवर्तते । चातुष्कोटिकया युक्तो न ते मन्नयकोविदाः

kāraṇaiḥ pratyayaiścāpi yeṣāṃ lokaḥ pravartate / cātuṣkoṭikayā yukto na te mannayakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदसन्न जायते लोको नासन्न सदसत्क्वचित् । प्रत्ययैः कारणैश्चापि कथं बालैर्विकल्प्यते

sadasanna jāyate loko nāsanna sadasatkvacit / pratyayaiḥ kāraṇaiścāpi kathaṃ bālairvikalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सन्नासन्न सदसद्यदा लोकं प्रपश्यति । तदा व्यावर्तते चित्तं नैरात्म्यं चाधिगच्छति

na sannāsanna sadasadyadā lokaṃ prapaśyati / tadā vyāvartate cittaṃ nairātmyaṃ cādhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पन्नाः सर्वभावा यस्मात्प्रत्ययसंभवाः । कार्यं हि प्रत्ययाः सर्वे न कार्याज्जायते भवः

anutpannāḥ sarvabhāvā yasmātpratyayasaṃbhavāḥ / kāryaṃ hi pratyayāḥ sarve na kāryājjāyate bhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यं न जायते कार्यं द्वित्वं कार्ये प्रसज्यते । न च द्वित्वप्रसङ्गेन कार्याभावोपलभ्यते

kāryaṃ na jāyate kāryaṃ dvitvaṃ kārye prasajyate / na ca dvitvaprasaṅgena kāryābhāvopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलम्बालम्बविगतं यदा पश्यति संस्कृतम् । निमित्तं चित्तमात्रं हि चित्तमात्रं वदाम्यहम्

ālambālambavigataṃ yadā paśyati saṃskṛtam / nimittaṃ cittamātraṃ hi cittamātraṃ vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रास्वभावसंस्थानं प्रत्ययैर्भाववर्जितम् । निष्ठाभावपरं ब्रह्म एतां मात्रां वदाम्यहम्

mātrāsvabhāvasaṃsthānaṃ pratyayairbhāvavarjitam / niṣṭhābhāvaparaṃ brahma etāṃ mātrāṃ vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.