Saddharmalankavatarasutra 10

जन्याभावो ह्यनुत्पादः तीर्थ्यदोषविवर्जितः । देशेमि संकलामात्रं न च बालैर्विभाव्यते

janyābhāvo hyanutpādaḥ tīrthyadoṣavivarjitaḥ / deśemi saṃkalāmātraṃ na ca bālairvibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य जन्यो हि भावो ऽस्ति संकलायाः पृथक् क्वचित् । अहेतुवादी विज्ञेयः संकलाया विनाशकः

yasya janyo hi bhāvo 'sti saṃkalāyāḥ pṛthak kvacit / ahetuvādī vijñeyaḥ saṃkalāyā vināśakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदीपद्रव्यजातीनां व्यञ्जका संकला भवेत् । यस्य भावो भवेत्कश्चित्संकलायाः पृथक् क्वचित्

pradīpadravyajātīnāṃ vyañjakā saṃkalā bhavet / yasya bhāvo bhavetkaścitsaṃkalāyāḥ pṛthak kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्वभावो ह्यनुत्पन्नः प्रकृत्या गगनोपमः । संकलायाः पृथग्भूतो यो धर्मः कल्पितो ऽबुधैः

asvabhāvo hyanutpannaḥ prakṛtyā gaganopamaḥ / saṃkalāyāḥ pṛthagbhūto yo dharmaḥ kalpito 'budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयमन्यमनुत्पादमार्याणां प्राप्तिधर्मता । यश्च तस्य अनुत्पादं तदनुत्पादक्षान्तिः स्यात्

ayamanyamanutpādamāryāṇāṃ prāptidharmatā / yaśca tasya anutpādaṃ tadanutpādakṣāntiḥ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सर्वमिमं लोकं संकलामेव पश्यति । संकलामात्रमेवेदं तदा चित्तं समाध्यते

yadā sarvamimaṃ lokaṃ saṃkalāmeva paśyati / saṃkalāmātramevedaṃ tadā cittaṃ samādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानतृष्णाकर्मादि संकलाध्यात्मिका भवेत् । खजमृद्दण्डचक्रादि बीजभूतादि बाहिरम्

ajñānatṛṣṇākarmādi saṃkalādhyātmikā bhavet / khajamṛddaṇḍacakrādi bījabhūtādi bāhiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परतो यस्य वै भावः प्रत्ययैर्जायते क्वचित् । न संकलामात्रमेवेदं न ते युक्त्यागमे स्थिताः

parato yasya vai bhāvaḥ pratyayairjāyate kvacit / na saṃkalāmātramevedaṃ na te yuktyāgame sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि जन्यो न भावो ऽस्ति स्याद्बुद्धिः कस्य प्रत्ययात् । अन्योन्यप्रत्यया ह्येते ते तेन प्रत्ययाः स्मृताः

yadi janyo na bhāvo 'sti syādbuddhiḥ kasya pratyayāt / anyonyapratyayā hyete te tena pratyayāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णद्रवचलकठिना बालैर्धर्मा विकल्पिताः । कलापो ऽयं न धर्मो ऽस्ति अतो वै निःस्वभावता

uṣṇadravacalakaṭhinā bālairdharmā vikalpitāḥ / kalāpo 'yaṃ na dharmo 'sti ato vai niḥsvabhāvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैद्या यथातुरवशात्क्रियाभेदं प्रकुर्वते । न तु शास्त्रस्य भेदो ऽस्ति दोषभेदस्तु विद्यते

vaidyā yathāturavaśātkriyābhedaṃ prakurvate / na tu śāstrasya bhedo 'sti doṣabhedastu vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाहं सत्त्वसंताने क्लेशदोषैः सुदूषितैः । इन्द्रियाणां बलं ज्ञात्वा नयं देशेमि बालिशान्

tathāhaṃ sattvasaṃtāne kleśadoṣaiḥ sudūṣitaiḥ / indriyāṇāṃ balaṃ jñātvā nayaṃ deśemi bāliśān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्लेशेन्द्रियभेदेन शासनं भिद्यते मम । एकमेव भवेद्यानं मार्गमष्टाङ्गिकं शिवम्

na kleśendriyabhedena śāsanaṃ bhidyate mama / ekameva bhavedyānaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटपटमुकुटविषाणहेतुकशशविषाणानास्तित्वम् । यद्धेतुसमुत्पन्नं स च नास्ति ते ऽवगन्तव्यम्

ghaṭapaṭamukuṭaviṣāṇahetukaśaśaviṣāṇānāstitvam / yaddhetusamutpannaṃ sa ca nāsti te 'vagantavyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तित्वसाधकं नास्ति नास्ति नास्ति न युज्यते । अस्तित्वं नास्त्यपेक्ष्यं हि अन्योन्यापेक्षकारणम्

astitvasādhakaṃ nāsti nāsti nāsti na yujyate / astitvaṃ nāstyapekṣyaṃ hi anyonyāpekṣakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचिदाश्रित्य पुनः किंचित्ख्यायते यस्य वै मतम् । अहेतुकं यदाश्रित्य किंचिच्चाहेतुकं न तु

kiṃcidāśritya punaḥ kiṃcitkhyāyate yasya vai matam / ahetukaṃ yadāśritya kiṃciccāhetukaṃ na tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तदन्यमाश्रित्य तदप्यन्यस्य ख्यायते । अनवस्था प्रसज्येत किंचिच्च किं च नो भवेत्

atha tadanyamāśritya tadapyanyasya khyāyate / anavasthā prasajyeta kiṃcicca kiṃ ca no bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रित्य पर्णकाष्ठादीन् यथा माया प्रसज्यते । वस्तु तद्वत्समाश्रित्य वैचित्र्यं ख्यायते नृणाम्

āśritya parṇakāṣṭhādīn yathā māyā prasajyate / vastu tadvatsamāśritya vaicitryaṃ khyāyate nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायाजालं न पर्णानि न काष्ठं न च शर्करा । मायैव दृश्यते बालैर्मायाकारेण चाश्रयम्

māyājālaṃ na parṇāni na kāṣṭhaṃ na ca śarkarā / māyaiva dṛśyate bālairmāyākāreṇa cāśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा वस्तु समाश्रित्य यदि किंचिद्विनश्यति । दृश्यकाले द्वयं नास्ति कथं किंचिद्विकल्प्यते

tathā vastu samāśritya yadi kiṃcidvinaśyati / dṛśyakāle dvayaṃ nāsti kathaṃ kiṃcidvikalpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पैर्विकल्पितं नास्ति विकल्पश्च न विद्यते । विकल्पे ह्यविद्यमाने तु न संसृतिर्न निर्वृतिः

vikalpairvikalpitaṃ nāsti vikalpaśca na vidyate / vikalpe hyavidyamāne tu na saṃsṛtirna nirvṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पे ह्यविद्यमाने तु विकल्पो न प्रवर्तते । अप्रवृत्तिं कथं चित्तं चित्तमात्रं न युज्यते

vikalpe hyavidyamāne tu vikalpo na pravartate / apravṛttiṃ kathaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकमतिभिन्नत्वाच्छासने नास्ति सारता । साराभावान्न मोक्षो ऽस्ति न च लोकविचित्रता

anekamatibhinnatvācchāsane nāsti sāratā / sārābhāvānna mokṣo 'sti na ca lokavicitratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यं न विद्यते दृश्यं यथा बालैर्विकल्प्यते । बिम्बवत्ख्यायते चित्तं वासनैर्भ्रमणीकृतम्

bāhyaṃ na vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate / bimbavatkhyāyate cittaṃ vāsanairbhramaṇīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभावा ह्यनुत्पन्ना असत्सदसंभवाः । चित्तमात्रमिदं सर्वं कल्पनाभिश्च वर्जितम्

sarvabhāvā hyanutpannā asatsadasaṃbhavāḥ / cittamātramidaṃ sarvaṃ kalpanābhiśca varjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालैर्भावाः समाख्याताः प्रत्ययैर्न तु पण्डितैः । स्वभावचित्तनिर्मुक्तश्चित्तमार्योपगं शिवम्

bālairbhāvāḥ samākhyātāḥ pratyayairna tu paṇḍitaiḥ / svabhāvacittanirmuktaścittamāryopagaṃ śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांख्या वैशेषिका नग्ना विप्राः पाशुपतास्तथा । असत्सद्दृष्टिपतिता विविक्तार्थविवर्जिताः

sāṃkhyā vaiśeṣikā nagnā viprāḥ pāśupatāstathā / asatsaddṛṣṭipatitā viviktārthavivarjitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःस्वभावा ह्यनुत्पन्नाः शून्या मायोपमामलाः । कस्यैते देशिता बुद्धैस्त्वया च प्रतिवर्णिताः

niḥsvabhāvā hyanutpannāḥ śūnyā māyopamāmalāḥ / kasyaite deśitā buddhaistvayā ca prativarṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनां शुद्धचित्तानां दृष्टितर्कविवर्जिताः । बुद्धा देशेन्ति वै योगं मया च प्रतिवर्णिताः

yogināṃ śuddhacittānāṃ dṛṣṭitarkavivarjitāḥ / buddhā deśenti vai yogaṃ mayā ca prativarṇitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि चित्तमिदं सर्वं कस्मिंल्लोकः प्रतिष्ठितः । गमनागमनं केन दृश्यते भूतले नृणाम्

yadi cittamidaṃ sarvaṃ kasmiṃllokaḥ pratiṣṭhitaḥ / gamanāgamanaṃ kena dṛśyate bhūtale nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकुनिर्यथा गगने विकल्पेन समीरितः । अप्रतिष्ठमनालम्ब्यं चरते भूतले यथा

śakuniryathā gagane vikalpena samīritaḥ / apratiṣṭhamanālambyaṃ carate bhūtale yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि देहिनः सर्वे विकल्पेन समीरिताः । स्वचित्ते चंक्रमन्ते ते गगने शुकनिर्यथा

tathā hi dehinaḥ sarve vikalpena samīritāḥ / svacitte caṃkramante te gagane śukaniryathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहभोगप्रतिष्ठाभं ब्रूहि चित्तं प्रवर्तते । आभा वृत्तिः कथं केन चित्तमात्रं वदाहि मे

dehabhogapratiṣṭhābhaṃ brūhi cittaṃ pravartate / ābhā vṛttiḥ kathaṃ kena cittamātraṃ vadāhi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहभोगप्रतिष्ठाश्च आभा वृत्तिश्च वासनैः । संजायते अयुक्तानामाभा वृत्तिर्विकल्पनैः

dehabhogapratiṣṭhāśca ābhā vṛttiśca vāsanaiḥ / saṃjāyate ayuktānāmābhā vṛttirvikalpanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयो विकल्पितो भावश्चित्तं विषयसंभवम् । दृश्यचित्तपरिज्ञानाद्विकल्पो न प्रवर्तते

viṣayo vikalpito bhāvaścittaṃ viṣayasaṃbhavam / dṛśyacittaparijñānādvikalpo na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाम नाम्नि विसंयुक्तं यदा पश्यति कल्पितम् । बुद्धिबोद्धव्यरहितं संस्कृतं मुच्यते तदा

nāma nāmni visaṃyuktaṃ yadā paśyati kalpitam / buddhiboddhavyarahitaṃ saṃskṛtaṃ mucyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एता बुद्धिर्भवेद्बोध्यं नाम नाम्नि विभावनम् । ये त्वन्यथावबुध्यन्ते न ते बुद्धा न बोधकाः

etā buddhirbhavedbodhyaṃ nāma nāmni vibhāvanam / ye tvanyathāvabudhyante na te buddhā na bodhakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्च धर्माः स्वभावाश्च विज्ञानान्यष्ट एव च । द्वे नैरात्म्ये भवेत्कृत्स्नो महायानपरिग्रहः

pañca dharmāḥ svabhāvāśca vijñānānyaṣṭa eva ca / dve nairātmye bhavetkṛtsno mahāyānaparigrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा बुद्धिश्च बोद्धव्यं विविक्तं पश्यते जगत् । नास्ति नाम विकल्पश्च तदा नाभिप्रवर्तते

yadā buddhiśca boddhavyaṃ viviktaṃ paśyate jagat / nāsti nāma vikalpaśca tadā nābhipravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियाक्षरविकल्पानां निवृत्तिश्चित्तदर्शनात् । अदर्शनात्स्वचित्तस्य विकल्पः संप्रवर्तते

kriyākṣaravikalpānāṃ nivṛttiścittadarśanāt / adarśanātsvacittasya vikalpaḥ saṃpravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो ऽरूपिणः स्कन्धाः संख्या तेषां न विद्यते । भूतैर्विलक्षणै रूपं कथं रूपबहुत्वता

catvāro 'rūpiṇaḥ skandhāḥ saṃkhyā teṣāṃ na vidyate / bhūtairvilakṣaṇai rūpaṃ kathaṃ rūpabahutvatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्षणस्य परित्यागान्न भूतं न च भौतिकम् । अथान्यलक्षणै रूपं कस्मात्स्कन्धैर्न जायते

lakṣaṇasya parityāgānna bhūtaṃ na ca bhautikam / athānyalakṣaṇai rūpaṃ kasmātskandhairna jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्तायतनस्कन्धा यदा पश्यत्यलक्षणाः । तदा निवर्तते चित्तं धर्मनैरात्म्यदर्शनात्

vimuktāyatanaskandhā yadā paśyatyalakṣaṇāḥ / tadā nivartate cittaṃ dharmanairātmyadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयेन्द्रियभेदेन विज्ञानं जायते ऽष्टधा । लक्षणेन भवेत्रीणि निराभासे निवर्तते

viṣayendriyabhedena vijñānaṃ jāyate 'ṣṭadhā / lakṣaṇena bhavetrīṇi nirābhāse nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलयं हि मनस्यात्मा आत्मीयं ज्ञानमेव च । प्रवर्तते द्वयग्राहात्परिज्ञानान्निवर्तते

ālayaṃ hi manasyātmā ātmīyaṃ jñānameva ca / pravartate dvayagrāhātparijñānānnivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यानन्यविनिर्मुक्तं यदा पश्यत्यसंचरम् । तदा द्वयं न कल्पन्ति आत्मा चात्मीयमेव च

anyānanyavinirmuktaṃ yadā paśyatyasaṃcaram / tadā dvayaṃ na kalpanti ātmā cātmīyameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रवृत्तं न पुष्णाति न च विज्ञानकारणम् । कार्यकारणनिर्मुक्तं निरुद्धं न प्रवर्तते

apravṛttaṃ na puṣṇāti na ca vijñānakāraṇam / kāryakāraṇanirmuktaṃ niruddhaṃ na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पं चित्तमात्रं च लोकं केन वदाहि मे । कारणैश्च विसंयुक्तं लक्ष्यलक्षणवर्जितम्

vikalpaṃ cittamātraṃ ca lokaṃ kena vadāhi me / kāraṇaiśca visaṃyuktaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वचित्तं दृश्यते चित्रं दृश्याकारं विकल्पितम् । चित्तदृश्यापरिज्ञानादन्यं चित्तार्थसंग्रहात्

svacittaṃ dṛśyate citraṃ dṛśyākāraṃ vikalpitam / cittadṛśyāparijñānādanyaṃ cittārthasaṃgrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तित्वदृष्टिर्भवति यदा बुद्ध्या न पश्यति । अस्तित्वं हि कथं तस्य चित्तग्राहान्न जायते

nāstitvadṛṣṭirbhavati yadā buddhyā na paśyati / astitvaṃ hi kathaṃ tasya cittagrāhānna jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पो न भावो नाभावो अतो ऽस्तित्वं न जायते । चित्तदृश्यपरिज्ञानाद्विकल्पो न प्रवर्तते

vikalpo na bhāvo nābhāvo ato 'stitvaṃ na jāyate / cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रवृत्ति विकल्पस्य परावृत्ति निराश्रयः । निवार्य पक्षांश्चत्वारो यदि भावा सहेतुकाः

apravṛtti vikalpasya parāvṛtti nirāśrayaḥ / nivārya pakṣāṃścatvāro yadi bhāvā sahetukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संज्ञान्तरविशेषो ऽयं कृतं केन न साधितः । अर्थापत्तिर्भवेत्तेषां कारणाद्वा प्रवर्तते

saṃjñāntaraviśeṣo 'yaṃ kṛtaṃ kena na sādhitaḥ / arthāpattirbhavetteṣāṃ kāraṇādvā pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेतुप्रत्ययसंयोगात्कारणप्रतिषेधतः । नित्यदोषो निवार्यते अनित्या यदि प्रत्ययाः

hetupratyayasaṃyogātkāraṇapratiṣedhataḥ / nityadoṣo nivāryate anityā yadi pratyayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न संभवो न विभवो अनित्यत्वाद्धि बालिशाम् । न हि नश्यमानं किंचिद्वै कारणत्वेन दृश्यते

na saṃbhavo na vibhavo anityatvāddhi bāliśām / na hi naśyamānaṃ kiṃcidvai kāraṇatvena dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टं हि कथं केन नानित्यो जायते भवः । संग्रहैश्च दमेत्सत्त्वान् शीलेन च वशीकरेत्

adṛṣṭaṃ hi kathaṃ kena nānityo jāyate bhavaḥ / saṃgrahaiśca dametsattvān śīlena ca vaśīkaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञया नाशयेद्दृष्टिं विमोक्षैश्च विवर्धयेत् । लोकायतमिदं सर्वं यत्तीर्थ्यैर्देश्यते मृषा

prajñayā nāśayeddṛṣṭiṃ vimokṣaiśca vivardhayet / lokāyatamidaṃ sarvaṃ yattīrthyairdeśyate mṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकारणसद्दृष्ट्या स्वसिद्धान्तं न विद्यते । अहमेकं स्वसिद्धान्तं कार्यकारणवर्जितः

kāryakāraṇasaddṛṣṭyā svasiddhāntaṃ na vidyate / ahamekaṃ svasiddhāntaṃ kāryakāraṇavarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशेमि शिष्यवर्गस्य लोकायतविवर्जितः । चित्तमात्रं न दृश्यो ऽस्ति द्विधा चित्तं विदृश्यते । ग्राह्यग्राहकभावेन शाश्वतोच्छेदवर्जितम्

deśemi śiṣyavargasya lokāyatavivarjitaḥ / cittamātraṃ na dṛśyo 'sti dvidhā cittaṃ vidṛśyate / grāhyagrāhakabhāvena śāśvatocchedavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत्प्रवर्तते चित्तं तावल्लोकायतं भवेत् । अप्रवृत्तिर्विकल्पस्य स्वचित्तं पश्यतो जगत्

yāvatpravartate cittaṃ tāvallokāyataṃ bhavet / apravṛttirvikalpasya svacittaṃ paśyato jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयं कार्याभिनिर्वृत्तिर्व्ययं कार्यस्य दर्शनम् । आयव्ययपरिज्ञानाद्विकल्पो न प्रवर्तते

āyaṃ kāryābhinirvṛttirvyayaṃ kāryasya darśanam / āyavyayaparijñānādvikalpo na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यमनित्यं कृतकमकृतकं परापरम् । एवमाद्यानि सर्वाणि (तल्) लोकायतनं भवेत्

nityamanityaṃ kṛtakamakṛtakaṃ parāparam / evamādyāni sarvāṇi (tal) lokāyatanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवासुरमनुष्याश्च तिर्यक्प्रेतयमालयाः । गतयः षट् समाख्याता यत्र जायन्ति देहिनः

devāsuramanuṣyāśca tiryakpretayamālayāḥ / gatayaḥ ṣaṭ samākhyātā yatra jāyanti dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनौत्कृष्टमध्येन कर्मणा तेषु जायते । सरंक्ष्य कुशलान् सर्वान् विशेषो मोक्ष एव वा

hīnautkṛṣṭamadhyena karmaṇā teṣu jāyate / saraṃkṣya kuśalān sarvān viśeṣo mokṣa eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणे क्षणे त्वया यन्मरणं उपपत्तिं च । देश्यते भिक्षुवर्गस्य अभिप्रायं वदाहि मे

kṣaṇe kṣaṇe tvayā yanmaraṇaṃ upapattiṃ ca / deśyate bhikṣuvargasya abhiprāyaṃ vadāhi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपाद्रूपान्तरं यद्वच्चित्तं संभूय भज्यते । तस्माद्देशेमि शिष्याणां क्षणजन्मपरंपराम्

rūpādrūpāntaraṃ yadvaccittaṃ saṃbhūya bhajyate / tasmāddeśemi śiṣyāṇāṃ kṣaṇajanmaparaṃparām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपे रूपे विकल्पस्य संभवो विभवस्तथा । विकल्पो हि भवेज्जन्तुर्विकल्पो ऽन्यो न विद्यते

rūpe rūpe vikalpasya saṃbhavo vibhavastathā / vikalpo hi bhavejjanturvikalpo 'nyo na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणे क्षणे यन्न युक्तमिदंप्रत्ययभाषितम् । रूपग्राहविनिर्मुक्तं न जन्म न च भज्यते

kṣaṇe kṣaṇe yanna yuktamidaṃpratyayabhāṣitam / rūpagrāhavinirmuktaṃ na janma na ca bhajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्ययाः प्रत्ययोत्पन्ना अविद्यातथतादयः । धर्मद्वयेन वर्तन्ते अद्वया तथता भवेत्

pratyayāḥ pratyayotpannā avidyātathatādayaḥ / dharmadvayena vartante advayā tathatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्ययाः प्रत्ययोत्पन्ना यदि धर्मा विशेषिताः । नित्यादयो भवेत्कार्यं कारणं प्रत्ययो भवेत्

pratyayāḥ pratyayotpannā yadi dharmā viśeṣitāḥ / nityādayo bhavetkāryaṃ kāraṇaṃ pratyayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विशिष्टं भवेत्तीर्थ्यैः कार्यकारणसंग्रहात् । वादस्तव च बुद्धानां तस्मान्नार्यो महामुने

nirviśiṣṭaṃ bhavettīrthyaiḥ kāryakāraṇasaṃgrahāt / vādastava ca buddhānāṃ tasmānnāryo mahāmune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरे व्याममात्रे च लोकं वै लोकसमुदयम् । निरोधगामिनी प्रतिपद्देशयामि जिनौरसान्

śarīre vyāmamātre ca lokaṃ vai lokasamudayam / nirodhagāminī pratipaddeśayāmi jinaurasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावत्रयग्राहेण ग्राह्यग्राहविदृष्टयः । लोक्यलोकोत्तरान् धर्मान् विकल्पेन्ति पृथग्जनाः

svabhāvatrayagrāheṇa grāhyagrāhavidṛṣṭayaḥ / lokyalokottarān dharmān vikalpenti pṛthagjanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतः स्वभावग्रहणं क्रियते पूर्वपक्षया । निवारार्थं तु दृष्टीनां स्वभावं न विकल्पयेत्

ataḥ svabhāvagrahaṇaṃ kriyate pūrvapakṣayā / nivārārthaṃ tu dṛṣṭīnāṃ svabhāvaṃ na vikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्रदोषान्न नियमो न वा चित्तं प्रवर्तते । प्रवृत्तिद्वयग्राहेण अद्वया तथता भवेत्

chidradoṣānna niyamo na vā cittaṃ pravartate / pravṛttidvayagrāheṇa advayā tathatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञान तृष्णा कर्म च विज्ञानाद्या अयोनिजाः । अनवस्थाकृतकत्वं च न कृत्वा जायते भवः

ajñāna tṛṣṇā karma ca vijñānādyā ayonijāḥ / anavasthākṛtakatvaṃ ca na kṛtvā jāyate bhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्विधश्च प्रध्वंसो भावानां कथ्यते ऽबुधैः । द्विधावृत्तेर्विकल्पस्य भावाभावो न विद्यते । चातुष्कोटिकनिर्मुक्तं दर्शनद्वयवर्जितम्

caturvidhaśca pradhvaṃso bhāvānāṃ kathyate 'budhaiḥ / dvidhāvṛttervikalpasya bhāvābhāvo na vidyate / cātuṣkoṭikanirmuktaṃ darśanadvayavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विधावृत्तिविकल्पः स्याद्दृष्ट्वा नाभिप्रवर्तते । अनुत्पन्नेषु भावेषु बुद्धेर्व्युत्थानभावतः

dvidhāvṛttivikalpaḥ syāddṛṣṭvā nābhipravartate / anutpanneṣu bhāveṣu buddhervyutthānabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नेष्वपि भावेषु तत्कल्पत्वान्न कल्पयेत् । युक्तिं वदाहि मे नाथ द्विधादृष्टिनिवारणात्

utpanneṣvapi bhāveṣu tatkalpatvānna kalpayet / yuktiṃ vadāhi me nātha dvidhādṛṣṭinivāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाहमन्ये च सदा नास्त्यस्ति न विसंकरेत् । तीर्थवादअसंसृष्टाः श्रावकैर्जिनवर्जिताः । जिनाभिसमयचर्यां च जिनपुत्राविनाशतः

yathāhamanye ca sadā nāstyasti na visaṃkaret / tīrthavādaasaṃsṛṣṭāḥ śrāvakairjinavarjitāḥ / jinābhisamayacaryāṃ ca jinaputrāvināśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमोक्षहेत्वहेतुश्चाप्यनुत्पादैकलक्षणः । पर्यायैर्मोहयन्त्येतां वर्जनीयां सदा बुधैः

vimokṣahetvahetuścāpyanutpādaikalakṣaṇaḥ / paryāyairmohayantyetāṃ varjanīyāṃ sadā budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघाभ्रकूटेन्द्रधनुःप्रकाशा मरीचिकेशोण्डुकमायतुल्याः । भावा हि सर्वे स्वविकल्पसंभवास्तीर्थ्या विकल्पेन्ति जगत्स्वकारणैः

meghābhrakūṭendradhanuḥprakāśā marīcikeśoṇḍukamāyatulyāḥ / bhāvā hi sarve svavikalpasaṃbhavāstīrthyā vikalpenti jagatsvakāraṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पादश्च तथता भूतकोटिश्च शून्यता । रूपस्य नामान्येतानि अभावं न विकल्पयेत्

anutpādaśca tathatā bhūtakoṭiśca śūnyatā / rūpasya nāmānyetāni abhāvaṃ na vikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तः करो यथा लोके इन्द्रः शक्रः पुरंदरः । तथा हि सर्वभावानामभावं न विकल्पयेत्

hastaḥ karo yathā loke indraḥ śakraḥ puraṃdaraḥ / tathā hi sarvabhāvānāmabhāvaṃ na vikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपाच्च शून्यता नान्या अनुत्पादं तथैव च । न कल्पयेदनन्यत्वाद्दृष्टिदोषः प्रसज्यते

rūpācca śūnyatā nānyā anutpādaṃ tathaiva ca / na kalpayedananyatvāddṛṣṭidoṣaḥ prasajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पश्च विकल्पश्च वस्तुलक्षणसंग्रहात् । दीर्घह्रस्वादिमाण्डल्यं परिकल्पस्य संग्रहात्

saṃkalpaśca vikalpaśca vastulakṣaṇasaṃgrahāt / dīrghahrasvādimāṇḍalyaṃ parikalpasya saṃgrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकल्पो हि भवेच्चित्तं परिकल्पो मनस्तथा । विकल्पो मनविज्ञानं लक्ष्यलक्षणवर्जितम्

saṃkalpo hi bhaveccittaṃ parikalpo manastathā / vikalpo manavijñānaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच्च तीर्थ्यैरनुत्पादो यच्च मन्नयदृष्टिभिः । कल्प्यते निर्विशिष्टो ऽयं दृष्टिदोषः प्रसज्यते

yacca tīrthyairanutpādo yacca mannayadṛṣṭibhiḥ / kalpyate nirviśiṣṭo 'yaṃ dṛṣṭidoṣaḥ prasajyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजनमनुत्पादमनुत्पादार्थमेव च । ये वै जानन्ति युक्तिज्ञास्ते ऽभिबुध्यन्ति मन्नयम्

prayojanamanutpādamanutpādārthameva ca / ye vai jānanti yuktijñāste 'bhibudhyanti mannayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोजनं दृष्टिसंकोचमनुत्पादमनालयम् । अर्थद्वयपरिज्ञानादनुत्पादं वदाम्यहम्

prayojanaṃ dṛṣṭisaṃkocamanutpādamanālayam / arthadvayaparijñānādanutpādaṃ vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावा विद्यन्त्यनुत्पन्ना न वा ब्रूहि महामुने । अहेतुवादो ऽनुत्पादो प्रवृत्तिस्तीर्थदर्शनम्

bhāvā vidyantyanutpannā na vā brūhi mahāmune / ahetuvādo 'nutpādo pravṛttistīrthadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहेतुवादो ऽनुत्पादो वैषम्यतीर्थदर्शनम् । अस्तिनास्तिविनिर्मुक्तं चित्तमात्रं वदाम्यहम्

ahetuvādo 'nutpādo vaiṣamyatīrthadarśanam / astināstivinirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पादमनुत्पादं वर्जयेद्दृष्टिहेतुकम् । अहेतुवादे ऽनुत्पादे उत्पादे कारणाश्रयः

utpādamanutpādaṃ varjayeddṛṣṭihetukam / ahetuvāde 'nutpāde utpāde kāraṇāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाभोगक्रिया नास्ति क्रिया चेद्दृष्टिसंकरः । उपायप्रणिधानाद्यैर्दृष्टिमेव वदाहि मे । असत्त्वात्सर्वधर्माणां मण्डलं जायते कथम्

anābhogakriyā nāsti kriyā ceddṛṣṭisaṃkaraḥ / upāyapraṇidhānādyairdṛṣṭimeva vadāhi me / asattvātsarvadharmāṇāṃ maṇḍalaṃ jāyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राह्यग्राहकविसंयोगान्न प्रवृत्तिर्न निर्वृतिः । भावाद्भावान्तरं दृष्टिं चित्तं वै तत्समुत्थितम्

grāhyagrāhakavisaṃyogānna pravṛttirna nirvṛtiḥ / bhāvādbhāvāntaraṃ dṛṣṭiṃ cittaṃ vai tatsamutthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पादश्च धर्माणां कथमेतद्वदाहि मे । सत्त्वाश्चेन्नावबुध्यन्ते अत एतत्प्रकाश्यते

anutpādaśca dharmāṇāṃ kathametadvadāhi me / sattvāścennāvabudhyante ata etatprakāśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वोत्तरविरोधं च सर्वं भाष्य महामुने । तीर्थदोषविनिर्मुक्तं विषमाहेतुवर्जितम्

pūrvottaravirodhaṃ ca sarvaṃ bhāṣya mahāmune / tīrthadoṣavinirmuktaṃ viṣamāhetuvarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रवृतिर्निवृत्तिश्च ब्रूहि मे वादिनांवर । अस्तिनास्तिविनिर्मुक्तं फलहेत्वविनाशकम्

apravṛtirnivṛttiśca brūhi me vādināṃvara / astināstivinirmuktaṃ phalahetvavināśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमिक्रमानुसंधिश्च ब्रूहि मे धर्मलक्षणम् । द्वयान्तपतितो लोको दृष्टिभिर्व्याकुलीकृतः

bhūmikramānusaṃdhiśca brūhi me dharmalakṣaṇam / dvayāntapatito loko dṛṣṭibhirvyākulīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पादा उत्पादाद्यैः शमहेतुर्न बुध्यते । मण्डलं हि न मे किंचिन्न च देशेमि धर्मताम्

anutpādā utpādādyaiḥ śamaheturna budhyate / maṇḍalaṃ hi na me kiṃcinna ca deśemi dharmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वये सति हि दोषः स्याद्द्वयं बुद्धैर्विशोधितम् । शून्याश्च क्षणिका भावा निःस्वभावा ह्यजातिकाः

dvaye sati hi doṣaḥ syāddvayaṃ buddhairviśodhitam / śūnyāśca kṣaṇikā bhāvā niḥsvabhāvā hyajātikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुदृष्टिवादसंछन्नैः कल्प्यन्ते न तथागतैः । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च विकल्पस्य वदाहि मे

kudṛṣṭivādasaṃchannaiḥ kalpyante na tathāgataiḥ / pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca vikalpasya vadāhi me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा येन प्रकारेण जायते विषयो मुखम् । वर्णपुष्कलसंयोगात्प्रपञ्चैः समुदानितम्

yathā yena prakāreṇa jāyate viṣayo mukham / varṇapuṣkalasaṃyogātprapañcaiḥ samudānitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं दृष्ट्वा बहिर्धा वै विकल्पः संप्रवर्तते । तस्यैव हि परिज्ञानाद्यथाभूतार्थदर्शनात् । आर्यगोत्रानुकूलं च चित्तं नाभिप्रवर्तते

rūpaṃ dṛṣṭvā bahirdhā vai vikalpaḥ saṃpravartate / tasyaiva hi parijñānādyathābhūtārthadarśanāt / āryagotrānukūlaṃ ca cittaṃ nābhipravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याख्याय तु भूतानि भावोत्पत्तिर्न विद्यते । भूताकारं सदा चित्तमनुत्पन्नं विभावयेत्

pratyākhyāya tu bhūtāni bhāvotpattirna vidyate / bhūtākāraṃ sadā cittamanutpannaṃ vibhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा विकल्पं विकल्पेथ निर्विकल्पा हि पण्डिताः । विकल्पं विकल्पयंस्तस्य द्वयमेव न निर्वृतिः

mā vikalpaṃ vikalpetha nirvikalpā hi paṇḍitāḥ / vikalpaṃ vikalpayaṃstasya dvayameva na nirvṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पादप्रतिज्ञस्य माया च दृश्यते नयः । मायानिर्हेतुसंभूतं हानिसिद्धान्तलक्षणम्

anutpādapratijñasya māyā ca dṛśyate nayaḥ / māyānirhetusaṃbhūtaṃ hānisiddhāntalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिम्बवद्दृश्यते चित्तमनादिमतिभावितम् । अर्थाकारं न चार्थो ऽस्ति यथाभूतं विभावयेत्

bimbavaddṛśyate cittamanādimatibhāvitam / arthākāraṃ na cārtho 'sti yathābhūtaṃ vibhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि दर्पणे रूपमेकत्वान्यत्ववर्जितम् । दृश्यते न च तन्नास्ति तथा चोत्पादलक्षणम्

yathā hi darpaṇe rūpamekatvānyatvavarjitam / dṛśyate na ca tannāsti tathā cotpādalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धर्वमायादि यथा हेतुप्रत्ययलक्षणाः । तथा हि सर्वभावानां संभवो न ह्यसंभवः

gandharvamāyādi yathā hetupratyayalakṣaṇāḥ / tathā hi sarvabhāvānāṃ saṃbhavo na hyasaṃbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पः पुरुषाकारो द्विधावृत्त्या प्रवर्तते । आत्मधर्मोपचारैश्च न च बालैर्विभाव्यते

vikalpaḥ puruṣākāro dvidhāvṛttyā pravartate / ātmadharmopacāraiśca na ca bālairvibhāvyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विपुलप्रत्ययाधीनः श्रावको ऽपि ह्यर्हंस्तथा । स्वबलाधीनं जिनाधीनं पञ्चमं श्रावकं नयेत्

vipulapratyayādhīnaḥ śrāvako 'pi hyarhaṃstathā / svabalādhīnaṃ jinādhīnaṃ pañcamaṃ śrāvakaṃ nayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालान्तरं च प्रध्वस्तं परमार्थेतरेतरम् । चतुर्विधमनित्यत्वं बालाः कल्पेन्त्यकोविदाः

kālāntaraṃ ca pradhvastaṃ paramārthetaretaram / caturvidhamanityatvaṃ bālāḥ kalpentyakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वयान्तपतिता बाला गुणाणुप्रकृतिकारणैः । मोक्षोपायं न जानन्ति सदसत्पक्षसंग्रहात्

dvayāntapatitā bālā guṇāṇuprakṛtikāraṇaiḥ / mokṣopāyaṃ na jānanti sadasatpakṣasaṃgrahāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अङ्गुल्यग्रं यथा बालैश्चन्द्रं गृह्णन्ति दुर्मतिः । तथा ह्यक्षरसंसक्तास्तत्त्वं नावेन्ति मामकम्

aṅgulyagraṃ yathā bālaiścandraṃ gṛhṇanti durmatiḥ / tathā hyakṣarasaṃsaktāstattvaṃ nāventi māmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलक्षणानि भूतानि रूपभावप्रवर्तका । भूतानां संनिवेशो ऽयं न भूतैर्भौतिकं कृतम्

vilakṣaṇāni bhūtāni rūpabhāvapravartakā / bhūtānāṃ saṃniveśo 'yaṃ na bhūtairbhautikaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निना दह्यते रूपमब्धातुः क्लेदनात्मकः । वायुना कीर्यते रूपं कथं भूतैः प्रवर्तते

agninā dahyate rūpamabdhātuḥ kledanātmakaḥ / vāyunā kīryate rūpaṃ kathaṃ bhūtaiḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं स्कन्धश्च विज्ञानं द्वयमेतन्न पञ्चकम् । पर्यायभेदं स्कन्धानां शतधा देशयाम्यहम्

rūpaṃ skandhaśca vijñānaṃ dvayametanna pañcakam / paryāyabhedaṃ skandhānāṃ śatadhā deśayāmyaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तचैत्तस्य भेदेन वर्तमानं प्रवर्तते । व्यतिभिन्नानि रूपाणि चित्तं रूपं न भौतिकम्

cittacaittasya bhedena vartamānaṃ pravartate / vyatibhinnāni rūpāṇi cittaṃ rūpaṃ na bhautikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलाद्यपेक्षणं श्वेतं श्वेतं नीलं ह्यपेक्षणम् । कार्यकारणमुत्पाद्य शून्यता अस्ति नास्ति च

nīlādyapekṣaṇaṃ śvetaṃ śvetaṃ nīlaṃ hyapekṣaṇam / kāryakāraṇamutpādya śūnyatā asti nāsti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.