Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika [MT] 1.30

ईशानशीतांशुकला श्रीमहादेवशिरःस्था चन्द्रकला । रटतः भेकस्य कण्ठत्वक् अत्यन्तभङ्गुरा भवति । इति तस्या उपमानत्वेन ग्रहणम् । मिहिकामेघे नीहारयुक्ते मेघे । कथम्भूते । वासनावातेन वलिता या कदाशा । सा एव तडित् यस्य । तादृशे । स्फुटे प्रकटे । उत्ताण्डवम् उद्भटं । सस्फोटं स्फोटनयुक्तं । सशब्दम् इत्य् अर्थः । कृतान्तमार्जारे कथम्भूते । अश्रुतस्पन्दः सञ्चारो यस्य । तादृशे । अशुभोदर्का अशुभोत्तरफला । जीवितम् एवाटवी वनम्

īśānaśītāṃśukalā śrīmahādevaśiraḥsthā candrakalā | raṭataḥ bhekasya kaṇṭhatvak atyantabhaṅgurā bhavati | iti tasyā upamānatvena grahaṇam | mihikāmeghe nīhārayukte meghe | kathambhūte | vāsanāvātena valitā yā kadāśā | sā eva taḍit yasya | tādṛśe | sphuṭe prakaṭe | uttāṇḍavam udbhaṭaṃ | sasphoṭaṃ sphoṭanayuktaṃ | saśabdam ity arthaḥ | kṛtāntamārjāre kathambhūte | aśrutaspandaḥ sañcāro yasya | tādṛśe | aśubhodarkā aśubhottaraphalā | jīvitam evāṭavī vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरम्यताम् इति नसमासो ऽयम् । अरम्यताम् इत्य् अर्थः । सर्वत्र सर्वं सुधियः अरम्यताम् एव यातीति भावः । अपिशब्दः पादपूरणार्थः

naramyatām iti nasamāso 'yam | aramyatām ity arthaḥ | sarvatra sarvaṃ sudhiyaḥ aramyatām eva yātīti bhāvaḥ | apiśabdaḥ pādapūraṇārthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खताभावे तु सुस्वादुतां नैतीति भावः

mūrkhatābhāve tu susvādutāṃ naitīti bhāvaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशा एव प्रतिविषा तिक्तद्रव्यविशेषः । केन किंरूपेण

āśā eva prativiṣā tiktadravyaviśeṣaḥ | kena kiṃrūpeṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपमृष्टं नष्टं । मलं यस्याः । सा । तेन केनेति प्रश्नः । मनश्चन्द्रमसः कथम्भूतस्य । काम एव कलङ्कः अस्यास्तीति तादृशस्य

apamṛṣṭaṃ naṣṭaṃ | malaṃ yasyāḥ | sā | tena keneti praśnaḥ | manaścandramasaḥ kathambhūtasya | kāma eva kalaṅkaḥ asyāstīti tādṛśasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टा संसारगतिः येन । सः । तादृशेन । तथा दृष्टादृष्टयोः विनाशः अस्यास्तीति तादृशेन । पदार्थधर्माधर्माद्यतीतेन जीवन्मुक्तेनेति यावत् । केन केन प्रकारेण । संसारवनवीथिषु व्यवहर्तव्यं व्यवहारः कर्तव्यः

dṛṣṭā saṃsāragatiḥ yena | saḥ | tādṛśena | tathā dṛṣṭādṛṣṭayoḥ vināśaḥ asyāstīti tādṛśena | padārthadharmādharmādyatītena jīvanmukteneti yāvat | kena kena prakāreṇa | saṃsāravanavīthiṣu vyavahartavyaṃ vyavahāraḥ kartavyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागद्वेषा एव महारोगाः । ते संसारारण्यचारिणो जन्तोः कथं न बाधन्ते । कथम्भूताः । भोगाः पूर्वं कारणं येषां । ते । तादृशाश् च ते ऽतिपूतयश् चातिशयेन पूतिगन्धाश् च । रागादिगतः पूतिः । अर्थाद् धर्षामर्षौ ज्ञेयौ । रोगपक्षे तु प्रसिद्धार्थ एव

rāgadveṣā eva mahārogāḥ | te saṃsārāraṇyacāriṇo jantoḥ kathaṃ na bādhante | kathambhūtāḥ | bhogāḥ pūrvaṃ kāraṇaṃ yeṣāṃ | te | tādṛśāś ca te 'tipūtayaś cātiśayena pūtigandhāś ca | rāgādigataḥ pūtiḥ | arthād dharṣāmarṣau jñeyau | rogapakṣe tu prasiddhārtha eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियजातित्वाद् इयम् उक्तिः । पारतेन रसेन पारताख्येन रसेन

kṣatriyajātitvād iyam uktiḥ | pāratena rasena pāratākhyena rasena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितिः अवस्थानम्

sthitiḥ avasthānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतापम् आ समन्ताद् । भुवनत्रयं । तस्मिन् । मनोमननमानिन्याः क्षययुक्तिं विना नास्ति । तापनिवारकम् इति शेषः । अतः हे उत्तमाः । यूयं तां क्षययुक्तिं । ब्रूत कथयतेत्य् अर्थः । आभुवनत्रयम् इत्य् अत्र आङ्शब्दो ऽभिव्यापकत्वे समस्यते । आनगरम् इतिवत्

satāpam ā samantād | bhuvanatrayaṃ | tasmin | manomananamāninyāḥ kṣayayuktiṃ vinā nāsti | tāpanivārakam iti śeṣaḥ | ataḥ he uttamāḥ | yūyaṃ tāṃ kṣayayuktiṃ | brūta kathayatety arthaḥ | ābhuvanatrayam ity atra āṅśabdo 'bhivyāpakatve samasyate | ānagaram itivat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यवहारस्य व्यवहाररहितस्य । गतिं युक्तिम्

avyavahārasya vyavahārarahitasya | gatiṃ yuktim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनोत्तमचेतसा पूर्वं तत् किं कृतं कथं वा कृतं । तत् किम् ममेति शेषः । येन मम मनः पावनं सत् परमं विश्रामम् एति

kenottamacetasā pūrvaṃ tat kiṃ kṛtaṃ kathaṃ vā kṛtaṃ | tat kim mameti śeṣaḥ | yena mama manaḥ pāvanaṃ sat paramaṃ viśrāmam eti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु कथम् अहं वक्तुं शक्नोमीत्य् अत्राह साधव इति

nanu katham ahaṃ vaktuṃ śaknomīty atrāha sādhava iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हे ब्रह्मन्न् । अथ वा यदि तादृशी युक्तिर् न विद्यते । विद्यमानाम् अपि युक्तिं कश्चिन् मम न । ब्रूयाद् इति शेषः । स्वयं च तां विश्रान्तिं यथातथालब्धया युक्त्या कृतं विश्रामम् । अतिजाड्यान् नाप्नोमि । तदाहं निरहङ्कारतां गतो ऽत एव त्यक्तसर्वेहः सन् । न भोक्ष्ये । तिलकम्

he brahmann | atha vā yadi tādṛśī yuktir na vidyate | vidyamānām api yuktiṃ kaścin mama na | brūyād iti śeṣaḥ | svayaṃ ca tāṃ viśrāntiṃ yathātathālabdhayā yuktyā kṛtaṃ viśrāmam | atijāḍyān nāpnomi | tadāhaṃ nirahaṅkāratāṃ gato 'ta eva tyaktasarvehaḥ san | na bhokṣye | tilakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वासश् चोच्छ्वासश् च । तौ श्वासोच्छ्वासौ । ताभ्यां सह वर्तते इति सश्वासोच्छ्वासा । तादृशी संवित् । तां । सन्निवेशं संस्थानम्

śvāsaś cocchvāsaś ca | tau śvāsocchvāsau | tābhyāṃ saha vartate iti saśvāsocchvāsā | tādṛśī saṃvit | tāṃ | sanniveśaṃ saṃsthānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पष्टम्

spaṣṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलकण्ठः मयूरः । इति शिवम्

nīlakaṇṭhaḥ mayūraḥ | iti śivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.