सर्गान्तश्लोकं तावत् । टीका । देहः स्थूलदेहः । स्फारः सर्वत्र स्फुरणशीलः । रथः भवति । इन्द्रियगतिः इन्द्रियरचना तुरगरचना भवति । हेयोपादेयरूपादिप्राप्तिपरिहारार्थं दर्शनादिद्वारेण देहरथचालकत्वात् । परिस्पन्दः तुरगरचनाभूतानां इन्द्रियगतीनां चेष्टा देहं प्रति प्रेरणसामर्थ्यं वातात् भवति । वातेन हि इन्द्रियाणि दर्शनादिक्रियाभाञ्जि सन्ति देहं चालयन्ति । वा पक्षान्तरे । देही देहाभिमानी जीवः । अर्वा तुरगः भवति । पर्यन्ततः तस्यैव देहचालकत्वात् । पुरः देहादिभ्यः उत्तीर्णशुद्धचिन्मात्ररूपः अहम् जगति विहरामि विहारं करोमि । अहं कथंभूतः । अकलितानि स्वात्मत्वनिश्चयेन दुःखदत्वेनानिश्चितानि । अनन्तानि विषमानि सुखदुःखरूपाः संकटाः येन । तादृशः । राजा हि रथादिभ्यः परः सन् अकलितानन्तनिम्नोन्नतश् च भवति । इति अनेन निश्चयेन । अनघया स्वस्मिन् बद्धत्वज्ञानादिदोषरहितया । धिया गलनोन्मुखया बुद्ध्या । तत्त्वे प्रोक्तस्वरूपे तत्त्वे । दृष्टे सति । इदम् जागतम् अटनं रमणं भवति । इति शिवम्
sargāntaślokaṃ tāvat | ṭīkā | dehaḥ sthūladehaḥ | sphāraḥ sarvatra sphuraṇaśīlaḥ | rathaḥ bhavati | indriyagatiḥ indriyaracanā turagaracanā bhavati | heyopādeyarūpādiprāptiparihārārthaṃ darśanādidvāreṇa deharathacālakatvāt | parispandaḥ turagaracanābhūtānāṃ indriyagatīnāṃ ceṣṭā dehaṃ prati preraṇasāmarthyaṃ vātāt bhavati | vātena hi indriyāṇi darśanādikriyābhāñji santi dehaṃ cālayanti | vā pakṣāntare | dehī dehābhimānī jīvaḥ | arvā turagaḥ bhavati | paryantataḥ tasyaiva dehacālakatvāt | puraḥ dehādibhyaḥ uttīrṇaśuddhacinmātrarūpaḥ aham jagati viharāmi vihāraṃ karomi | ahaṃ kathaṃbhūtaḥ | akalitāni svātmatvaniścayena duḥkhadatvenāniścitāni | anantāni viṣamāni sukhaduḥkharūpāḥ saṃkaṭāḥ yena | tādṛśaḥ | rājā hi rathādibhyaḥ paraḥ san akalitānantanimnonnataś ca bhavati | iti anena niścayena | anaghayā svasmin baddhatvajñānādidoṣarahitayā | dhiyā galanonmukhayā buddhyā | tattve proktasvarūpe tattve | dṛṣṭe sati | idam jāgatam aṭanaṃ ramaṇaṃ bhavati | iti śivam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.