ततः जीवभावानन्तरम् । सः आत्मा । मनः भवति । कीदृशं मनः । मौनात्म । सहजस्वरूपविमर्शासामर्थ्यं मौनं । तद्रूपम् कुतः भवतीत्य् । अत्र हेतुगर्भं विशेषणम् आह । मन्थरीभवन्न् इति । यतः मन्थरीभवन् अलसीभवन् भवति इत्य् अर्थः । कुतः मन्थरीभवन् इत्य् अपेक्षायाम् आह । मननाद् इति । मननाज् जीवत्वमननाख्यात् धर्मात् । मननपरत्वेनैव हि आत्मा स्वपरामर्शं प्रति मन्थरीभवति । ततः मनोरूपं भवति । कथम्भूतः सः । जीवशब्दार्थकलनाकुलताम् । जीवस्य वाचकः शब्दः जीवशब्दः । तस्य यः अर्थः अणुरूपः जीवः । तस्य यः कलना स्वरूपतया परामर्शः । तया या आकुलता । ताम् गतः । अयं भावः । सर्वथा चेत्यव्यतिरिक्तस्वरूपं चिन्मात्रं प्रथमं चित्त्वेनाहम् इति स्वपरा-मर्शं करोति । तत्र ग्राहकतया स्थितस्य भागस्य चिद् इति नाम । ग्राह्यतया स्थितस्य तु जीवत्वं । ततः तस्य जीवस्य स्वस्मिन् अणुत्वपरामर्शो भवति । तद् एव च तस्य मनस्त्वम् इति
tataḥ jīvabhāvānantaram | saḥ ātmā | manaḥ bhavati | kīdṛśaṃ manaḥ | maunātma | sahajasvarūpavimarśāsāmarthyaṃ maunaṃ | tadrūpam kutaḥ bhavatīty | atra hetugarbhaṃ viśeṣaṇam āha | mantharībhavann iti | yataḥ mantharībhavan alasībhavan bhavati ity arthaḥ | kutaḥ mantharībhavan ity apekṣāyām āha | mananād iti | mananāj jīvatvamananākhyāt dharmāt | mananaparatvenaiva hi ātmā svaparāmarśaṃ prati mantharībhavati | tataḥ manorūpaṃ bhavati | kathambhūtaḥ saḥ | jīvaśabdārthakalanākulatām | jīvasya vācakaḥ śabdaḥ jīvaśabdaḥ | tasya yaḥ arthaḥ aṇurūpaḥ jīvaḥ | tasya yaḥ kalanā svarūpatayā parāmarśaḥ | tayā yā ākulatā | tām gataḥ | ayaṃ bhāvaḥ | sarvathā cetyavyatiriktasvarūpaṃ cinmātraṃ prathamaṃ cittvenāham iti svaparā-marśaṃ karoti | tatra grāhakatayā sthitasya bhāgasya cid iti nāma | grāhyatayā sthitasya tu jīvatvaṃ | tataḥ tasya jīvasya svasmin aṇutvaparāmarśo bhavati | tad eva ca tasya manastvam iti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.