मनसा एव । न त्व् अन्येन केनचित् । जागती जगत्सम्बन्धिनी । जगत्स्वरूपेति यावत् । इन्द्रजालश्रीः इन्द्रजालसम्पत् । प्रवितन्यते । कथम्भूतेनैव । असता एव असत्स्वरूपेणैव । न हि ब्रह्मव्यतिरेकेण मनसः पृथक् सत्ता अस्ति । कथम्भूतेन्द्रजालश्रीः । असती स्वकारणभूतमनोवत् असत्स्वरूपा । मनसा कयेव । तापे भासमाना नदी तापनदी । तया इव । यथा असत्या तापनद्या असती चला लहरी प्रवितन्यते । तथेत्य् अर्थः । ननु कथं पूर्वश्लोके कनककटकस्य दृष्टान्तत्वं इह तापनदीलहर्याः इति चेत् । सत्यम् । पूर्वश्लोके जगतः परमार्थतः ब्रह्मरूपत्वकथनार्थं कनककटकस्य दृष्टान्तत्वं । अस्मिन् श्लोके तु तस्यैवानुपपत्तिनिवारणाय ब्रह्मव्यतिरेकेणासत्त्वकथनार्थं तापनदीलहर्याः दृष्टान्तत्वम् इत्य् एकफलसाधकत्वान् न दृष्टान्तद्वयस्य वैषम्यम् । जगतः मनोनिर्माणत्वाभावे हि परमार्थसत्त्वं प्राप्नोति । तथा च भिन्नसत्ताभाजः तस्य ब्रह्मत्वकथनम् अयुक्तं स्यात् । न हि घटे पटो ऽयम् इति वक्तुं युक्तम् । इत्य् अनुपपत्तिनिवारणायास्य श्लोकस्योपन्यासः । इति तदन्तर्गतस्य दृष्टान्तस्यापि तदर्थम् एव सः युक्तः
manasā eva | na tv anyena kenacit | jāgatī jagatsambandhinī | jagatsvarūpeti yāvat | indrajālaśrīḥ indrajālasampat | pravitanyate | kathambhūtenaiva | asatā eva asatsvarūpeṇaiva | na hi brahmavyatirekeṇa manasaḥ pṛthak sattā asti | kathambhūtendrajālaśrīḥ | asatī svakāraṇabhūtamanovat asatsvarūpā | manasā kayeva | tāpe bhāsamānā nadī tāpanadī | tayā iva | yathā asatyā tāpanadyā asatī calā laharī pravitanyate | tathety arthaḥ | nanu kathaṃ pūrvaśloke kanakakaṭakasya dṛṣṭāntatvaṃ iha tāpanadīlaharyāḥ iti cet | satyam | pūrvaśloke jagataḥ paramārthataḥ brahmarūpatvakathanārthaṃ kanakakaṭakasya dṛṣṭāntatvaṃ | asmin śloke tu tasyaivānupapattinivāraṇāya brahmavyatirekeṇāsattvakathanārthaṃ tāpanadīlaharyāḥ dṛṣṭāntatvam ity ekaphalasādhakatvān na dṛṣṭāntadvayasya vaiṣamyam | jagataḥ manonirmāṇatvābhāve hi paramārthasattvaṃ prāpnoti | tathā ca bhinnasattābhājaḥ tasya brahmatvakathanam ayuktaṃ syāt | na hi ghaṭe paṭo 'yam iti vaktuṃ yuktam | ity anupapattinivāraṇāyāsya ślokasyopanyāsaḥ | iti tadantargatasya dṛṣṭāntasyāpi tadartham eva saḥ yuktaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.