देशात् आलम्बनीकृतात् एकस्मात् संवेद्यरूपात् देशात् । दूरं अत्यन्तविलक्षणम् । देशान्तरम् आलम्बनविषयीक्रियमाणम् अन्यसंवेद्याख्यम् देशान्तरम् । निमेषेणैव एकस्मिन् निमेषे एव । न तु मध्ये मौढ्यम् अनुभूय । प्राप्तायाः आलम्बनभावेन गृह्णन्त्याः । संविदः दृश्यग्रहणोन्मुखायाः चितः । मध्ये पूर्वापरसंवेद्यरागारूषितायां मध्यावस्थायां । यत् वपुः भवति यत् अनिर्वाच्यं स्वरूपं भवति । तद् एव । न तु तत्सदृशम् अन्यत् । परमात्मनः समस्तजीवात्मसारभूतस्य परमात्मतत्त्वस्य । रूपं भवति । सर्वमयत्वे ऽपि सर्वोत्तीर्णत्वात् । ननु पूर्वसंवेद्यम् आलम्बनीकृत्य तदैवोत्तरसंवेद्यम् आलम्बनीकुर्वन्त्याः संविदः किम् इदं मध्यं नाम यत्रस्थायाः चितः परमात्मरूपता उक्ता । उच्यते । पूर्वसंवेद्येन रञ्जितायाः संविदः स्वं निर्मलं रूपम् अप्राप्योत्तरसंवेद्येन करिष्यमाणस्य रागस्यायुक्तत्वात् निर्मलस्वरूपतामयं मध्यम् अवश्यम् एवास्तीति ज्ञातव्यम् । यथा नीलीरागरञ्जितस्य पटस्य पीतरागकरणेच्छया प्रक्षालणेन स्फुटीकृतं शुद्धपटतामयं मध्यं भवति । अन्यथा करिष्यमाणस्य पीतरागस्य करणासम्भवात् । ननु पूर्वसंवेद्यविषया संवित् पूर्वम् एव क्षीणा । उत्तरसंवेद्यविषया तु नवीना जाता । तथा च मध्यं नाम शून्यम् एवास्तीति । किं शून्यरूप एवात्मास्तीति चेत् । न । उत्तरसंवेद्यग्रहणकाले पूर्वसंवेद्यस्मृत्यनुपपत्तेः । न हि पूर्वसंवेद्यग्रहणकालस्थां मध्ये शुद्धरूपतया स्थितां उत्तरसंवेद्यग्रहणकाले ऽपि स्थिताम् एकां संविदम् अन्तरेण पूर्वसंवेद्यविषया स्मृतिः उपपद्यते । एतेन संवेद्योपरागरहितं जाड्यारूषितं संवित्तत्त्वं परमात्मत्वेनोक्तम् । अत्र चाभ्यासं कुर्वताम् अचिराद् अयत्नेनैव परमात्मलाभो भविष्यत्य् । अस्यैव च मध्यधामावेश इति नामास्तीत्य् अलं रहस्योद्घाटनेन । अत्र च सदृशयोः संवेद्ययोः मध्यम् अतिदुर्लभम् इति दूरम् इत्य् उक्तम्
deśāt ālambanīkṛtāt ekasmāt saṃvedyarūpāt deśāt | dūraṃ atyantavilakṣaṇam | deśāntaram ālambanaviṣayīkriyamāṇam anyasaṃvedyākhyam deśāntaram | nimeṣeṇaiva ekasmin nimeṣe eva | na tu madhye mauḍhyam anubhūya | prāptāyāḥ ālambanabhāvena gṛhṇantyāḥ | saṃvidaḥ dṛśyagrahaṇonmukhāyāḥ citaḥ | madhye pūrvāparasaṃvedyarāgārūṣitāyāṃ madhyāvasthāyāṃ | yat vapuḥ bhavati yat anirvācyaṃ svarūpaṃ bhavati | tad eva | na tu tatsadṛśam anyat | paramātmanaḥ samastajīvātmasārabhūtasya paramātmatattvasya | rūpaṃ bhavati | sarvamayatve 'pi sarvottīrṇatvāt | nanu pūrvasaṃvedyam ālambanīkṛtya tadaivottarasaṃvedyam ālambanīkurvantyāḥ saṃvidaḥ kim idaṃ madhyaṃ nāma yatrasthāyāḥ citaḥ paramātmarūpatā uktā | ucyate | pūrvasaṃvedyena rañjitāyāḥ saṃvidaḥ svaṃ nirmalaṃ rūpam aprāpyottarasaṃvedyena kariṣyamāṇasya rāgasyāyuktatvāt nirmalasvarūpatāmayaṃ madhyam avaśyam evāstīti jñātavyam | yathā nīlīrāgarañjitasya paṭasya pītarāgakaraṇecchayā prakṣālaṇena sphuṭīkṛtaṃ śuddhapaṭatāmayaṃ madhyaṃ bhavati | anyathā kariṣyamāṇasya pītarāgasya karaṇāsambhavāt | nanu pūrvasaṃvedyaviṣayā saṃvit pūrvam eva kṣīṇā | uttarasaṃvedyaviṣayā tu navīnā jātā | tathā ca madhyaṃ nāma śūnyam evāstīti | kiṃ śūnyarūpa evātmāstīti cet | na | uttarasaṃvedyagrahaṇakāle pūrvasaṃvedyasmṛtyanupapatteḥ | na hi pūrvasaṃvedyagrahaṇakālasthāṃ madhye śuddharūpatayā sthitāṃ uttarasaṃvedyagrahaṇakāle 'pi sthitām ekāṃ saṃvidam antareṇa pūrvasaṃvedyaviṣayā smṛtiḥ upapadyate | etena saṃvedyoparāgarahitaṃ jāḍyārūṣitaṃ saṃvittattvaṃ paramātmatvenoktam | atra cābhyāsaṃ kurvatām acirād ayatnenaiva paramātmalābho bhaviṣyaty | asyaiva ca madhyadhāmāveśa iti nāmāstīty alaṃ rahasyodghāṭanena | atra ca sadṛśayoḥ saṃvedyayoḥ madhyam atidurlabham iti dūram ity uktam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.