अस्मिन् पुरःस्फुरणशीले । दृश्ये दृशिक्रियाविषये भावजाते । सति सत्तां भजति सति । द्रष्टृत्वम् परमार्थतः शुद्धचिन्मात्रस्वरूपद्रष्टृविषयः द्रष्टृभावः स्यात् । विषयसद्भावेन दृशिक्रियां प्रति कर्तृत्वसम्भवात् । तण्डुलादिषु हि सत्सु तद्विषयां पाकक्रियां प्रति कर्तृत्वं भजतः पुरुषस्यैव पाचकत्वं भवति । न केवलं दृश्यसत्तया द्रष्टुः एव द्रष्टृता भवति । अपि तु द्रष्टृसत्तयापि दृश्यस्य दृश्यत्वम् अस्तीत्य् अभिप्रायेणाह दृश्यत्वम् इति । अवेक्षके प्रेक्षके । द्रष्टरीति यावत् । सति सत्ताम् भजति सति । दृश्यत्वम् परमार्थतः शुद्धचिन्मात्रस्वरूपदृश्याश्रयः दृश्यभावः स्यात् । न हि पाचकेन पाकक्रियाविषयीकृतं तण्डुलादिकम् ओदनावस्थाद्यपरपर्यायं पाच्यभावम् अवलम्बते । अतः अन्योऽन्यापेक्षत्वेन दृश्यमात्रात्यन्ताभावेन द्रष्टृविषया द्रष्टृता नश्यत्य् एवेति भावः । द्रष्टृत्वदृश्यत्वान्योऽन्याश्रयकथनप्रसङ्गेन तयोः एकत्वद्वित्वयोर् अपि अन्योऽन्याश्रयं कथयति एकत्वम् इति । एकत्वम् मुख्यतया पूर्वं गणनार्हे द्रष्टरि गतम् एकत्वम् । द्वित्वे अवरतया पश्चाद् गणनार्हदृश्यगते द्वित्वे । सति सत्तां भजति सति । स्यात् । द्वित्वाभावे गणनस्यैव अप्रवृत्तेः । गणनं हि द्वित्वादिकं वीक्ष्यैव व्यवस्थातुं प्रवर्तते । द्वित्वाद्यभावे तु किमर्थं तस्य प्रवर्तनं स्यात् । व्यवस्थायाः स्वयं वृत्तौ च तत्प्रथमावयवभूतस्य एकत्वस्य स्फुटा एवासिद्धिः । तथा द्वित्वम् दृश्यगतं द्वित्वम् । एकत्ववेदने एकत्वाकारे वेदने । द्रष्टृगते एकत्वे इति यावत् । सति । स्यात् । एकं विगणय्यैव द्वितीयो गणनविषयतां यातीति स्फुटा एव हि एकत्वं विना द्वित्वस्य अनुपपत्तिः
asmin puraḥsphuraṇaśīle | dṛśye dṛśikriyāviṣaye bhāvajāte | sati sattāṃ bhajati sati | draṣṭṛtvam paramārthataḥ śuddhacinmātrasvarūpadraṣṭṛviṣayaḥ draṣṭṛbhāvaḥ syāt | viṣayasadbhāvena dṛśikriyāṃ prati kartṛtvasambhavāt | taṇḍulādiṣu hi satsu tadviṣayāṃ pākakriyāṃ prati kartṛtvaṃ bhajataḥ puruṣasyaiva pācakatvaṃ bhavati | na kevalaṃ dṛśyasattayā draṣṭuḥ eva draṣṭṛtā bhavati | api tu draṣṭṛsattayāpi dṛśyasya dṛśyatvam astīty abhiprāyeṇāha dṛśyatvam iti | avekṣake prekṣake | draṣṭarīti yāvat | sati sattām bhajati sati | dṛśyatvam paramārthataḥ śuddhacinmātrasvarūpadṛśyāśrayaḥ dṛśyabhāvaḥ syāt | na hi pācakena pākakriyāviṣayīkṛtaṃ taṇḍulādikam odanāvasthādyaparaparyāyaṃ pācyabhāvam avalambate | ataḥ anyo'nyāpekṣatvena dṛśyamātrātyantābhāvena draṣṭṛviṣayā draṣṭṛtā naśyaty eveti bhāvaḥ | draṣṭṛtvadṛśyatvānyo'nyāśrayakathanaprasaṅgena tayoḥ ekatvadvitvayor api anyo'nyāśrayaṃ kathayati ekatvam iti | ekatvam mukhyatayā pūrvaṃ gaṇanārhe draṣṭari gatam ekatvam | dvitve avaratayā paścād gaṇanārhadṛśyagate dvitve | sati sattāṃ bhajati sati | syāt | dvitvābhāve gaṇanasyaiva apravṛtteḥ | gaṇanaṃ hi dvitvādikaṃ vīkṣyaiva vyavasthātuṃ pravartate | dvitvādyabhāve tu kimarthaṃ tasya pravartanaṃ syāt | vyavasthāyāḥ svayaṃ vṛttau ca tatprathamāvayavabhūtasya ekatvasya sphuṭā evāsiddhiḥ | tathā dvitvam dṛśyagataṃ dvitvam | ekatvavedane ekatvākāre vedane | draṣṭṛgate ekatve iti yāvat | sati | syāt | ekaṃ vigaṇayyaiva dvitīyo gaṇanaviṣayatāṃ yātīti sphuṭā eva hi ekatvaṃ vinā dvitvasya anupapattiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.