एषः सृष्टिसंहारकत्वेन प्रसिद्धः । शशिभृत् श्रीमहादेवः । चिन्मात्रं भवति । ननु कथम् एतद् इति चेत् । सत्यं । शशिभृत् सचेतनो ऽस्ति चेतनारहितो वा । अचेतनत्वे पाषाणरूपस्य तस्य जगद्गतस्यावरतुल्ययोगक्षेमत्वम् एव । सचेतनत्वे तु स्फुटम् चिन्मात्रम् एव तद्भावेन स्फुरति । ननु तर्हि शशिभृत्कीटयोः समत्वम् एव स्याद् इति चेत् । केनोक्तं नास्तीति । ननु कार्यविलक्षणतादर्शनाद् भेदः कल्प्यते । अयुक्तम् एव कल्प्यते । न हि अग्निकणमहाग्निचययोः कार्यवैलक्षण्येन भेदः कल्पयितुं युक्तः । ननु अग्निकणमहाग्निचययोः कार्यवैलक्षण्यं नास्ति दाहाख्यस्यैकस्य कार्यस्य दर्शनात् इति चेत् । शशिभृत्कीटयोर् अपि । किंरूपं कार्यवैलक्षण्यम् अस्ति ज्ञानक्रियायाः करणक्रियायाश् चैकत्वात् । यस् तु बह्वल्पताकृतो भेदः अस्ति । सः दृष्टान्ते ऽप्य् अस्तीति न को ऽपि विरोधः । एवम् अन्यत्रापि योज्यम् । गरुडध्वजः स्थित्यधिकारी । तपनः ब्रह्माण्डगतवस्तुपाककारी सूर्यः । कमलोद्भवः सर्गाधिकारी श्रीब्रह्मा । आभ्यन्तरार्थविवक्षायां शशिभृत् अहङ्कारः । गरुडध्वजः बुद्धिः । तपनः प्राणः । कमलोद्भवः मनः । इति योज्यम्
eṣaḥ sṛṣṭisaṃhārakatvena prasiddhaḥ | śaśibhṛt śrīmahādevaḥ | cinmātraṃ bhavati | nanu katham etad iti cet | satyaṃ | śaśibhṛt sacetano 'sti cetanārahito vā | acetanatve pāṣāṇarūpasya tasya jagadgatasyāvaratulyayogakṣematvam eva | sacetanatve tu sphuṭam cinmātram eva tadbhāvena sphurati | nanu tarhi śaśibhṛtkīṭayoḥ samatvam eva syād iti cet | kenoktaṃ nāstīti | nanu kāryavilakṣaṇatādarśanād bhedaḥ kalpyate | ayuktam eva kalpyate | na hi agnikaṇamahāgnicayayoḥ kāryavailakṣaṇyena bhedaḥ kalpayituṃ yuktaḥ | nanu agnikaṇamahāgnicayayoḥ kāryavailakṣaṇyaṃ nāsti dāhākhyasyaikasya kāryasya darśanāt iti cet | śaśibhṛtkīṭayor api | kiṃrūpaṃ kāryavailakṣaṇyam asti jñānakriyāyāḥ karaṇakriyāyāś caikatvāt | yas tu bahvalpatākṛto bhedaḥ asti | saḥ dṛṣṭānte 'py astīti na ko 'pi virodhaḥ | evam anyatrāpi yojyam | garuḍadhvajaḥ sthityadhikārī | tapanaḥ brahmāṇḍagatavastupākakārī sūryaḥ | kamalodbhavaḥ sargādhikārī śrībrahmā | ābhyantarārthavivakṣāyāṃ śaśibhṛt ahaṅkāraḥ | garuḍadhvajaḥ buddhiḥ | tapanaḥ prāṇaḥ | kamalodbhavaḥ manaḥ | iti yojyam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.