बुद्ध्यन्तरप्रवृत्तिरेव सामान्यविशेषयोरेकवस्त्वात्मतामपाकरोति । सा हि नानात्मत्वे भेदेष्विवार्थवती, अनधिगताधिगमात् । एकत्वे तु यथा सामान्यविशेषविभागयोः स्वबुद्धिसमधिगतयोर्न विलक्षणं बुद्ध्यन्तरमर्थ्यते, तथा सामान्यबुद्धेर्न बुद्ध्यन्तरं विलक्षणं विशेषाधिगमाय प्रार्थ्येत । तथा विशेषबुद्धेर्न सामान्याधिगमाय । अथ नात्यन्तमव्यतिरेकः सामान्यविशेषयोः, व्यतिरेको ऽपि तु । तत्र व्यतिरेकादर्थवत्तेति । तदसत् । एवमपि कुत एतत् -- व्यतिरेकादर्थवत्त्वं भेदवत्, न पुनरव्यतिरेकादेकांशवद्वैयर्थ्यम्? [क्क्स् ६६] तुल्ययोर्हि भेदाभेदयोः कुत एतत् -- भेदादेकया बुद्ध्या न ग्रहणम्, न पुनरभेदाद्ग्रहणमिति बुद्ध्यन्तरवैयर्थ्यम्? औत्सर्गिकश्च हेत्वभावे फलाभावः स्वभावसिद्धः । तस्य हेतुभावे फलभावो ऽपवादः । तत्राभेदे हेतुभावादेकयैव बुद्ध्योभयाधिगमो युक्तः । नैकत्वे ऽन्यतराधिगमहेतुर्नास्तीति शक्यं वक्तुम् । अथापि कथञ्चिन्नास्तीत्युच्येत । तथाप्यस्ति तावत्, एकत्वात् । तत्र हेतुभावात् फलभावः स्यात्, तस्य कारणत्वात् । न त्वभावो ऽभावस्य कारणम् । स्वभावसिद्धस्त्वभावः फलस्य । तस्य हेतुनिबन्धनः फलभावो निवर्तकः । स च हेतुरुभयत्रास्ति तावत् । असत्त्वं त्वनुपयोगम्, अकारणत्वादिति । अपि च सामान्यं न हि वस्त्वात्मा न भेदश्चित्र एव सः । तस्यानन्वयतो भेदवादः शब्दान्तरादयम्
buddhyantarapravṛttireva sāmānyaviśeṣayorekavastvātmatāmapākaroti / sā hi nānātmatve bhedeṣvivārthavatī, anadhigatādhigamāt / ekatve tu yathā sāmānyaviśeṣavibhāgayoḥ svabuddhisamadhigatayorna vilakṣaṇaṃ buddhyantaramarthyate, tathā sāmānyabuddherna buddhyantaraṃ vilakṣaṇaṃ viśeṣādhigamāya prārthyeta / tathā viśeṣabuddherna sāmānyādhigamāya / atha nātyantamavyatirekaḥ sāmānyaviśeṣayoḥ, vyatireko 'pi tu / tatra vyatirekādarthavatteti / tadasat / evamapi kuta etat -- vyatirekādarthavattvaṃ bhedavat, na punaravyatirekādekāṃśavadvaiyarthyam? [KKS 66] tulyayorhi bhedābhedayoḥ kuta etat -- bhedādekayā buddhyā na grahaṇam, na punarabhedādgrahaṇamiti buddhyantaravaiyarthyam? autsargikaśca hetvabhāve phalābhāvaḥ svabhāvasiddhaḥ / tasya hetubhāve phalabhāvo 'pavādaḥ / tatrābhede hetubhāvādekayaiva buddhyobhayādhigamo yuktaḥ / naikatve 'nyatarādhigamaheturnāstīti śakyaṃ vaktum / athāpi kathañcinnāstītyucyeta / tathāpyasti tāvat, ekatvāt / tatra hetubhāvāt phalabhāvaḥ syāt, tasya kāraṇatvāt / na tvabhāvo 'bhāvasya kāraṇam / svabhāvasiddhastvabhāvaḥ phalasya / tasya hetunibandhanaḥ phalabhāvo nivartakaḥ / sa ca heturubhayatrāsti tāvat / asattvaṃ tvanupayogam, akāraṇatvāditi / api ca sāmānyaṃ na hi vastvātmā na bhedaścitra eva saḥ / tasyānanvayato bhedavādaḥ śabdāntarādayam
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.