तत्र यदि नैकरूपोपग्राहिणी वस्तुनि बुद्धिः -- सामान्यविशेषात्मकं हि वस्तु -- तद्द्विरूपबुद्ध्युपग्राह्यम्, कथमेकत्वं वस्तुनः? बुद्धिरूपाभेदस्याभेदलक्षणस्याभावात्, रूपभेदस्य च भेदलक्षणस्य भावात् । अथैकरूपोपग्राहिण्येव वस्तुनि बुद्धिः, न द्व्यात्मकत्वमंशवदेव । अथ मतम् -- बुद्धिरूपभेदः परस्परात्माभावश्च (म्स्स् अब्; परस्परात्मताभावश्च - एदितिओन्) भेदलक्षणम् । तत्र गवादयो भेदा भिन्नरूपबुद्ध्युपग्राह्याः परस्परानात्मानश्च, न तु सामान्यविशेषौ, बुद्धिरूपभेदे ऽपि परस्परात्मत्वेन प्रतिपत्तेः । एवमपि सामान्यविशेषयोर्भेदलक्षणेन विरहान्न द्व्यात्मता, अंशवदित्युक्तम् । यदि मन्येत -- बुद्धिरूपाभेदः (म्स् ब्; बुद्धेः रूपाभेदः - एदितिओन्) परस्परात्मप्रतिपत्तिश्च द्वे अभेदलक्षणे । तत्रांशस्य रूपाभेदादेकत्वम्, उभयोस्तु परस्परात्मत्वप्रतीतेः । विशेषाणां तु न बुद्धे रूपाविभागः, न परस्परात्मप्रतिपत्तिरिति भिन्ना इति । एवमप्यभेदलक्षणे सति परस्परात्मप्रतिपत्तौ, उभयाभावे च भेदलक्षणे ऽविद्यमाने, न द्व्यात्मता । न चैकस्याभेदस्य द्वे लक्षणे युज्येते । लक्षणाभेदो ह्यभेदं व्यवस्थापयति, तद्भेदश्च भेदम् । लक्षणभेदे ऽपि चेत्तत्त्वम्, अन्यत्वं च लक्षणाभेदे ऽपि यदि, व्यर्थतैव लक्षणस्य स्यादिति । अपि च सामान्यविशेषयोरभेदे, बुद्ध्यन्तरस्य वैयर्थ्यमेकांश इव चापतेत् । नानात्वादर्थवत्ता चेदेकत्वाद्व्यर्थता न किम्
tatra yadi naikarūpopagrāhiṇī vastuni buddhiḥ -- sāmānyaviśeṣātmakaṃ hi vastu -- taddvirūpabuddhyupagrāhyam, kathamekatvaṃ vastunaḥ? buddhirūpābhedasyābhedalakṣaṇasyābhāvāt, rūpabhedasya ca bhedalakṣaṇasya bhāvāt / athaikarūpopagrāhiṇyeva vastuni buddhiḥ, na dvyātmakatvamaṃśavadeva / atha matam -- buddhirūpabhedaḥ parasparātmābhāvaśca (Mss AB; parasparātmatābhāvaśca - edition) bhedalakṣaṇam / tatra gavādayo bhedā bhinnarūpabuddhyupagrāhyāḥ parasparānātmānaśca, na tu sāmānyaviśeṣau, buddhirūpabhede 'pi parasparātmatvena pratipatteḥ / evamapi sāmānyaviśeṣayorbhedalakṣaṇena virahānna dvyātmatā, aṃśavadityuktam / yadi manyeta -- buddhirūpābhedaḥ (Ms B; buddheḥ rūpābhedaḥ - edition) parasparātmapratipattiśca dve abhedalakṣaṇe / tatrāṃśasya rūpābhedādekatvam, ubhayostu parasparātmatvapratīteḥ / viśeṣāṇāṃ tu na buddhe rūpāvibhāgaḥ, na parasparātmapratipattiriti bhinnā iti / evamapyabhedalakṣaṇe sati parasparātmapratipattau, ubhayābhāve ca bhedalakṣaṇe 'vidyamāne, na dvyātmatā / na caikasyābhedasya dve lakṣaṇe yujyete / lakṣaṇābhedo hyabhedaṃ vyavasthāpayati, tadbhedaśca bhedam / lakṣaṇabhede 'pi cettattvam, anyatvaṃ ca lakṣaṇābhede 'pi yadi, vyarthataiva lakṣaṇasya syāditi / api ca sāmānyaviśeṣayorabhede, buddhyantarasya vaiyarthyamekāṃśa iva cāpatet / nānātvādarthavattā cedekatvādvyarthatā na kim
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.