परोक्षरूपं शाब्दज्ञानम्, प्रत्यक्षरूपः प्रपञ्चावभासः । तेन तयोरविरोधेन प्रपञ्चावभासो नात्मासंस्पर्शी, नाकिञ्चित्करः, न न बन्धः, यथा प्रमाणान्तरादवसीयमानमाधुर्ये ऽपि द्रव्ये प्रत्यक्षसरूप इन्द्रियद्वारस्तिक्तावभासो ऽद्रव्यसंस्पर्शी नाभासमात्रतयावतिष्ठते, तथा च तद्द्रव्यं परमार्थतिक्तमिवानवसितमाधुर्यमिव दुःखाय भवति । उपासनादिना साक्षात्कृतात्मतत्त्वस्य तु विरोधात्सन्नपि प्रपञ्चावभासो नात्मसंस्पर्शी, देवदत्त इव सिंहावभासः । ‘सिंहो देवदत्तःऽ; इति समारोपे ऽवभासमानो ऽपि तदसंस्पर्शी, अकिञ्चित्करः, न भयहेतुः । नित्यश्चात्मतत्त्वप्रकाशः, तत्र न पुनर्विपयर्यावकाशो ऽस्ति । शाब्दं तु प्रमाणाधीनं क्षणिकं ज्ञानम्, तत्र पुनरपि विपर्ययावकाशः । दृष्टं हि प्रमाणाननुसन्धाने पुनः सर्पभ्रान्त्या रज्जोर्भयम् । अथात्रापि सततं शाब्दं ज्ञानमनुसंदधीत । किमन्यदुपासनमस्मात्? तस्माद्बन्धहेतुच्छेदो ऽपि विद्यैव, न तया साध्यः । एवमुत्तराघाश्लेषे ऽपि वाच्यम्, ‘यथा पुष्करपलाश आपो न श्लिष्यन्त एवमेवंविदि पापं कर्म न श्लिष्यतेऽइति कर्तृकर्मप्रविभागस्य विद्यया प्रविलयात् । एवं न विद्याया अनेकफलकल्पना भविष्यति, वर्तमानापदेशानां च फलविधित्वेन न विपरिणतिरिति । यदुक्तं न शाब्दज्ञानविषयो ब्रह्मेति, तत्रोच्यते -- न ब्रह्म शब्दधीगम्यं यद्यशक्यो धियो विधिः
parokṣarūpaṃ śābdajñānam, pratyakṣarūpaḥ prapañcāvabhāsaḥ / tena tayoravirodhena prapañcāvabhāso nātmāsaṃsparśī, nākiñcitkaraḥ, na na bandhaḥ, yathā pramāṇāntarādavasīyamānamādhurye 'pi dravye pratyakṣasarūpa indriyadvārastiktāvabhāso 'dravyasaṃsparśī nābhāsamātratayāvatiṣṭhate, tathā ca taddravyaṃ paramārthatiktamivānavasitamādhuryamiva duḥkhāya bhavati / upāsanādinā sākṣātkṛtātmatattvasya tu virodhātsannapi prapañcāvabhāso nātmasaṃsparśī, devadatta iva siṃhāvabhāsaḥ / ‘siṃho devadattaḥ'; iti samārope 'vabhāsamāno 'pi tadasaṃsparśī, akiñcitkaraḥ, na bhayahetuḥ / nityaścātmatattvaprakāśaḥ, tatra na punarvipayaryāvakāśo 'sti / śābdaṃ tu pramāṇādhīnaṃ kṣaṇikaṃ jñānam, tatra punarapi viparyayāvakāśaḥ / dṛṣṭaṃ hi pramāṇānanusandhāne punaḥ sarpabhrāntyā rajjorbhayam / athātrāpi satataṃ śābdaṃ jñānamanusaṃdadhīta / kimanyadupāsanamasmāt? tasmādbandhahetucchedo 'pi vidyaiva, na tayā sādhyaḥ / evamuttarāghāśleṣe 'pi vācyam, ‘yathā puṣkarapalāśa āpo na śliṣyanta evamevaṃvidi pāpaṃ karma na śliṣyate'iti kartṛkarmapravibhāgasya vidyayā pravilayāt / evaṃ na vidyāyā anekaphalakalpanā bhaviṣyati, vartamānāpadeśānāṃ ca phalavidhitvena na vipariṇatiriti / yaduktaṃ na śābdajñānaviṣayo brahmeti, tatrocyate -- na brahma śabdadhīgamyaṃ yadyaśakyo dhiyo vidhiḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.