न चात्मतत्त्वमेव विधेर्विषयः, तस्यानुष्ठेयविषयत्वात्, क्रियायाश्च तथाभावात्, सिद्धवत्स्वशब्दोपादाने ऽननुष्ठेये द्रव्ये व्यापारायोगात् । प्रत्युताविधेयकालत्रयान्यतमसंस्पृष्टसत्तानुगमेन द्रव्यस्वरूपसिद्धिः -- ‘ईदृशं वस्त्वभूत्, अस्ति, भविष्यति वाऽ; इति । तस्मात्स्वरूपसिद्धौ दुष्यति । न हि विधेयस्य कालत्रये ऽपि सत्तावगमः । न हि ‘यजेतऽइत्युक्ते यागस्य भूतकाला वर्तमानकाला भविष्यत्काला वा सत्ता प्रतीयते । ननु भविष्यत्कालावगम्यते, भविष्यत्कालविषयत्वाद्विधेः । नैतत् । न हि ‘विहितं नियोगतो ऽनुष्ठास्यते, विहिताकरणदोषाभावप्रसंगात् । ननु विशिष्टक्रियाभिधानं विशेषणे ऽपि प्रमाणमिष्यते -- यथा ‘सोमेन यजेतऽ; । तथा ‘अङ्गदी कुण्डली व्यूढोरस्को देवदत्तस्य पुत्रो ऽधीतेऽइत्यध्ययनक्रियावत्सर्वो विशेषणकलापः प्रतीयते । सत्यम् । विशिष्टक्रियाप्रमाणं विशेषणे ऽपि प्रमाणमन्यत्र प्रतिपत्तेः । प्रतिपत्तिर्हि विषयविषेशविशिष्टा प्रमीयमाणा न विषयविशेषस्य सद्भावं गमयति, अन्यथाभूते तथाभाससमारोपेणापि संभवात् ‘असौ वाव लोको गौतमाग्निःऽइति यथा द्युप्रभृतिष्वनग्निदृष्टेः । अत्राह -- ननु नो विपरीतार्था धीः प्रतीतिविरोधतः
na cātmatattvameva vidherviṣayaḥ, tasyānuṣṭheyaviṣayatvāt, kriyāyāśca tathābhāvāt, siddhavatsvaśabdopādāne 'nanuṣṭheye dravye vyāpārāyogāt / pratyutāvidheyakālatrayānyatamasaṃspṛṣṭasattānugamena dravyasvarūpasiddhiḥ -- ‘īdṛśaṃ vastvabhūt, asti, bhaviṣyati vā'; iti / tasmātsvarūpasiddhau duṣyati / na hi vidheyasya kālatraye 'pi sattāvagamaḥ / na hi ‘yajeta'ityukte yāgasya bhūtakālā vartamānakālā bhaviṣyatkālā vā sattā pratīyate / nanu bhaviṣyatkālāvagamyate, bhaviṣyatkālaviṣayatvādvidheḥ / naitat / na hi ‘vihitaṃ niyogato 'nuṣṭhāsyate, vihitākaraṇadoṣābhāvaprasaṃgāt / nanu viśiṣṭakriyābhidhānaṃ viśeṣaṇe 'pi pramāṇamiṣyate -- yathā ‘somena yajeta'; / tathā ‘aṅgadī kuṇḍalī vyūḍhorasko devadattasya putro 'dhīte'ityadhyayanakriyāvatsarvo viśeṣaṇakalāpaḥ pratīyate / satyam / viśiṣṭakriyāpramāṇaṃ viśeṣaṇe 'pi pramāṇamanyatra pratipatteḥ / pratipattirhi viṣayaviṣeśaviśiṣṭā pramīyamāṇā na viṣayaviśeṣasya sadbhāvaṃ gamayati, anyathābhūte tathābhāsasamāropeṇāpi saṃbhavāt ‘asau vāva loko gautamāgniḥ'iti yathā dyuprabhṛtiṣvanagnidṛṣṭeḥ / atrāha -- nanu no viparītārthā dhīḥ pratītivirodhataḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.