------------------ वैदिकौ पदपदार्थौ लौकिकाभ्यां पदपदार्थाभ्यामन्यौ । कुतः । रूपभेदात् । पदे तावद्रूपभेदो दृश्यते । आत्मशब्द आकारादित्वेन लोके नियतः । वेदे तु क्वचिदाकाररहितः पठ्यते -"प्रयतं पुरूषं त्मना"इति । ऽब्राह्मणाः ऽ इति लोके । वेदे त्वन्यथा पठ्यते -"ब्राह्मणासः पितरः सोम्यासः"इति । अर्थभेदो ऽपि स्फुटः । उत्ताना वै देवगवा वहन्ति"इति श्रूयते - देवेभ्यो वनस्पते हवींषि हिरण्यपर्ण प्रदिवस्ते अर्थम्"इति । तस्मात् ऽ लोकवेदयोः पदपदार्थावन्यौ ऽ इति प्राप्ते - ब्रूमः- य एव लौकिकाः पदार्थाः, त एव वैदिकाः । तथा हि - वर्णानां तावन्नित्यत्वं प्रथमपादे साधितम् । यथा प्रयोक्तॄणां पुरुषाणां भेदे ऽप्येकैकस्य पुरुषस्य बहुकृत्व उच्चारणभेदे ऽपि ऽ त एवामी वर्णाः ऽ इति प्रत्यभिज्ञानाद्वर्णैक्यम् । तथा ऽ यानि लोके गवादिपदानि , तान्येव वेदे ऽधीयमानानि ऽ इत्यवाधितप्रत्यभिज्ञया पदैकत्वमभ्युपेयम् । ऽ त्मना, देवासः ऽ इत्यादिपदभेदस्तु क्वाचित्कः । नैतावता बहुतरप्रत्यभिज्ञावगतं पदैक्यमपोढुं शक्यम् । अन्यथा ऽसो ऽयं देवदत्तः ऽ इति प्रत्यभिज्ञातं देवदत्तैक्यमपि देशादिभेदमात्रेणापोद्येत । पदैक्ये चार्थैकत्वमवश्यंभावि । अन्यथा वेदे पृथग्व्युत्पत्त्यभावादबोधकत्वं प्रसज्येत । एतदेवाभिप्रेत्योक्तम् - "लोकावगतसामर्थ्थः शब्दे वेदे ऽपि बोधकः"इति । स्वरुयूपाहवनीयान्दिशब्दानां तदर्थानां चालौकिकत्वे ऽपि प्रसिद्धपदसमभिव्याहाराद्व युप्तत्तिः संभवति । उत्तानवहनादिकं त्वर्थवादः । अस्तु वा तथावहनम् , तथाप्युत्तानादिशाब्दास्तदर्थाश्र्च लोकप्रसिद्धा एव । तस्माद्य एव लौकिकाः पदपदार्थास्त एव वैदिकाः
------------------ vaidikau padapadārthau laukikābhyāṃ padapadārthābhyāmanyau | kutaḥ | rūpabhedāt | pade tāvadrūpabhedo dṛśyate | ātmaśabda ākārāditvena loke niyataḥ | vede tu kvacidākārarahitaḥ paṭhyate -"prayataṃ purūṣaṃ tmanā"iti | 'brāhmaṇāḥ ' iti loke | vede tvanyathā paṭhyate -"brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ"iti | arthabhedo 'pi sphuṭaḥ | uttānā vai devagavā vahanti"iti śrūyate - devebhyo vanaspate havīṃṣi hiraṇyaparṇa pradivaste artham"iti | tasmāt ' lokavedayoḥ padapadārthāvanyau ' iti prāpte - brūmaḥ- ya eva laukikāḥ padārthāḥ, ta eva vaidikāḥ | tathā hi - varṇānāṃ tāvannityatvaṃ prathamapāde sādhitam | yathā prayoktṝṇāṃ puruṣāṇāṃ bhede 'pyekaikasya puruṣasya bahukṛtva uccāraṇabhede 'pi ' ta evāmī varṇāḥ ' iti pratyabhijñānādvarṇaikyam | tathā ' yāni loke gavādipadāni , tānyeva vede 'dhīyamānāni ' ityavādhitapratyabhijñayā padaikatvamabhyupeyam | ' tmanā, devāsaḥ ' ityādipadabhedastu kvācitkaḥ | naitāvatā bahutarapratyabhijñāvagataṃ padaikyamapoḍhuṃ śakyam | anyathā 'so 'yaṃ devadattaḥ ' iti pratyabhijñātaṃ devadattaikyamapi deśādibhedamātreṇāpodyeta | padaikye cārthaikatvamavaśyaṃbhāvi | anyathā vede pṛthagvyutpattyabhāvādabodhakatvaṃ prasajyeta | etadevābhipretyoktam - "lokāvagatasāmarththaḥ śabde vede 'pi bodhakaḥ"iti | svaruyūpāhavanīyāndiśabdānāṃ tadarthānāṃ cālaukikatve 'pi prasiddhapadasamabhivyāhārādva yuptattiḥ saṃbhavati | uttānavahanādikaṃ tvarthavādaḥ | astu vā tathāvahanam , tathāpyuttānādiśābdāstadarthāśrca lokaprasiddhā eva | tasmādya eva laukikāḥ padapadārthāsta eva vaidikāḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.