------------------ "व्रीहीनवहन्ति" "पशुमालभेत" "गामानया" "ब्राह्मणो न हन्तव्यः"इत्यादिप्रयोगेषु व्रीह्यादिशब्दानां व्यक्तिरर्थः । कुतः । अवहननादिक्रियाभिर्व्यक्तेरन्वेतुं शक्यत्वात् । नह्याकृतिरवहन्तुमालब्धुमानेतुं वा योग्या । नन्वानन्त्यव्यभिचाराभ्यां न व्यक्तौ व्युत्पत्तिः संभवति । अनन्ता हि व्यक्तयः । अतीतानागतानामनेकदेशवर्तिनां गवामियत्ताया अनवधारणात् । किञ्च शुल्लव्यक्तौ व्युत्पन्नो गोशब्दः कृष्णव्यक्तौ प्रयुज्यमानः स्वार्थे व्यभिचरेत् । तत्र कथं व्युत्पत्तिरिति चेत् । एवं तर्हि व्युत्पत्तिकाले सा व्यक्तिराकृत्योपलक्ष्यतामिति प्राप्ते - ब्रूमः- अन्वयव्यतिरेकाभ्यामाकृतेः शक्तिग्रहणनिमित्तत्वाच्छाब्दार्थत्वं तस्या एवोचितम् । किञ्च गोशब्द उच्चारिते व्यक्तिवादिनः संशयो भवेत् । तस्मादाकृतेरेवाभिधेयत्वम् । यद्याकृताववहननादिक्रिया न पर्यवस्येत्तर्हि व्यक्तिस्तत्रोपलक्षणीया । किञ्च"श्योनर्चित्तं चिन्वीत"इत्यादावाकृतेरेव सादृश्यप्रतियोगितया कार्यान्वयो दृश्यते । तस्मात् - आकृतिः शब्दार्थः
------------------ "vrīhīnavahanti" "paśumālabheta" "gāmānayā" "brāhmaṇo na hantavyaḥ"ityādiprayogeṣu vrīhyādiśabdānāṃ vyaktirarthaḥ | kutaḥ | avahananādikriyābhirvyakteranvetuṃ śakyatvāt | nahyākṛtiravahantumālabdhumānetuṃ vā yogyā | nanvānantyavyabhicārābhyāṃ na vyaktau vyutpattiḥ saṃbhavati | anantā hi vyaktayaḥ | atītānāgatānāmanekadeśavartināṃ gavāmiyattāyā anavadhāraṇāt | kiñca śullavyaktau vyutpanno gośabdaḥ kṛṣṇavyaktau prayujyamānaḥ svārthe vyabhicaret | tatra kathaṃ vyutpattiriti cet | evaṃ tarhi vyutpattikāle sā vyaktirākṛtyopalakṣyatāmiti prāpte - brūmaḥ- anvayavyatirekābhyāmākṛteḥ śaktigrahaṇanimittatvācchābdārthatvaṃ tasyā evocitam | kiñca gośabda uccārite vyaktivādinaḥ saṃśayo bhavet | tasmādākṛterevābhidheyatvam | yadyākṛtāvavahananādikriyā na paryavasyettarhi vyaktistatropalakṣaṇīyā | kiñca"śyonarcittaṃ cinvīta"ityādāvākṛtereva sādṛśyapratiyogitayā kāryānvayo dṛśyate | tasmāt - ākṛtiḥ śabdārthaḥ
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.